Trao truyền ngọn lửa nhiệt huyết trong bảo tồn, phát huy giá trị cổ vật

Các cổ vật của nhà sưu tầm Trần Đình Thăng được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam. 

Ông Trần Đình Thăng, Giám đốc Công ty TNHH Nhật Việt, chủ thương hiệu giày dép Vento Việt Nam.

- Cơ duyên nào đưa ông đến với sưu tầm cổ vật?

- Ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường, Lịch sử là môn tôi yêu thích, đam mê. Đến khi trưởng thành, có dịp làm việc ở nước ngoài, tôi thường đến thăm các bảo tàng lớn. Từ đó, tôi dành nhiều sự quan tâm đến các di sản văn hóa của nhân loại. Dần dần, niềm đam mê, yêu thích cổ vật như ngấm vào máu. Tôi bắt đầu sưu tầm cổ vật từ khi còn rất trẻ, cách đây khoảng 40 năm. Ở tuổi 25 như tôi khi đó, nhiều người thích đi du lịch, mua xe..., còn tôi thích sưu tầm cổ vật. Trở về Việt Nam, qua tham quan, nghiên cứu, tôi học hỏi được nhiều điều từ những hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Việt Nam, giúp tôi xác định hướng đi sưu tầm những cổ vật có giá trị cao về văn hóa, lịch sử mà ông cha ta để lại…

- Ông có thể chia sẻ về bộ sưu tập cổ vật An Biên - bộ sưu tập cổ vật tư nhân lớn bậc nhất Hải Phòng hiện nay mà ông đang sở hữu?

- Đến nay, bộ sưu tập cổ vật An Biên với hàng nghìn hiện vật, có nguồn gốc xuất xứ ở Việt Nam, đa dạng loại hình và chất liệu từ đồ gốm men, đồ sứ, sành, đồ đồng…, được giới sưu tầm cổ vật trong và ngoài nước quan tâm, đánh giá cao. Nổi bật, dòng hiện vật của 10 thế kỷ đầu Công nguyên, khắc sâu mạch ngầm văn hóa của dân tộc chảy suốt gần nghìn năm Bắc thuộc, chống lại âm mưu đồng hóa của phong kiến phương Bắc trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, để khi có cơ hội, mạch ngầm ấy dâng trào, làm nên nền văn hóa phục hưng thời Lý - Trần - Đại Việt… Nói về nét nổi bật của cổ vật An Biên, không thể không nhắc đến nhóm hiện vật gốm men trắng thời Lý. 9 hiện vật, ngoài dáng đẹp cao sang, lớp men trắng thoát tục, văn hoa tinh mỹ thuần Việt, còn ẩn chứa tư duy, quan niệm, đạo đời, cõi giới của nhà nước quân chủ Phật giáo. Với giá trị cao không chỉ về mỹ thuật, mà còn có giá trị về lịch sử, những ngày cuối năm 2021, xét hồ sơ đề nghị của thành phố Hải Phòng, nhóm 9 hiện vật gốm men trắng triều Lý trong cổ vật An Biên vinh dự được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia. Ngoài cổ vật An Biên, tôi ấp ủ chia sẻ về bộ sưu tập với giới yêu cổ vật, với công chúng trong và ngoài nước vào những thời điểm thích hợp…

Các cổ vật của nhà sưu tầm Trần Đình Thăng được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam. 

- Đem bộ sưu tập cổ vật An Biên đến với Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2022, ông mong muốn chuyển tải thông điệp gì đến với công chúng và giới yêu cổ vật?

- Tự hào là người con của vùng đất Hải tần phòng thủ, khởi nguồn từ trang An Biên xưa do Nữ tướng Lê Chân mở đất, tôi trân quý đặt tên "đứa con tinh thần" với hơn 40 năm khổ công sưu tầm của mình là bộ sưu tập cổ vật An Biên.

Trong khuôn khổ Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2022, bộ sưu tập cổ vật An Biên được trưng bày tại Bảo tàng Hải Phòng, giới thiệu đến công chúng khoảng 300 cổ vật, tựa như bức tranh lịch sử khái quát diện mạo đời sống chính trị - xã hội mỗi thời kỳ, từng triều đại trong suốt hơn hai thiên niên kỷ từ văn hoá Đông Sơn, quốc gia Đại Việt tới thế kỷ 18 của dân tộc và đế chế phương Bắc, sắp đặt theo 4 không gian văn hoá: Văn hóa Đông Sơn và 10 thế kỷ đầu công nguyên - thuộc dòng đồ sinh hoạt đời sống xã hội. Đồ đồng, đồ gốm có cấu hình độc đáo, kỳ mỹ, phản ánh thời kỳ người Việt bị phương Bắc đô hộ. Cùng với cuộc đấu tranh chống sự đồng hóa của văn hoá Hán, ngoài duy trì giữ sắc thái bản địa thì có sự giao thoa, bổ sung những thiếu hụt trong quy trình công nghệ để tạo ra loại sản phẩm đầy trí tuệ, tự hào đặt nền móng vững chắc tạo ra thời kỳ hoàng kim của nhà nước Đại Việt. Hiện vật thời kỳ Nhà nước phong kiến độc lập, tự chủ (thế kỷ 11 đến thế kỷ 18), với đủ loại hình, kiểu dáng, hoạ tiết của dòng gốm men trắng, men ngọc, hoa nâu ở hai triều Lý - Trần và gốm hoa lam thời Lê - Mạc cho thấy nghề gốm đã đạt đỉnh cao nghệ thuật chế tác. Nhiều sản phẩm cao cấp của lò Hoàng thành Thăng Long phục vụ hoàng cung quốc tự. Đồ sứ Trung Hoa phong phú loại hình ở các triều: Tống - Nguyên - Minh - Thanh. Dòng đồ sứ men trắng và celadon do lò Long Tuyền Nam Tống tạo tác có kỹ nghệ chuẩn thức từ sắc tố của men tới chất liệu cũng như đồ án trang trí. Triều Nguyên với chiếc bát kích thước lớn là sản phẩm sứ cao cấp Cảnh Đức Trấn (tỉnh Giang Tây) được xem như báu vật. Các chuyên gia nhận định nhiều hiện vật tại đây rất quý, giá trị không riêng Việt Nam hay thế giới, mà ngay cả Trung Hoa cũng hiếm có. Ngoài ra, còn có cổ vật về nghệ thuật Phật giáo - tượng Phật làm bằng đá và gỗ quý ngọc am được tạo tác chuẩn mực theo tư tưởng và dạng thức Phật giáo Đại thừa. Tượng tô nhiều màu trên lớp thếp vàng mang phong cách nghệ thuật Trung Hoa giai đoạn thế kỷ 17-19. Các bảo tàng lớn ở nước ngoài rất chú trọng tượng Phật gỗ cổ phương Đông, đánh giá cao cả nghệ thuật và văn hóa tâm linh.

Việc trưng bày bộ sưu tập cổ vật này tại Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2022 góp thêm minh chứng để công chúng cả nước và quốc tế biết đến vùng đất Hải Phòng có lịch sử văn hóa lâu đời, với những người con biết trân quý giá trị văn hóa của tổ tiên, ông cha để lại, cùng gìn giữ, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc. Tôi cũng mong muốn, Hải Phòng sẽ là điểm đến du lịch của cả nước và quốc tế, để ghi nhận giá trị di sản văn hóa trong bộ sưu tập cổ vật An Biên của Hải Phòng nói riêng và của Việt Nam nói chung.

Các cổ vật của nhà sưu tầm Trần Đình Thăng được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam. 

- Ông mong muốn nhắn nhủ điều gì đến thế hệ trẻ hôm nay về gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc?

- Việt Nam là quốc gia văn hiến có lịch sử lâu đời. Các bậc tiền nhân không để lại hậu thế nhiều cung điện nguy nga tráng lệ, đền đài lầu son gác tía mà trao truyền những di sản văn hoá vật thể, phi vật thể chứa đựng hồn cốt, mỹ tục văn hoá truyền thống con Lạc, cháu Hồng. Từ việc lưu giữ những giá trị văn hóa cha ông ta để lại thông qua bộ sưu tập cổ vật An Biên, tôi mong muốn trao truyền đến thế hệ trẻ ngọn lửa nhiệt huyết trong bảo tồn, phát huy giá trị cổ vật, cũng là góp phần vào công cuộc chấn hưng văn hoá, kinh tế đất nước.

- Trân trọng cảm ơn ông!

HẢI HẬU (thực hiện) - Ảnh: HOÀNG PHƯỚC