Nhà thơ thiếu niên “đi học”

Bài thơ “Đi học” của tác giả Minh Chính được in lần đầu trong tập “Mặt trời xanh” (NXB Kim Đồng, 1971). Năm 1996, bài thơ cũng được NXB Giáo dục chọn in trong tập “Thơ chọn với lời bình”. Khi ấy, nhà thơ Trần Hòa Bình, giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đảm nhiệm lời bình về bài thơ này. Ông không có thông tin gì về tác giả Minh Chính, ngoài một lần tình cờ được nghe qua đài phát thanh: Minh Chính là một anh bộ đội và bài thơ “Đi học” được gửi từ chiến trường ra NXB Kim Đồng. Kết nối thông tin từ nhiều nơi, nhà thơ Trần Hòa Bình cũng tìm gặp được người thân của tác giả Minh Chính cùng những kỷ vật đáng quý.

Họ Hoàng, sinh ra ở quê nhà Ý Yên (Nam Định) năm 1944, nhưng suốt tuổi thơ và thời cắp sách, Minh Chính lại gắn bó với miền cọ trung du (thôn Tiên Phú, xã Phú Hộ, huyện Phong Châu, tỉnh Phú Thọ). Đây là nơi gia đình nhà thơ dừng chân trên con đường kháng chiến. Có một điều bất ngờ là bài thơ nổi tiếng “Đi học” được Minh Chính viết từ năm 1959, bằng mực Cửu Long xanh đen trên giấy thếp, khi tác giả mới mười lăm tuổi. Bên dưới bài thơ có ghi “Kỷ niệm thăm Thản”. Thản ở đây là Trạm Thản, một vùng đồi địa thế đẹp có rất nhiều cọ và gần nhà. Trong bản thảo lần đầu ấy, bài thơ có 4 khổ: Cọ xòe ô che nắng/ Râm mát đường em đi/ Hương rừng thơm đồi vắng/ Nước suối trong thầm thì/ Hôm qua em tới trường/ Mẹ dắt tay từng bước/ Hôm nay mẹ lên nương/ Một mình em tới lớp/ Đường xa em đi về/ Có chim reo trong lá/ Có nước chảy dưới khe/ Thì thào như tiếng mẹ/ Dù bom rơi đạn nổ/ Em vẫn học vẫn hành/ Vẫn ngắm màu cờ đỏ/ Rạo rực giữa rừng xanh”.

Theo nhà thơ Trần Hòa Bình, bài thơ được sửa chữa sau đó, vào khoảng sau năm 1964, khi chiến tranh phá hoại của Mỹ lan ra miền Bắc. Ông đoán vậy vì thấy bên lề bản thảo có nhiều gạch xóa và những câu thơ gợi không khí của chiến tranh. Trong lần sửa chữa này, nhà thơ Minh Chính sắp xếp lại các câu thơ, đảo lại trật tự các khổ thơ để có một bản chính thức quen thuộc với bạn đọc như bây giờ. Và như vậy cũng có nghĩa là bài thơ “Đi học” được sửa chữa khi tác giả đã trở thành một người lính.

Năm 1963, khi đang là học sinh Trường cấp 3 Hùng Vương (Phú Thọ), Minh Chính tạm gác con đường đèn sách, tình nguyện nhập ngũ. Ông hai lần đi B. Lần thứ nhất là năm 1966, vào chiến trường B2 và lần thứ hai năm 1969. Hoàn cảnh chiến trường ác liệt, nhưng Minh Chính vẫn làm được nhiều thơ. Nhà thơ hy sinh năm 1970 tại chiến trường Campuchia. Vĩnh biệt cuộc đời ở tuổi 26, Minh Chính vẫn kịp để lại bài thơ giản dị nhưng đi vào lòng người, đồng hành mọi thế hệ học trò./.

hà linh