Hạ nhiệt bất đồng, căng thẳng giữa Nga – NATO: Xác định rõ các “giới hạn đỏ”

Mỹ và NATO mở rộng hợp tác quân sự, cung cấp cho Ukraine nhiều vũ khí hiện đại. Ảnh: Reuters

Không có dấu hiệu nhượng bộ

Cùng với việc điều động lực lượng quân đội tham gia diễn tập tại các khu vực gần biên giới Ukraine, Nga đưa ra các yêu cầu về cách tiếp cận mới với an ninh tại châu Âu, có thể khái quát thành “ba không”: Một, NATO không mở rộng thêm, không kết nạp Ukraine. Hai, không triển khai thêm quân, vũ khí ở các nước kết nạp từ những năm trước. Ba, Mỹ và NATO không tiến hành các hoạt động quân sự ở Ukraine, Đông Âu, vùng Caucasus và Trung Á.

Ngay, luôn, trực diện và cụ thể là phong cách Nga, đồng thời cũng là sự cấp thiết từ bối cảnh quốc tế và quan hệ phức tạp, “nóng” với Mỹ và đồng minh. Theo Nga, quan hệ với Mỹ, NATO đang ở đỉnh của căng thẳng, tiềm ẩn nguy cơ xung đột quân sự. Nếu bỏ qua cơ hội, để tình hình vượt tầm kiểm soát, sẽ là quá muộn. Nga bày tỏ sẵn sàng đàm phán, mong muốn giảm căng thẳng với Mỹ và NATO, xây dựng quan hệ “ổn định, có thể đoán định”. Nhưng phải trên cơ sở cam kết an ninh “giấy trắng mực đen”, bởi Mỹ và NATO không thực hiện lời hứa từ những năm thập niên 90 của thế kỷ trước, khi Liên Xô vừa tan rã thành các quốc gia độc lập.

Nga sẽ gặp khó khăn nếu xảy ra xung đột quân sự với Ukraine, đối đầu quân sự với Mỹ, NATO, bị trừng phạt kinh tế mạnh hơn. Nhưng chủ động đề xuất thỏa thuận không chứng tỏ Moscow ở thế bị động, thế yếu. Nếu Mỹ và NATO không thiện chí, buộc Nga phải có hành động. Trong đó có việc triển khai tên lửa ở phần lãnh thổ châu Âu của mình. Vấn đề còn lại nằm ở phía Mỹ và NATO. Về phần NATO, các quan chức của Tổ chức này lập tức phản bác các đề xuất của Nga với thái độ cứng rắn. Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Jake Sullivan cho biết Washington chuẩn bị cơ bản cho đối thoại và sẽ phối hợp chặt chẽ với các đồng minh châu Âu. Cố vấn Jake Sullivan đặt vấn đề có đi có lại trong đối thoại, nhưng cũng cảnh báo có những điều không thể chấp nhận được.

Những giới hạn mới

Tuy có quan điểm cứng rắn với Nga, nhưng một số thành viên của NATO có thể chấp nhận một số điều kiện mà Nga đang đề xuất. Thực tế là nhiều nước thành viên NATO không muốn đối đầu với Nga bằng cách mở rộng tổ chức này hơn mức hiện nay, cho dù họ tiếp tục quan tâm đến khả năng mở rộng trong tương lai.

Hiện NATO có sự thống nhất về việc sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế được lên kế hoạch từ trước cũng như tương lai của đường ống dẫn khí đốt tự nhiên Dòng chảy phương Bắc 2 (Nord Stream 2). Nhưng liệu sự đồng thuận này có còn tồn tại, nếu xảy ra xung đột quân sự Nga – Ukraine. Dù kịch bản nào xảy ra, cũng chưa rõ về mức độ sẵn sàng của NATO trong việc cam kết với an ninh và độc lập của các quốc gia ở biên giới phía Đông khối này.

Khó có khả năng phương Tây đối đầu với Nga bằng vũ lực liên quan tới vấn đề Ukraine. Một lựa chọn rõ ràng khác là phương Tây đồng ý đàm phán trong đó khả năng Ukraine và Gruzia gia nhập NATO sẽ được loại bỏ. Như vậy, đã có những ranh giới được vạch ra.

Theo nhận định của các nhà quan sát kỳ cựu về chính sách đối ngoại quốc tế, một điều không thể bỏ qua là phương Tây đang lên kế hoạch cho các cuộc đàm phán theo thời gian biểu do Nga đặt ra, với chương trình nghị sự cũng do Nga đặt ra, và với những lựa chọn chiến lược không như mong muốn của nhiều thành viên NATO. Do đó, Mỹ và NATO cần xác định tương lai của an ninh châu Âu dựa trên các giới hạn riêng: về sự thống nhất của châu Âu, về tự do và độc lập của các quốc gia và về hậu quả nếu sử dụng vũ lực quân sự. Đây là thời điểm cần phải có các hoạt động ngoại giao thận trọng và chính xác, để bảo đảm sự đoàn kết của NATO. Điều đó sẽ định hình câu chuyện về phản ứng và cách giải quyết thống nhất xuyên Đại Tây Dương./.

Quang Huy (tổng hợp)