“Cơ hội vàng” từ chuyển đổi số báo chí
Ê kíp sản xuất chương trình Báo Hải Phòng điện tử trao đổi kịch bản trước khi thu Bản tin COVID-19 trong thời điểm dịch diễn biến phức tạp. Ảnh: Lê Dũng
Ngày 26-10-2021, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Nghị quyết số 03-NQ/TU về Chuyển đổi số thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Ngày 24-1 -2022, UBND thành phố Hải Phòng có Quyết định số 284/QĐ-UBND ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 03 của Ban Thường vụ Thành ủy. Báo Hải Phòng đang có “cơ hội vàng” để đổi mới và phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ 4.0.
Mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện –truyền thông tích hợp
Với bề dày truyền thống 65 năm, nền tảng là báo giấy xuất bản hằng ngày từ 1957, đến nay Báo Hải Phòng đang hoạt động theo mô hình (tạm gọi) là đa kênh giống như phần lớn các cơ quan chí truyền thống xuất bản báo giấy khác. Trong thực tế, Báo Hải Phòng là một trong những cơ quan báo chí sớm tiếp cận với công nghệ thông tin hiện đại. Năm 2004, Báo Hải Phòng kết nối internet, năm 2005 có báo điện tử. Lượng phát hành báo giấy xuất bản hằng ngày hiện đạt khoảng 27 nghìn tờ/ngày, Báo Hải Phòng cuối tuần trung bình 2 nghìn bản/tuần trên tổng số 2 triệu dân thành phố; Báo Hải Phòng điện tử (có thêm chuyên trang tiếng Anh, tiếng Trung), zalo Báo Hải Phòng đạt hơn 7 nghìn người quan tâm, youtube Báo Hải Phòng đạt 12 nghìn người theo dõi; fanpage Báo Hải Phòng được khoảng 200 nghìn người đánh giá tốt, cùng các nhóm trên mạng xã hội do Báo Hải Phòng quản lý...
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với sự phát triển như vũ bão của công nghệ cao, đặc biệt, mạng xã hội với không gian phẳng về thông tin đã đặt báo Hải Phòng trước thách thức to lớn. Đó là, Báo sẽ phát triển theo mô hình nào, sẽ bắt đầu từ đâu, lộ trình thực hiện...? Với thực tế hoạt động và yêu cầu nhiệm vụ chính trị, việc xuất bản báo giấy và báo điện tử theo mô hình đa kênh như hiện nay, Báo gặp nhiều khó khăn trong nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ. Do đó, khi chuyển đổi số là con đường tất yếu của xã hội, thì báo chí nói chung, Báo Hải Phòng nói riêng, không thể chậm chân, mà phải tích cực, đi đầu.
Theo tư vấn của các chuyên gia về chuyển đổi số đối với các cơ quan báo chí tương tự, mô hình chuyển đổi số phù hợp với Báo Hải Phòng là chuyển số theo mô hình đa phương tiện hay mô hình truyền thông tích hợp. Với mô hình này, các kênh nằm trong tổng thể chung, định hướng chung, mỗi một kênh trong hệ sinh thái của cơ quan báo chí không hoạt động độc lập, cũng không cố gắng bao quát toàn bộ các loại nội dung được quy hoạch trong chiến lược báo chí. Thay vào đó, mỗi nền tảng này hướng tới một phân khúc bạn đọc khác nhau, hoặc loại hình trải nghiệm khác nhau. Nội dung trên mỗi kênh được thiết kế phù hợp với phương thức tiếp cận thông tin của đối tượng bạn đọc riêng.
Để chuyển đổi số thành công, mô hình của Báo Hải Phòng phải bảo đảm được các yếu tố: Sản xuất thông tin theo phương thức tích hợp, nội dung thống nhất, cách thể hiện linh hoạt; cơ cấu hoạt động như một cơ quan sản xuất và phân phối nội dung đa nền tảng; Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Al) và báo chí tự động; Đầu tư công nghệ hiện đại và đội ngũ nhân sự công nghệ giỏi; Sử dụng tối đa các công cụ đo lương và phân tích; Đổi mới và phát triển theo mô `hình “cơ quan báo chí –công nghệ”; Trực tiếp thu thập dữ liệu độc giả; Tăng cường nghiên cứu và phát triển, phát huy đổi mới sáng tạo; Đa dạng hóa nguồn thu.
Công nghệ là trung tâm, công cụ thực hiện chuyển đổi số
Tham khảo một số cơ quan báo chí đang trong thời kỳ đầu tiếp cận chuyển đổi số, dễ dàng nhận thấy, có cơ quan báo chí quá chú trọng vào digital, cụ thể là các nền tảng và công nghệ-điều này thường che lấp những điều thực sự cần thay đổi trong chính tổ chức của mình. Thực tế, chuyển đổi số phải dựa trên nền tảng công nghệ, công nghệ là trung tâm nhưng công nghệ chỉ là công cụ. Mô hình vận hành tòa soạn theo xu hướng hội tụ hay truyền thống, phương thức quản trị tập trung hay phân quyền, cấu trúc hình thái nội dung trong mô hình tích hợp và nhất là các giải pháp tạo nguồn thu cho tòa báo, mới là những yếu tố quyết định chúng ta nên dùng những công nghệ tốt nhất gì. Thậm chí, có ý kiến cho rằng, đơn giản “Tiến trình chuyển đổi số phải bắt đầu từ việc thay đổi tư duy kiếm tiền cho báo chí, hãy thẳng thắn nhìn nhận báo chí như một phần đặc biệt của ngành công nghệ sáng tạo, linh hồn của nền kinh tế sáng tạo. Trong đó, có sự giao thoa giữa ngành xuất bản, phát thanh-truyền hình và công nghiệp nội dung số.
Bạn đọc quyết định chất lượng
Phải thừa nhận một thực tế, bạn đọc đông đảo nhất của Báo Hải Phòng là đảng viên, công chức, viên chức, trong đó số lượng bạn đọc là đảng viên trên 45 tuổi đảng chiếm tỷ lệ cao nhất. Nhiệm vụ chính trị, đặc điểm bạn đọc truyền thống tạo nên thế mạnh, đặc trưng cho báo Đảng, tuy nhiên hiện cũng đã đặt ra bài toán lớn về chất lượng: đó là sự xơ cứng trong thể hiện, nhạt nhòa trong nội dung,đặc biệt là không rõ nét trong xác định: bạn đọc muốn gì, viết gì cho bạn đọc, viết để làm gì ? Trong nhiều tin, bài, Báo chỉ ở mức thông tin những gì mình có, chưa hẳn là thông tin bạn đọc cần.
Thực chất, độc giả mới là trung tâm của bất kỳ công cuộc chuyển đổi số nào, và cũng là động lực của chuyển đổi số. Chuyển đổi số không chỉ là lập ra một tờ báo điện tử. Chuyển đổi số báo chí là quá trình giúp các cơ quan báo chí có cách tiếp cần mới đối với người đọc, người xem thông qua các công nghệ số, là các để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ đổi mới, sáng tạo, đáp ứng các thế hệ công dân số. Vì vậy, chuyển đổi số Báo Hải Phòng phải hướng về bạn đọc nhiều hơn, phải viết những gì có giá trị cho bạn đọc. Cùng số lượng bạn đọc hiện tại, phải có được diện bạn đọc mà theo đó, bạn đọc sẽ trả tiền cho những nội dung hấp dẫn và chất lượng, khi có thể phục vụ nhu cầu, thói quen của bạn đọc, cách thức bạn đọc trải nghiệm trên môi trường số. Bạn đọc sẽ chỉ những gì thấy cần, thấy hấp dẫn và đập vào mắt họ, và sẵn sàng chuyển từ tờ báo này sang tờ báo khác. Vì vậy, Báo Hải Phòng cũng đứng trước một bài toán chung, đó là duy trì ổn định số lượng đặt báo dài hạn, một mặt đưa ra chính sách thuê bao linh hoạt, hấp dẫn, những cũng phải tìm cách để phân phối nội dung của mình đến các nền tảng số mà độc giả của mình có thể đang lướt sóng. Chỉ đến khi đó, Báo Hải Phỏng mới có thể hoàn thành tốt được nhiệm vụ chính trị, sứ mệnh thông tin của mình, đó là chung sức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc; chủ động, tích cực đấu tranh phản bác thông tin xấu độc, làm sạch không gian mạng, phản ảnh trung thực dòng chảy chính của xã hội, tạo sự đồng thuận xã hội, đồng thời lan tỏa năng lượng tích cực, xây dựng niềm tin xã hội và tạo nên khát vọng về một thành phố Hải Phòng năng động, sáng tạo, quyết tâm đổi mới thành công.
5 bước để Báo Hải Phòng chuyển đổi số thành công
Để có thể xác định được các công việc phải làm, trước hết Báo Hải Phòng cần xác định được các thách thức đang chờ đợi phía trước. Trước hết, đó là thách thức đến từ mức độ sẵn sàng chuyển đổi số, khi quyết tâm đổi mới còn hạn chế, nguồn lực đầu tư hạ tầng, trang thiết bị còn hạn chế . Thách thức thứ hai đến từ nguồn nhân lực, khi đội ngũ nhân lực chủ yếu được đào tạo cho lĩnh vực báo giấy. Thách thức thứ ba sẽ là thử thách cốt lõi trong ngành báo chí, là năng lực chuyển đổi số trong sáng tạo nội dung báo chí.
Xác định rõ thách thức của quá trình chuyển đổi số, Báo Hải Phòng xây dựng 5 bước cần thực hiện để tiến hành.
1. Cần có sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy của người làm báo Báo Hải Phòng, tư duy từ phương thức quản lý đến xuất bản, phân phối theo chu trình khép kín của các cơ quan báo chí. Điều này đòi hỏi nhận thức về chuyển đổi số của đội ngũ cán bộ, phóng viên phải thật thấu đáo, sâu sắc mới có thể chuyển biến thành quyết tâm tới hành động.
2. Xác định được mô hình phù hợp với xuất phát điểm là một cơ quan báo Đảng địa phương. Mô hình sao phải phát huy được thế mạnh của một tờ báo có lượng độc giả trung thành của địa phương, thế mạnh phản ánh thông tin địa phương, thực hiện nhiệm vụ của địa phương. Đồng thời, tận dụng được sức mạnh của chuyển đổi số, công nghệ thông tin khi nguồn thông tin không còn bị giới hạn trong một phạm vi cụ thể. Mô hình của Báo Hải Phòng vừa phát huy được thế mạnh của báo giấy, vừa phát huy được thế mạnh của công nghệ 4.0. Vì vậy, bên cạnh việc phục vụ đối tượng bạn đọc truyền thống, Báo phải có các nền tảng khác để phục vụ đa dạng đối tượng bạn đọc như người lao động tự do, phụ nữ, thanh thiếu niên, bạn đọc nước ngoài…từ đó đa dạng nguồn thu.
3. Được đầu tư xứng đáng về cơ sở vật chất, công nghệ, chính sách cho quá trình chuyển đổi số. Muốn vậy, Báo Hải Phòng cần có một đề án tổng thể về chuyển đổi số, có lộ trình cụ thể để tranh thủ hiệu quả cao nhất sự quan tâm chỉ đạo, đầu tư của thành phố.
4. Muốn chuyển đổi số thành công, Báo Hải Phòng phải chuẩn bị được đội ngũ cán bộ, phóng viên, nhân viên có trình độ đáp ứng yêu cầu. Trong đó, nội tại bản thân Báo Hải Phòng phải có sự thay đổi mang tính đột phá, bao gồm các quá trình tự đào tạo và tuyển dụng nguồn nhân lực.
5. Báo Hải Phòng phải chấp nhận tương lai sẽ là sự sụt giảm của báo giấy. Lượng bạn đọc chính là công chức, viên chức, đảng viên hiện đang đọc báo giấy có thể sẽ có hướng chuyển dần sang bản điện tử. Vì vậy, cùng với các nền tảng truyền thống, Báo Hải Phòng cần có các nền tảng mới, cách tiếp cận mới với bạn đọc truyền thống, đồng thời đa dạng đối tượng bạn đọc. Bạn đọc sẽ là người quyết định chất lượng thông tin của Báo. Do đó, thu thập dữ liệu bạn đọc là khâu rất quan trọng.
Chuyển đổi số báo chí là một vấn đề mới, hiện không có một mô hình điển hình, cụ thể nào để tham khảo. Tuy nhiên, Báo Hải Phòng đang có cơ hội vàng. Vấn đề quyết định là quyết tâm chính trị cao nhất để tranh thủ thời cơ, xác định được mô hình phù hợp, cách làm hiệu quả để có thể là cơ quan báo chí sớm hoàn thành chuyển đổi số báo chí, góp phần tích cực hoàn thành thắng lợi Nghị quyết số 03-NQ/TU về Chuyển đổi số thành phố Hải Phòng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Chuyển đổi số trong báo chí được xác định là việc sử dụng công nghệ số để thay đổi mô hình quản lý, tác nghiệp , sản xuất, xuất bản, phân phối nội dung và kinh doanh..nhằm tối ưu hóa mô hình hoạt động của các cơ quan báo chí; tạo ra những sản phẩm, cơ hội, doanh thu và các giá trị mới. Công cuộc chuyển đổi số báo chí-truyền thông không đơn giản là đưa lên mạng internet một cách thuần vật lý ,mà phải thể hiện ở cả các hoạt động mang tính đồng bộ, cả chiều sâu lẫn bề rộng. Trong chuyển đổi số báo chí, việc khó nhất không phải là kinh phí, cũng không phải công nghệ, mà chính là bản thân bộ máy vận hành và bản thân nguồn nhân lực của các cơ quan báo chí.