Nhìn kỹ quá khứ, soi rọi tương lai

Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam tuần tra, thực thi pháp luật trên khu vực thềm lục địa nước ta tại biển Đông. Ảnh: Cảnh sát biển Việt Nam

Tôn trọng lịch sử và luật pháp quốc tế

Một trong những điểm quan trọng được thảo luận thẳng thắn, thực chất tại hội thảo là những bằng chứng lịch sử liên quan đến tranh chấp biển Đông và ý nghĩa của các dữ kiện lịch sử này về chủ quyền đối với Trường Sa - Hoàng Sa. Các chuyên gia Trung Quốc, Anh, Pháp và Việt Nam chỉ ra rằng, một số dữ kiện lịch sử mới được công bố qua quá trình nghiên cứu tài liệu lưu trữ cho thấy, tới năm 1899, triều đình phong kiến Trung Quốc vẫn khẳng định Hoàng Sa và Trường Sa không thuộc phạm vi quản lý của nước này. Ghi chép của thiền sư nổi tiếng Trung Quốc Xu Shillun khẳng định, Hoàng Sa và Trường Sa thuộc quyền quản lý của triều Nguyễn. Đặc biệt, năm 2021 đánh dấu tròn 70 năm ký kết Hiệp ước Hòa bình San Francisco năm 1951, nhiều học giả chia sẻ những nghiên cứu khẳng định Hiệp ước này một lần nữa xác nhận chủ quyền của Việt Nam với Hoàng Sa và Trường Sa trong bối cảnh thế giới định hình lại Chiến tranh thế giới thứ hai.

Tại hội thảo, chuyên gia Derek Grossman, nhà phân tích từ RAND, Mỹ, nhắc lại những sự kiện gây căng thẳng trên biển Đông, kể từ năm 2009 khi Trung Quốc tuyên bố yêu sách đường lưỡi bò phi pháp, đến việc Bắc Kinh quân sự hóa các thực thể nhân tạo hay ban hành Luật Hải cảnh và những hành động đơn phương khác. “Tất cả điều này để nói là sự hung hăng của Trung Quốc ở biển Đông là một xu thế đáng lo ngại, đe dọa đến hòa bình và ổn định khu vực”, ông Grossman khẳng định. Như vậy, lịch sử và dư luận quốc tế đứng về phía Việt Nam và các chuyên gia khẳng định, việc tôn trọng lịch sử song hành với tuyệt đối tuân thủ luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982 là chìa khóa để giải quyết các vấn đề tại biển Đông.

Hội thảo Biển Đông lần thứ 13 được tổ chức theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến với sự tham gia đông đảo của trên 60 diễn giả là các chuyên gia uy tín từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, 90 đại diện từ ngoại giao đoàn, trong đó có nhiều chính khách từ Anh, Australia, Ấn Độ, Indonesia và Liên minh châu Âu (EU). Hội thảo là kênh trao đổi thông tin quan trọng, chỉ ra được gốc rễ của những tranh chấp ở Biển Đông, thúc đẩy đối thoại, kiểm soát bất đồng, đề cao luật pháp quốc tế với mục tiêu xây dựng Biển Đông hòa bình và ổn định.

Cần chuyển biến tích cực trong điều kiện mới

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh quan hệ quốc tế có những bất ổn khó lường do hậu quả của đại dịch COVID-19, khủng hoảng năng lượng và xung đột trên biển, thời gian qua, tình hình tại biển Đông và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp. Đặc biệt, biển Đông hiện nằm trong thế khó giữa xung đột Mỹ - Trung Quốc khi Trung Quốc xem biển Đông là khu vực để thể hiện sức mạnh và độc chiếm biển Đông là bước đầu trong việc xác lập Trung Quốc là cường quốc hàng đầu thế giới trong thời kỳ mới. Trong khi đó, Mỹ xác định việc duy trì an ninh, ổn định ở biển Đông là lợi ích quốc gia, và yêu cầu Trung Quốc tránh gây hấn, thực hiện những hành vi “bắt nạt” các nước nhỏ trong khu vực.

Do đó, hội thảo là dịp để cộng đồng quốc tế nhìn nhận rõ hơn về yêu cầu tôn trọng đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia ven biển Đông. Mặc dù học giả Trung Quốc nhận định Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982 chưa đầy đủ và còn nhiều điều khoản mập mờ, cần có thêm những dàn xếp khu vực khác để giải quyết các vấn đề cụ thể tại biển Đông, nhiều học giả đánh giá cao công ước này, coi đây như một "hiến chương xanh" có thể tạo ra các quy chế pháp lý quan trọng để mỗi quốc gia căn cứ vào đó xác định phạm vi vùng biển của mình phù hợp với những điều khoản của công ước. Các chuyên gia kêu gọi cần phải chung sức để bảo vệ UNCLOS 1982 và tiếp tục tìm giải pháp cụ thể hơn nữa một số điều khoản, nhất là những điều có thể bị lợi dụng để cố ý diễn giải sai và theo hướng có lợi cho một bên nào đó.

 Sức mạnh của sự chuyển biến mới thể hiện ngay hiệu quả khi ngày 21-11, Liên minh châu Âu (EU) kêu gọi các bên tôn trọng tự do hàng hải và hàng không ở biển Đông, đồng thời giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, bao gồm cả các cơ chế giải quyết tranh chấp. EU nhấn mạnh, tiến trình do ASEAN dẫn dắt hướng tới xây dựng bộ quy tắc ứng xử của các bên trên biển Đông cần hiệu quả, thực chất và mang tính ràng buộc về mặt pháp lý, đồng thời không gây phương hại đến lợi ích của các bên thứ ba. Đây chính là mục tiêu chung của các quốc gia trong khu vực và là mong ước của cộng đồng quốc tế để tạo nên khu vực biển Đông an ninh, trật tự./.

Thái Nghiên (tổng hợp)