Xử lý việc ngân hàng "ép" khách hàng tham gia bảo hiểm nhân thọ: Tránh làm cho có

Khách hàng giao dịch tại Ngân hàng Bưu điện Liên Việt chi nhánh Hải Phòng.

Bắt người vay mua bảo hiểm nhân thọ

Bà Phạm Thị Lành, ở tổ dân phố số 5, phường Dư Hàng (quận Lê Chân) cho biết: Đầu năm 2020, do có nhu cầu sửa nhà, hai vợ chồng bà tới Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt– Chi nhánh Hải Phòng (quận Hồng Bàng) làm các thủ tục để vay số tiền 150 triệu đồng theo hình thức tín chấp sổ hưu. Khoản vay 50 triệu đồng đầu tiên gia đình kiên quyết không mua bảo hiểm nhân thọ (BHNT), đến khoản vay thứ 2 là 100 triệu đồng, nhân viên ngân hàng cho biết, nếu không tham gia hợp đồng BHNT thì khoản vay không được giải ngân, bà Lành đành phải ký một hợp đồng BHNT của hãng Dai-Ichi Life với mức phí rẻ nhất là 4 triệu đồng/năm cho cháu nội. Đổi lại, khoản vay thứ 2, bà được giảm lãi suất 2%/năm. Trong 3 năm (2020 – 2022), gia đình bà phải trả gần 20 triệu đồng tiền lãi kèm theo khoản BHNT 4 triệu đồng/năm. Đến cuối năm 2022, khoản vay kết thúc, nhưng hợp đồng BHNT phải đóng tới cuối năm 2045. Bà muốn dừng đóng BHNT để rút tiền về, nhưng theo tư vấn của nhân viên ngân hàng thì nếu chấm dứt hợp đồng bảo hiểm, bà Lành sẽ mất số tiền đóng trong 3 năm là 12 triệu đồng.

Cũng có nhu cầu sửa nhà, cuối năm 2021, anh Vũ Văn Điệp, ở tổ 14 phường Đằng Hải (quận Hải An) liên hệ với Ngân hàng MB làm thủ tục thế chấp căn nhà hơn 60 m2 để vay 300 triệu đồng trong thời gian 3 năm. Theo tư vấn của nhân viên ngân hàng, anh phải mua thêm hợp đồng BHNT trị giá 30 triệu đồng/năm thì mới được duyệt hồ sơ cho vay. Với lãi suất trung bình khoảng 12%/năm, anh Điệp sẽ phải trả hơn 40 triệu đồng tiền lãi kèm theo 30 triệu đồng tiền bảo hiểm/năm. Anh Điệp cho biết: Ngoài tiền lãi, việc phải gánh thêm khoản BHNT hàng chục triệu đồng/năm là quá khả năng chi trả của vợ chồng anh, nên anh quyết định không vay ngân hàng nữa mà xoay sang vay người thân, bạn bè, phần còn lại thì đi vay “nóng” của tín dụng “đen”.

Không chỉ người dân có nhu cầu vay vốn, nhiều nhân viên ngân hàng cũng bức xúc với việc phải bán kèm hợp đồng BHNT cho khách hàng khi làm các thủ tục vay tiền. Anh Nguyễn Hoàng Nam, nhân viên Ngân hàng VPBank chi nhánh Thủy Nguyên (nay đã nghỉ việc) cho biết, hằng tháng, các nhân viên đều chịu áp lực chỉ tiêu hợp đồng BHNT nên phải tìm mọi cách tư vấn, môi giới khách có nhu cầu vay vốn mua kèm BHNT. Nhưng bán được hợp đồng BHNT cũng chưa xong vì khi khách hàng phát sinh nhu cầu thanh toán các khoản theo hợp đồng, nhân viên ngân hàng lại kiêm thêm vai trò đại lý bảo hiểm, trong khi nghiệp vụ thanh toán lĩnh vực này rất phức tạp và nhiều thủ tục.

Xây dựng cơ chế giám sát rõ ràng, minh bạch

Việc liên kết bán BHNT qua kênh ngân hàng được xem là một giải pháp hữu hiệu nhằm chiếm lĩnh thị trường của các hãng bảo hiểm. Đây cũng là kênh tăng lợi nhuận hữu hiệu cho các ngân hàng. Theo thống kê từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, hiện, tỷ trọng phân phối BHNT qua kênh ngân hàng chiếm gần 40% doanh thu bán mới. Điều đáng nói là trong mối quan hệ với ngân hàng, khách hàng luôn ở thế yếu khi cần vay vốn. Ngân hàng cũng có nhiều cách để “tự nguyện hóa” các hợp đồng BHNT mà khách hàng ký kết. Bà Lành cho biết, theo yêu cầu của nhân viên ngân hàng thì bà hoặc chồng không được đứng tên bên mua tại hợp đồng bảo hiểm nhân thọ mua cho cháu nội mà phải để tên con dâu. Còn việc yêu cầu phải ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ mới được duyệt hồ sơ vay vốn hầu hết đều do tư vấn của nhân viên ngân hàng.

Theo Luật sư Đào Văn Bảy, Giám đốc Công ty TNHH MTV Luật Thái Thành (Đoàn Luật sự Hải Phòng), Khoản 4 điều 10 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2010 quy định nghiêm cấm lợi dụng chức vụ quyền hạn chỉ định, yêu cầu, ép buộc, ngăn cản tổ chức cá nhân tham gia bảo hiểm. Mới đây nhất, tại Chỉ thị số 01/2022/CT-NHNN của NHNN về tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của ngành ngân hàng trong năm 2022, Thống đốc NHNN Việt Nam yêu cầu các tổ chức tín dụng có hoạt động đại lý BHNT phải chấp hành nghiêm quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm và xử lý nghiêm các trường hợp yêu cầu khách hàng phải mua các loại BHNT khi cấp tín dụng cho khách hàng. Theo quy định tại điểm b, khoản 1 điều 3 văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BTC ngày 5- 2-2020 của Bộ Tài chính quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh sổ số thì mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân vi phạm trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm là 100 triệu đồng, với tổ chức là 200 triệu đồng. Tuy nhiên, cơ chế giám sát để phát hiện hành vi vi phạm trong việc buộc khách hàng mua BHNT của các ngân hàng hiện mang tính nội bộ rất cao, phụ thuộc lớn vào chính các ngân hàng, tổ chức tín dụng.

Để chấn chỉnh nghiêm hành vi “ép” khách hàng vay tiền phải tham gia hợp đồng BHNT khi làm hồ sơ, người dân mong muốn Bộ Tài chính, NHNN ban hành cơ chế giám sát hoạt động cho vay vốn tại các ngân hàng, các tổ chức tín dụng chặt chẽ và sát sao hơn. Bên cạnh đó, cần xây dựng khung pháp lý quản lý hoạt động phân phối bảo hiểm qua kênh ngân hàng, trong đó làm rõ trách nhiệm của ngân hàng và doanh nghịêp BHNT trong việc theo dõi, thực hiện hợp đồng để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người mua. Khi phát hiện vi phạm, ngoài việc phạt tiền, cần xem xét kỷ luật người đứng đầu tổ chức tín dụng đồng thời yêu cầu tổ chức tín dụng phải hoàn trả các khoản mà nguời tham gia BHNT đã đóng để bảo đảm quyền lợi cho khách hàng./. 

Bài và ảnh: THÀNH LÊ