Vui buồn nghề làm rươi trên quê lúa (Kỳ 2)

Người làm nghề rươi xã Vĩnh An đóng hộp rươi biếu bạn bè, người thân.

(HPĐT)- Với mức giá giao dịch mỗi sào rươi lên tới 70-120 triệu đồng, trong khi đầm rươi trung bình rộng 5 sào đến vài mẫu, cá biệt nhiều đầm rươi rộng hàng chục mẫu, thì nghề rươi quả là “cuộc chơi bạc tỷ”. Trong khi đó, rươi vẫn là thứ “lộc giời”, khi thì dễ dãi ùn ùn kéo về, khi đỏng đảnh “bóng chim tăm cá” suốt vụ.

Về mức độ “hot”, thậm chí “siêu hot” của nghề rươi, có thể lấy ví dụ về cuộc đấu thầu các đầm rươi tại vùng bãi Đông ven sông Hóa thuộc địa phận xã Tam Cường (huyện Vĩnh Bảo) tháng 10-2021. Chỉ có 7 đầm rươi, bé nhất rộng 3.000 m2, to nhất lên đến 6.000 m2, nhưng có 1.050 bộ hồ sơ được bán ra (giá mỗi bộ 30 nghìn đồng), sau “vòng gửi xe”, 979 bộ hồ sơ tham gia đấu thầu (mỗi bộ phải đặt cọc số tiền 15 triệu đồng). Điều kiện tham gia đấu thầu là người dân đăng ký thường trú trên địa bàn xã. Toàn xã Tam Cường có hơn 2.000 hộ với hơn 8.000 dân, tính “đổ đầu”, trung bình 10 người lại có 1 người bỏ ra 30 nghìn đồng mua hồ sơ, đặt cọc 15 triệu đồng để được tham gia đấu thầu. Thực tế, theo quy định của cuộc đấu thầu, mỗi người không được mua quá 7 bộ hồ sơ, nên hôm đấu thầu thực tế có khoảng hơn 300 người. Đó là số người và số hồ sơ, còn giá bỏ thầu và trúng thầu còn “điên rồ” hơn nữa. Trong khi năng suất lúa năm được mùa khoảng 2,5 tạ/sào/vụ, mỗi năm 2 vụ, nhiều lắm cũng thu về 5 tạ thóc/sào. Thế nhưng, người trúng thầu với mức giá bỏ thầu cao nhất lên tới 9 tấn thóc/sào/năm. Với giá thóc được tính 5.800 đồng/kg, người trúng thầu phải trả xã số tiền lên tới hơn 52 triệu đồng/sào/năm. Chỉ có thể dùng từ “quá khủng”!

Người người, nhà nhà ham hố nghề rươi bởi rươi không còn là thức ăn bình dân, quê mùa mà đã trở thành đặc sản quý hiếm với mức giá không phải gia đình nào cũng dám bỏ ra mua một vài cân về “đánh chén” cho thỏa thích. Thương lái thu mua tại đầm, thời điểm rươi ít có khi lên tới 500-600 nghìn đồng/kg, lúc rươi về rộ dao động 300-350 nghìn đồng mỗi ký. Những đầm rươi rộng hàng chục mẫu có đêm thu vài tấn rươi không phải chuyện quá hiếm. Có nghĩa, chỉ qua một đêm, chủ đầm có thể thu về cả nửa tỷ đồng. Vì thế, nghề rươi được coi là nghề “hái ra tiền”. Theo lời anh Nguyễn Hữu Phước, ở xã Vĩnh An (huyện Vĩnh Bảo), nếu đầm mới lập, rươi bắt đầu xuất hiện, giá giao dịch trên thị trường khoảng 40-50 triệu đồng/sào. Đầm nào cho thu hoạch ổn định một vài vụ, giá 70 triệu đồng tới hơn 100 triệu đồng mỗi sào. Trung bình mỗi đầm rươi rộng 3-5 mẫu, có đầm lên tới hàng chục, hàng trăm mẫu. 

Ngoài khoản đầu tư ban đầu, hằng năm chủ đầm còn phải chi vài chục đến vài trăm triệu đồng cải tạo để đất tơi xốp, nhiều chất dinh dưỡng giúp rươi sinh trưởng tốt, to con. Vì thế, không cầm trong tay bạc tỷ, đừng nghĩ tới chuyện làm rươi. Mà không phải gia đình nào cũng có điều kiện kinh tế, nên chuyện cầm cố nhà cửa, đất đai vay lãi hay thế chấp ngân hàng để làm rươi xảy ra như cơm bữa. Cũng vì ham nghề, anh Nguyễn Hữu Phước “nghiến răng” bỏ ra số tiền tròm trèm 6 tỷ mua đầm rươi rộng gần 6 mẫu ở khu vực bãi ngoài đê ven sông Hàn thuộc địa phận xã Tam Đa. “Ngoài số tiền bỏ ra mua đầm, vụ trước, tôi đầu tư hơn 140 triệu đồng gia cố bờ bao, cải tạo đất. Thế nhưng, cả vụ thu được chưa tới 160 triệu đồng trong khi nhiều chủ đầm có diện tích tương đương đầm nhà tôi thu tới cả tỷ đồng. Bỏ ra bạc tỷ làm nghề mà vẫn trông chờ vào cái sự may rủi”, anh Phước than thở.

Người làm nghề rươi ở xã Vĩnh An đón rươi về.

Theo lời anh Lê Văn Long ở thôn Đông Hồng, xã Vĩnh An (huyện Vĩnh Bảo), chủ đầm rươi rộng hơn 7 mẫu ngoài tuyến đê quốc gia tả ngạn sông Thái Bình thuộc địa phận xã Vĩnh An cho biết, để sớm thu hồi số tiền lớn bỏ ra mua, cải tạo đầm hằng năm, thay vì mặc cho cái sự may rủi hay “thuận theo tự nhiên”, chủ đầm rươi có nhiều mẹo “gọi” rươi về, “nuôi” cho rươi to béo. Phổ biến nhất trồng lúa 1 vụ, cho thêm chất thải của gà trộn trấu đã ủ hoai mục, thêm phân bón vi sinh cho đất tơi xốp để rươi con dễ “đậu”, thêm thức ăn công nghiệp để rươi to béo. Những vụ quan sát bọt nước sông ít trứng rươi, chủ đầm mua rươi giống thả xuống đầm. Trước kia, do không có bờ bao, rươi nổi đều đặn theo con nước. Vì thế mới có câu ca “tháng 9 đôi mươi, tháng 10 mồng năm”. Nay các đầm đều có bờ bao chắc chắn, khi nước về rươi lên rộ giá rẻ, chủ đầm tháo kiệt nước rồi đóng chặt cửa cống “găm” rươi. Khi rươi ít, giá cao mới tháo nước để đọn rươi. “Nghĩ mọi cách cũng chỉ làm được đến thế, còn rươi có nổi hay không, về nhiều hay ít thì vẫn trông chờ vào sự may rủi. Vì thế, rươi vẫn được coi là “lộc giời”, mà “lộc” thì ít khi cào bằng, chia đều”, anh Long tếu táo.

Thực tế, nghề làm rươi không phải “hái ra tiền” như nhiều người vẫn nghĩ. Theo ông Vũ Trọng Quảng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh An, một trong những xã có diện tích đầm rươi lớn của huyện Vĩnh Bảo (hơn 40 ha), cùng với các xã: Giang Biên, Hòa Bình, Tam Cường, Tân Liên…, trung bình mỗi vụ, 1 sào đầm rươi cho thu 30-40 kg, cá biệt có đầm lên tới 70-80 kg/sào/năm. Có nghĩa, với giá rươi trung bình 300-400 nghìn đồng mỗi cân, trung bình chủ đầm chỉ thu về trung bình trên dưới 10 triệu đồng/sào/năm. Cộng thêm các khoản thu từ cấy lúa, bắt cáy, cá lác, tôm rảo…, cũng chỉ hơn 12 triệu đồng/sào/năm. Thế nhưng, tại sao trong cuộc đấu thầu ở xã Tam Cường, có người trả khoản tiền tương đương số thóc thuê đầm lên tới hơn 52 triệu đồng/sào/năm. Theo lời của một vị lãnh đạo UBND xã Tam Cường, thực tế, trong số 7 người trúng thầu, mới có 1 người nộp tiền, 6 người còn lại “bỏ tiền đặt cọc chạy lấy người”!

Mặc dù thực tế không hoàn toàn giống với “bánh vẽ” về nghề được coi là “hái ra tiền”, nhưng những câu chuyện về ông chủ đầm nọ, bà chủ đầm kia chỉ sau một đêm vớt được số “lộc giời” trị giá hàng trăm triệu vẫn râm ran làng trên, xóm dưới, len lỏi cả tới phố huyện. Vì thế, nhiều người trên quê hương Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn cầm cố nhà cửa, vườn tược để vay lãi, thế chấp “bìa đỏ” vay ngân hàng, thậm chí có cả hành vi vi phạm pháp luật để “đánh bạc” với nghề làm rươi…/.

(Kỳ cuối: Chính quyền tạo điều kiện, người dân thực hiện đúng)

Bài và ảnh: Thái Phan