Ngành xuất bản tìm hướng phát triển

Văn hóa đọc ở nước ta vẫn phát triển do các nhà xuất bản, đơn vị phát hành có sự “thích ứng linh hoạt” trước ảnh hưởng của đại dịch.

Vượt khó bằng sàn điện tử

Theo số liệu của Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông) công bố gần đây, tổng doanh thu toàn ngành năm 2021 đạt gần 3.000 tỷ đồng (tăng 12,4% so với năm 2020). Lợi nhuận toàn ngành (sau thuế) đạt 384 tỷ đồng (tăng 80,7%). Tổng số xuất bản phẩm nộp lưu chiểu trong năm qua là 32.948; số bản sách làm ra là 400 triệu bản.

Các số liệu này phản ánh ngành xuất bản vẫn đang không ngừng phát triển dù chịu ảnh hưởng rất lớn từ dịch COVID-19. Dịch bệnh kéo dài làm tăng chi phí nguyên vật liệu, hoạt động xuất bản bị gián đoạn, thiếu nhân lực hoạt động song các đơn vị xuất bản vẫn chủ động tìm cách “thích ứng linh hoạt” để không đứt gãy việc cung cấp sách ra thị trường.

Không ít đơn vị xuất bản nhanh nhạy đầu tư, đổi mới phương thức kinh doanh, chuyển sang bán hàng trực tuyến, thúc đẩy phát hành xuất bản ấn phẩm điện tử, sách nói... Đại diện nhà phát hành sách Fahasa cho biết, trong thời gian dịch bệnh, vì hạn chế mua bán trực tiếp nên thương mại điện tử của Fahasa phát triển vượt bậc. Doanh thu thương mại điện tử năm 2021 tăng gấp 3 lần so với năm 2019. Sự bùng nổ về doanh thu ở kênh thương mại điện tử, dù không thể bù đắp hoàn toàn cho hệ thống nhưng trở thành điểm tựa tồn tại cho các nhà xuất bản sách trong dịch bệnh.

Nhiều nhà sách, công ty phát hành sách cũng đẩy mạnh bán sách trên kênh online (trực tuyến), thực hiện một số giải pháp như phát triển thương mại điện tử, đẩy mạnh bán sách vào nhóm khách hàng là doanh nghiệp, tập đoàn, cơ quan, tổ chức. Ngoài các sàn thương mại lớn, nhiều đơn vị, nhà xuất bản cũng đưa sách vào các đại lý cá nhân bán trực tuyến để giới thiệu, quảng bá các đầu sách hay tới độc giả. Điều này giúp các đơn vị xuất bản, nhà phát hành sách có thêm nguồn thu để duy trì hoạt động.

Đặc biệt, một lượng lớn ấn phẩm có nội dung liên quan đến công cuộc phòng, chống dịch COVID-19, ca ngợi tình cảm, nhiệt huyết của đội ngũ tuyến đầu chống dịch được ngành xuất bản chủ động khai thác, kịp thời, nhận được đánh giá cao của dư luận xã hội. Có thể kể đến cuốn sách về đại dịch toàn cầu được bạn đọc đón nhận, đánh giá cao thời gian qua như: “Khi đại dịch thế kỷ COVID-19 đi qua” của nhà văn Sương Nguyệt Minh; “Nhật ký COVID và những chuyện chưa kể” của bác sĩ Ngô Đức Hùng, cuốn tản văn “Phía Tây thành phố” của bác sĩ Lê Minh Khôi... Những cuốn sách này cho thấy sự “thích ứng linh hoạt” của các cây bút nói riêng, các nhà xuất bản nói chung trong đại dịch, đáp ứng được nhu cầu thưởng thức văn hóa đọc của công chúng.

Theo giám đốc Công ty Văn hóa Sáng tạo First NewsTrí Việt ông Nguyễn Văn Phước, thực tế không thể phủ nhận, dù chịu ảnh hưởng không nhỏ bởi dịch COVID19, nhưng sự quan tâm của bạn đọc dành cho sách, dành cho văn hóa đọc nhiều hơn. Trong giai đoạn này, bạn đọc có xu hướng tìm về những cuốn sách để hướng nội nhiều hơn; còn những cuốn sách ngôn tình, tiểu thuyết có sự chọn lọc. Đây tiếp tục sẽ là xu hướng của tương lai. “Văn hóa đọc của Việt Nam đã tăng và đó là điều đáng mừng, đáng khích lệ”, ông Nguyễn Văn Phước nhận định.

Tìm ra hướng đi phù hợp

Theo Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên: Việc ứng dụng công nghệ thông tin và đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật tuy được các nhà xuất bản chú trọng nhưng nhìn chung, tình hình triển khai chưa đồng đều do hạn chế về nguồn lực đầu tư.

Văn hóa đọc có bước phát triển nhưng vẫn cần phải có nhiều giải pháp đồng bộ hơn nữa, cần phải tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp về truyền thông, quảng bá sách nhằm khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, tạo dựng môi trường đọc thuận lợi; hình thành thói quen đọc sách của mỗi cá nhân, trong gia đình và cộng đồng. Đối với các đơn vị xuất bản, phát hành, bên cạnh việc nâng cao chất lượng xuất bản phẩm, dịch vụ phát hành cần chú trọng tới vấn đề chuyển đổi số, đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất, nhân lực kỹ thuật để phù hợp xu hướng phát triển hiện nay.

Thạc sĩ Trần Thị Quyên (Đại học Văn hóa thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, từ việc bị dồn tới tận cùng của sự khó khăn do COVID-19, ngành xuất bản chủ động tìm ra lối đi, tuy không quá mới nhưng thực sự là con đường phù hợp nhất hiện nay. Trong hoàn cảnh khó khăn do COVID-19, ấn phẩm được số hoá chính là giải pháp hữu hiệu kết nối cung- cầu về xuất bản phẩm.

Nhìn về tương lai, nhiều chuyên gia cũng khẳng định ấn phẩm số hoá sẽ dần khẳng định vị trí trên thị trường xuất bản khi mà đối tượng khách hàng tiềm năng của nó không ngừng mở rộng. Dữ liệu thống kê cho thấy, tính đến tháng 1-2021, nước ta có gần 69 triệu người sử dụng internet (chiếm 70,3% dân số). Đặc biệt, những người trẻ tuổi có tỷ lệ sử dụng, thời gian sử dụng internet nhiều hơn mức trung bình. Đây là nhóm khách hàng trọng điểm của thị trường xuất bản phẩm. Họ dễ dàng tiếp cận và sử dụng ấn phẩm số hoá. Do đó, việc chuyển đổi số để khai thác nhu cầu của nhóm khách hàng này là rất cần thiết, là hướng đi tương lai của các đơn vị kinh doanh xuất bản phẩm. Nếu các đơn vị kinh doanh nắm bắt đúng nhu cầu của khách hàng, họ hoàn toàn có thể tận dụng sự phát triển công nghệ để gia tăng thời gian đọc sách, nghe sách của khách hàng, góp phần thúc đẩy văn hoá đọc./.

KHÔI NGUYÊN