Giá dầu leo thang: Kéo lùi đà phục hồi kinh tế toàn cầu
(HPĐT)- Cuộc khủng hoảng năng lượng đang diễn ra tại nhiều quốc gia trên thế giới, làm tăng chi phí với doanh nghiệp và người dân, dẫn tới nguy cơ kéo lùi đà phục hồi toàn cầu sau đại dịch COVID19. Nguyên nhân chủ yếu là do tình hình căng thẳng địa chính trị tại Ukraine, sự chênh lệch giữa cung và cầu khiến giá dầu tăng phi mã trong thời gian qua.
Giá khí đốt tại châu Âu liên tục lập kỷ lục mới thời gian qua.
Nguồn cơn đẩy giá
Đầu năm mới 2022, thế giới chứng kiến giá dầu thô WTI và Brent leo lên mức 94 USD và 95 USD một thùng. Đây là lần đầu kể từ năm 2014 giá dầu thô thế giới tiến sát 100 USD một thùng. Nguyên nhân trước hết được xác định do những diễn biến căng thẳng tại “điểm nóng” Ukraine.
Trước khi tình hình căng thẳng diễn ra chung quanh Ukraine, Nga là nhà cung cấp dầu và khí đốt lớn nhất của châu Âu. Nước này vận chuyển nhiên liệu nhờ các đường ống chạy qua Ukraine và nhiều đường ống khác. Từ lâu, Mỹ cảnh báo rằng việc Nga kiểm soát các nguồn năng lượng quan trọng có thể gây bất lợi cho người tiêu dùng ở các nước phương Tây.
Do đó, khi cuộc khủng hoảng Ukraine nổ ra, Mỹ có các hành động nhằm vào ngành xuất khẩu dầu khí của Nga, bắt đầu từ Nord Stream 2 (Dòng chảy phương Bắc 2) - đường ống được xây dựng để đưa khí đốt từ Nga đến Đức mà không cần đi qua Ukraine. Dự án này hoàn thành nhưng vẫn đang chờ Đức phê duyệt.
Bên cạnh đó, Mỹ và phương Tây cũng có kế hoạch áp đặt các biện pháp trừng phạt về kinh tế đối với Nga. Với việc Nga công nhận nền độc lập của 2 lãnh thổ ly khai ở Ukraine ngày 22-2, đây là điều chắc chắn. Các nhà phân tích cho rằng tình huống xấu nhất là Nga sẽ bị cấm bán nhiên liệu cho châu Âu, hoặc chính Moscow tự cắt nguồn cung để trả đũa. Điều này khiến giá dầu và khí đốt của châu Âu tăng vọt trong suốt mùa đông do lo ngại thiếu nguồn cung. Đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu của thế giới đang tăng trở lại sau cuộc khủng hoảng COVID-19. Dự kiến, nhu cầu sẽ còn tiếp tục liên cao vào hè năm nay, khi các hạn chế đi lại bằng đường hàng không được nới lỏng.
Trong hơn 40 năm qua, thế giới từng chứng kiến khoảng 9 cuộc khủng hoảng năng lượng. Dù tăng hay giảm giá, mỗi cuộc khủng hoảng đều gắn liền với xung đột chính trị và suy thoái kinh tế, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới tình hình tài chính toàn cầu, như: khủng hoảng dầu lửa (1973-1975) khiến giá cả tăng vùn vụt và người mua phải xếp hàng dài; cách mạng Iran và biến động thị trường dầu lửa năm 1979; giá dầu tụt thê thảm vào những năm 1980; cơn sốt giá dầu năm 1990; giá dầu xuống dốc năm 2001; đợt khủng hoảng giá dầu nghiêm trọng năm 2007- 2008 và cú sốc dầu lửa 2011.
Tác động đến đà phục hồi
Theo nghiên cứu của Bloomberg Economics, nếu giá dầu tăng lên 100 USD/thùng cuối tháng 2 này sẽ kéo lạm phát tại Mỹ và châu Âu lên 0,5% nửa cuối năm nay. JPMorgan Chase cũng cảnh báo giá tăng lên 150 USD sẽ gần như chặn đứng tăng trưởng toàn cầu và kéo lạm phát lên hơn 7%, cao gấp 3 mục tiêu của hầu hết các nhà hoạch định chính sách tiền tệ.
Các nhà kinh tế học cũng đang vạch ra nhiều kịch bản, trong đó các chuyên gia của Goldman Sachs cho rằng giá dầu có thể lên mức 100 USD trong quý 3 năm nay. Theo đó, ước tính giá dầu tăng 50% sẽ kéo lạm phát lên trung bình 0,6%, khi đó chịu ảnh hưởng nặng nhất sẽ là các nền kinh tế mới nổi. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) gần đây cũng nâng dự báo lạm phát toàn cầu lên 3,9% tại các nước phát triển trong năm nay. Con số này cao hơn so với 2,3% và 5,9% tại các nước mới nổi và đang phát triển. Ông Mark Zandi, chuyên gia kinh tế tại Moodys Analytics ước tính giá dầu cứ tăng 10 USD, tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm 0,1% năm sau đó. Trước khi công nghệ khai thác dầu đá phiến xuất hiện, mức giảm là 0,3% - 0,4%. Trong báo cáo đầu tháng 2, các nhà kinh tế học tại HSBC nhận định, khi lạm phát hiện ở mức cao nhất nhiều thập niên, giá năng lượng tăng sẽ là đòn giáng lên sự phục hồi của kinh tế toàn cầu.
Nhiên liệu hóa thạch như dầu, than đá và khí đốt hiện đóng góp hơn 80% năng lượng cho thế giới. Do đó, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay giáng thêm đòn “chí mạng” vào tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy chi phí lên cao, trì hoãn các đơn hàng nguyên liệu thô và thành phẩm. Việc đa dạng hóa nguồn cung, đồng thời tiếp tục chuyển dịch sang sử dụng năng lượng tái tạo là lựa chọn sáng suốt để giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch đang ngày càng cạn kiệt trong khi nhu cầu không ngừng tăng./.