Ký họa chiến trường đi cùng lịch sử dân tộc
(HPĐT)- Cùng với điện ảnh, nhiếp ảnh, âm nhạc…, ký họa chiến trường góp phần lưu giữ lịch sử cuộc đấu tranh vệ quốc của đất nước ta, thổi bùng ngọn lửa yêu nước, yêu hòa bình, yêu Tổ quốc trong thế hệ trẻ hôm nay.
Những tác phẩm ký họa ra đời trong cuộc chiến tranh vệ quốc, mang đến thế hệ trẻ niềm khâm phục, tự hào về thế hệ đi trước.
Từ ký họa kháng chiến…
Ký họa kháng chiến (còn gọi là ký họa chiến trường, ký họa chiến tranh) là một trong những thể loại ký họa đặc biệt, ra đời từ hoàn cảnh đất nước dưới mưa bom bão đạn của quân xâm lược; ghi nhận những hình ảnh, sự kiện, nhân vật liên quan đến cuộc kháng chiến chống xâm lược của dân tộc Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ 20.
Thể loại ký họa không những chiếm nhiều ưu thế trong hình thức ghi nhận và thể hiện, mà còn đáp ứng hữu hiệu nhất những yêu cầu trong sự thiếu thốn về họa cụ, điều kiện di chuyển, bảo quản và cất giữ trong chiến tranh. Trong điều kiện ác liệt của thời chiến, đòi hỏi người họa sĩ phải thực hiện ký họa trong một thời gian ngắn, điều này không chỉ đơn thuần vì những lo lắng do ý thức của sự mất mát, mà còn do kỹ thuật đòi hỏi để giữ kịp cái thần trên đầu ngọn bút và tạo được linh hồn của tác phẩm.
Họa sĩ Lê Thiết Cương chia sẻ, bức chân dung mỹ thuật Việt Nam hiện đại không thể thiếu thể loại ký họa chiến tranh. Qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ cho thấy, ký họa là thể loại thích nghi và phù hợp hoàn cảnh một cách hoàn toàn tự nhiên. Chỉ chiến tranh ở Việt Nam mới có nhiều ký họa và ký họa chiến tranh là thể loại đặc thù của hội họa nước ta. Phần lớn các họa sĩ là những người lính, vừa cầm súng để bảo vệ Tổ quốc, vừa là nghệ sĩ tài hoa với ngòi bút, cọ vẽ để lưu lại những khoảnh khắc lịch sử.
Một thế hệ họa sĩ nổi tiếng với dòng tranh ký họa chiến trường ra đời trong khói lửa, bom đạn. Đó là các họa sĩ: Văn Đa, Quang Thọ, Đào Đức, Huy Oánh, Lê Trí Dũng, Nguyễn Đức Dụ, Hoàng Đình Tài, Chu Thảo, Phạm Lực, Nguyễn Quốc Thái, Vũ Giáng Hương, Huỳnh Phương Đông, Thái Hà, Lê Lam, Cổ Tấn Long Châu, Nguyễn Thanh Châu, Phạm Đỗ Đồng…
… đến “Ký họa chiến trường miền Nam”
Giá trị của ký họa chiến trường đối với lịch sử cuộc đấu tranh vệ quốc, nền mỹ thuật Việt Nam là điều không thể phủ nhận. Các triển lãm ký họa chiến trường của họa sĩ Huỳnh Phương Đông, Phạm Ngọc Liệu, Nguyễn Đức Dụ, Lê Duy Ứng, Nguyễn Hải Nghiêm… diễn ra trước đây luôn nhận được sự chào đón nồng nhiệt của công chúng.
Gần nhất là triển lãm “Ký họa kháng chiến miền Nam” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (số 66 phố Nguyễn Thái Học, Hà Nội) đến hết ngày 8- 5 kỷ niệm 47 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 – 30-4- 2022) được công chúng quan tâm và đánh giá cao. Triển lãm này đem đến công chúng 70 bức ký họa sáng tác trong giai đoạn 1954- 1975, được lựa chọn từ bộ sưu tập trong khoảng gần 5.000 tác phẩm của Bảo tàng mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh.
Các tác phẩm trong triển lãm này với chất liệu và nội dung phong phú, được các họa sĩ sử dụng nhiều nhất là màu nước, bột màu, bút sắt, chì… để ghi lại các “trang nhật ký chiến trường” về con người, cuộc sống, vùng đất và cuộc chiến tranh cam go của quân và dân Nam bộ. Một số tác phẩm nổi bật với các chất liệu này là: Ký họa “Xuân trong hầm pháo” và “Nghỉ đêm trong làng” của tác giả Thái Hà; “Trận Bình Giã 1965” của tác giả Huỳnh Phương Đông; hai tác phẩm “Trên đường vào Nam cắt tóc” và “Chị Quyên” của tác giả Lê Lam…
Những hình ảnh trong những thời khắc chiến tranh tại triển lãm “Ký họa kháng chiến miền Nam” mang đến những người trẻ niềm cảm xúc khâm phục, tự hào về thế hệ đi trước.
Theo ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, điều đặc biệt và ý nghĩa của triển lãm này là những bức ký họa được sáng tác trực tiếp tại chiến trường, trong đó có những họa sĩ và nhân vật trong tác phẩm ký họa anh dũng hy sinh vì nền độc lập, tự do và thống nhất đất nước. Đó là hoạ sĩ, liệt sĩ Huỳnh Quốc Trọng, liệt sĩ Võ Thị Tuyết, Phan Văn Sáu, Nguyễn Thị Hoà, Võ Văn Bé và Lê Văn Công.
“Triển lãm là dịp để chúng ta tri ân và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc các thế hệ cha, ông đã chiến đấu, hy sinh vì nền độc lập, tự do của dân tộc. Đặc biệt, qua các bức ký họa sẽ góp phần giáo dục thế hệ hôm nay và mai sau về tinh thần yêu nước, yêu hòa bình và lòng tự hào dân tộc”, ông Nguyễn Anh Minh nhấn mạnh. “Ký họa chiến trường miền Nam” trở thành những cuốn sử bằng tranh vô giá. Xem các tác phẩm, người dân thấy được không chỉ những hình ảnh sống động qua góc nhìn thăng hoa của nghệ sĩ, mà còn cảm nhận được khí thế của một giai đoạn lịch sử./.