Ngành Tòa án thực hiện phiên tòa trực tuyến: Đáp ứng yêu cầu mới của hoạt động xét xử

Quang cảnh điểm cầu trung tâm của phiên tòa hành chính trực tuyến đầu tiên do TAND thành phố thực hiện. Ảnh: Như Vân 

- Phiên tòa trực tuyến là vấn đề khá mới. Ông có thể nói rõ hơn về phiên tòa trực tuyến là gì?

- Ngày 12-11-2021, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 33/2021/QH15 về tổ chức phiên tòa trực tuyến, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2022. Trên cơ sở Nghị quyết này, ngày 15-12-2021, TAND Tối cao, Viện KSND Tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ Tư pháp ban hành Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLTTANDTC-VKSNDTC-BCA-BQPBTP (có hiệu lực thi hành từ ngày 1-2-2022) quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành tổ chức phiên tòa trực tuyến. Theo đó, phiên tòa trực tuyến được tổ chức tại phòng xử án, có sử dụng các thiết bị điện tử kết nối với nhau thông qua môi trường mạng internet, cho phép bị cáo, bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác tham gia phiên tòa tại địa điểm ngoài phòng xử án do Tòa án quyết định. Việc thực hiện xét xử trực tuyến phải bảo đảm nguyên tắc trực tiếp, công khai, liên tục bằng lời nói, có sự chứng kiến của các bên và bảo đảm nguyên tắc tố tụng.

Tổ chức các phiên tòa xét xử trực tuyến là xu hướng tất yếu trong thời đại công nghiệp 4.0 và cũng nằm trong lộ trình chuyển đổ số, xây dựng Toà án điện tử của ngành Tòa án. Việc tổ chức phiên tòa trực tuyến bảo đảm hoạt động xét xử diễn ra nhanh chóng, kịp thời; tạo cơ chế thuận lợi để tổ chức và cá nhân tham gia phiên tòa, tiết kiệm chi phí xã hội mà vẫn bảo đảm chất lượng xét xử cũng như việc thực thi quyền và nghĩa vụ của các bên.

- Vậy việc tổ chức phiên tòa trực tuyến sẽ áp dụng với các loại án nào?

- Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 33/2021/QH15 thì TAND được tổ chức phiên tòa trực tuyến để xét xử ở cấp sơ thẩm và phúc thẩm các vụ án hình sự, dân sự, hành chính có tình tiết, tính chất đơn giản; tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án rõ ràng, trừ các vụ án hình sự, dân sự, hành chính liên quan đến bí mật nhà nước; các vụ án hình sự về một trong các tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh quy định tại chương 13 và chương 26 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Việc tổ chức phiên tòa trực tuyến phải tuân thủ các quy định của pháp luật; bảo đảm an ninh, an toàn thông tin mạng và các điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật; bảo đảm sự tôn nghiêm của phiên tòa. Vì vậy, có thể nhận thấy hầu hết các vụ án có tình tiết, tính chất đơn giản, tài liệu rõ ràng thì đều có thể tổ chức phiên tòa trực tuyến.

- Đầu tháng 1-2022, TAND thành phố phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức thành công phiên tòa hành chính trực tuyến đầu tiên. Vậy quá trình chuẩn bị triển khai phiên tòa được thực hiện như thế nào?

- Được sự quan tâm chỉ đạo của TAND tối cao, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố và sự phối hợp chặt chẽ của Sở Thông tin và Truyền thông, Công ty TNHH viễn thông VNPT và các đơn vị liên quan, các thiết bị điện tử, máy móc, đường truyền phục vụ cho công tác xét xử trực tuyến được đầu tư, lắp đặt tại điểm cầu trung tâm là hội trường của TAND thành phố và điểm cầu thành phần tại Trung tâm Hội nghị thành phố. TAND thành phố chuẩn bị tốt về mọi mặt, từ việc triển khai kết nối đường truyền tín hiệu, công tác kỹ thuật, công tác chuẩn bị, bảo vệ phiên tòa, phòng chống dịch COVID-19. Trong thời gian diễn ra phiên tòa các đương sự được trực tiếp theo dõi đầy đủ hình ảnh, âm thanh và tham gia tất cả trình tự, thủ tục tố tụng bằng lời nói, hành vi tố tụng trực diện, liên tục, công khai.

Để bảo đảm an ninh phiên tòa và an toàn về thông tin quá trình triển khai mô hình phòng xét xử trực tuyến TAND thành phố xây dựng đường truyền kết nối riêng, thiết bị kết nối sử dụng các dải IP riêng biệt, không kết nối internet trong thời điểm diễn ra phiên tòa. Phiên tòa diễn ra thành công, được các TAND tối cao, UBND thành phố, các ngành liên quan cùng các đương sự đánh giá cao.

- Thời gian tới, việc tổ chức phiên tòa trực tuyến trong TAND hai cấp thành phố sẽ được thực hiện như thế nào?

- Tiếp tục triển khai Nghị quyết số 33 của Quốc hội, thời gian tới, TAND thành phố triển khai việc tổ chức các phiên tòa trực tuyến đối với các vụ án hình sự, sau đó rút kinh nghiệm tiếp tục triển khai với các loại án dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại, lao động. Hiện, TAND thành phố đang xây dựng hệ thống trang thiết bị kỹ thuật, đường truyền phục vụ xét xử trực tuyến kết nối từ TAND thành phố đến điểm cầu kết nối tại Trại tạm giam (Công an thành phố); đồng thời khảo sát, lên kế hoạch xây dựng hệ thống xét xử trực tuyến kết nối từ điểm cầu TAND 14 quận, huyện (trừ Tòa án huyện Bạch Long Vĩ) đến điểm cầu Trại tạm giam. Bên cạnh mặt thuận lợi là sự quan tâm của TAND tối cao, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố, khó khăn của ngành Tòa án thành phố là trong quá trình triển khai, hệ thống trang thiết bị kỹ thuật hiện chưa đồng bộ. Bên cạnh đó cán bộ biên chế về công nghệ thông tin hiện nay còn ít, chưa đáp ứng yêu cầu kiểm tra, vận hành hệ thống. Tuy nhiên, với quyết tâm nỗ lực cao nhất, ngành Tòa án thành phố phấn đấu sớm đưa vào triển khai vận hành thành công hệ thống này để tổ chức các phiên tòa hình sự trực tuyến trong thời gian ngắn nhất, dự kiến trong năm 2022.

- Trân trọng cảm ơn ông!

THÀNH LÊ thực hiện