Gìn giữ hồn quê

Ngôi nhà cổ gần 200 tuổi của ông Nguyễn Văn Vận, ở thôn Xanh Soi, xã Thủy Đường (huyện Thủy Nguyên).

Về các thôn xóm của huyện Thủy Nguyên, thường thấy xen giữa những ngôi nhà nhiều tầng hiện đại là những ngôi nhà gỗ cổ, mang đậm nét truyền thống. Những ngôi nhà ấy dễ gợi nhớ những ký ức, hoài niệm và sự bình yên… Đi qua những khu náo nhiệt của thị trấn Núi Đèo, theo sự chỉ dẫn của cán bộ văn hóa xã Thủy Đường, chúng tôi đến ngôi nhà cổ của ông Nguyễn Văn Vận, ở thôn Xanh Soi (xã Thủy Đường). Ngôi nhà được làm hoàn toàn bằng gỗ lim, có 3 gian, 2 chái, với các loại cột, rường, xà được chạm khắc tinh tế. Chủ nhà chia sẻ: Ngôi nhà gần 200 năm tuổi, do ông bà tổ tiên để lại. Trải qua một số lần cải tạo, nhưng ngôi nhà vẫn giữ nguyên cấu trúc từ xưa. Dù cuộc sống ngày nay đòi hỏi nhà ở có nhiều tiện ích hơn trong sinh hoạt, nhưng gia đình ông Vận vẫn luôn gìn giữ ngôi nhà, vừa để tỏ lòng biết ơn nguồn cội, vừa góp phần gìn giữ những nét văn hóa đẹp của dân tộc.

Không được thừa hưởng ngôi nhà cổ của ông cha để lại, nhưng bà Nguyễn Thị Mai, ở thôn Quán (xã Thủy Đường) luôn đau đáu về “một nếp nhà xưa” để tri ân tổ tiên và giữ gìn cho con cháu. Thế nên cách đây 20 năm, gia đình bà chi số tiền lớn để xây ngôi nhà theo kiến trúc đặc trưng của nhà ở làng quê Bắc bộ xưa. Bà Mai chia sẻ: Ngôi nhà được dựng hoàn toàn bằng gỗ lim, bằng chính bàn tay của những người thợ tài hoa trên đất Thủy Nguyên. Để xây dựng ngôi nhà này, gia đình bà có quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, từ việc đi tìm, chọn mua loại gỗ lim tốt nhất, đến từng công đoạn xây nhà, như dựng cột, chạm khắc… Cùng với quá trình dựng nhà, bà còn cất công đi tìm mua đồ nội thất phù hợp, tạo nên không gian đặc trưng trong ngôi nhà của làng quê Bắc bộ xưa với sập gụ, tủ chè, bàn ghế kiểu cổ...

Trưởng Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Thủy Nguyên Phùng Văn Mạnh cho biết: Hiện nay, trên toàn huyện có hàng trăm ngôi nhà gỗ cổ và nhà được xây dựng theo kiến trúc của nhà gỗ cổ đặc trưng của vùng Bắc bộ xưa. Những ngôi nhà này từ 20 đến 200 năm tuổi, có nhiều ở các xã: Thủy Đường, Kiền Bái, Thủy Triều, Lập Lễ. Bên cạnh đó, huyện còn có một số làng chuyên xây dựng nhà gỗ. Trong cuộc sống hiện đại, nhiều gia đình có điều kiện kinh tế thường có xu hướng trở lại với nếp sống xưa với sân, vườn, nhà gỗ truyền thống. Qua đó, góp phần gìn giữ và phát huy những nét đẹp của văn hóa dân tộc.

Những ngôi nhà gỗ cổ như nhà ông Nguyễn Văn Vận hiện tại ở Hải Phòng còn nhiều. Trên khắp các quận, huyện trên địa bàn thành phố, địa phương nào cũng có nhà gỗ cổ. Có thể kể tới nhà của ông Bùi Thanh ở 187, khu 10, phường Đằng Hải (quận Hải An); nhà ông Phạm Văn Thăng, ở 67 Cầu Đen, thị trấn Núi Đối (huyện Kiến Thụy); nhà ông Đào Ngọc Thạch ở xã Cổ Am (huyện Vĩnh Bảo)… Ước tính, những nhà gỗ cổ truyền có tuổi từ mấy chục năm đến mấy trăm ở Hải Phòng hiện có đến hơn 3.000 căn. Trong đó, các huyện Thủy Nguyên và Vĩnh Bảo là những địa phương có nhiều nhà cổ hơn cả.

Nhà gỗ cổ truyền thường làm bằng nhiều loại gỗ, nhưng thông thường bằng gỗ lim do có độ bền cao, có sức chống chịu tốt trước sự khắc nghiệt của thời tiết, mát về mùa hè, ấm về mùa đông. Những căn nhà gỗ cổ truyền đặc trưng của vùng Bắc bộ xưa thường được xây dựng kiểu kiến trúc 3 gian hay 5 gian, 2 chái. 3 gian giữa được dùng làm phòng khách. Hai chái thường được xây "lồi" ra bên ngoài, là phần kín đáo của ngôi nhà, dùng làm phòng ngủ hay cất giữ những thứ quan trọng trong gia đình.

Ông Trần Văn Ca (Hội nhà gỗ cổ truyền Hải Phòng) chia sẻ: Từ hàng nghìn năm nay, những ngôi nhà gỗ được xây dựng trên đất Hải Phòng. Thời kỳ đầu, những nhà gỗ cổ đều là nhà của những gia đình quyền quý, quan lại giàu có. Ngày đó, những gia đình giàu sang xây dựng nhà gỗ thường để tiếp khách hay thờ cúng tổ tiên. Vào những năm chiến tranh chống đế quốc Mỹ, những ngày đất nước mới thống nhất, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn, những ngôi nhà gỗ bị mai một dần. Ngày nay, kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, dù những căn nhà nhiều tầng ngày càng mọc lên nhiều ở thôn quê, nhưng vẫn có nhiều người Hải Phòng muốn quay trở lại căn nhà gỗ truyền thống, góp phần gìn giữ nét văn hóa đẹp của dân tộc./.

Bài và ảnh: Xuân hạ