Chữa căn cơ “bệnh” chậm giải ngân vốn đầu tư công

Nông thôn mới tại huyện Vĩnh Bảo.

Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của Hải Phòng cao hơn mức trung bình cả nước, ước thực hiện 8 tháng năm 2022 đạt xấp xỉ 40%. Song, so với kế hoạch và kỳ vọng của thành phố, vẫn là chậm. Thực trạng này tiếp tục đòi hỏi các sở, ngành, địa phương, đơn vị được thành phố giao vốn triển khai đồng bộ các giải pháp để đẩy nhanh hơn nữa tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Trong đó, khẩn trương giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, nhất là dự án hạ tầng giao thông; tăng tốc thực hiện xây dựng nông thôn kiểu mẫu, công viên cây xanh...

Để đáp ứng yêu cầu phục hồi và phát triển, năm 2022, với tư cách “vốn mồi” cho nền kinh tế cả nước, tổng kế hoạch vốn đầu tư nguồn ngân sách nhà nước được bố trí lên đến hơn 540 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 110 nghìn tỷ đồng so với năm 2021, bằng 2,5 lần so với năm 2016. Chưa kể hàng chục nghìn tỷ đồng từ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế-xã hội để thực hiện các dự án mang tính cấp bách. Trước khối lượng công việc rất lớn, Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương xác định từ sớm, giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ hàng đầu của toàn hệ thống chính trị và quyết liệt thúc đẩy để không lặp lại tình trạng “đầu năm thong thả, cuối năm vất vả”. Tuy nhiên, thực tế chưa có chuyển biến mạnh.

Vì “có tiền mà không tiêu được”, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ không ít lần phải xem xét, điều chuyển nguồn vốn đã phân bổ vì nhiều bộ, ngành, địa phương “trả lại” do khó giải ngân. Như kiến nghị mới đây của Chính phủ điều chỉnh 932 tỷ đồng của lĩnh vực xã hội mà bộ, ngành, địa phương đề xuất trả lại, gồm 802 tỷ đồng Bộ Y tế xin chưa sử dụng, để chuyển sang đầu tư cho 3 dự án giao thông (trong đó có 295 tỷ đồng cho dự án thuộc tuyến đường bộ cao tốc Ninh Bình - Nam Định - Thái Bình - Hải Phòng), nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng không phù hợp. Đại diện Ủy ban Xã hội và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội nhấn mạnh, ngành y tế đang rất cần được đầu tư, nhưng hiện do vướng nên chưa thể triển khai. “Nhân lực y tế nghỉ việc rất lớn và hàng loạt vấn đề khác đang đặt ra. Do đó nếu lấy số tiền trên chuyển cho giao thông, đứng ở phía người làm trong ngành y sẽ tủi thân”. Tuy nhiên, theo đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nếu giữ lại thì mất nhiều thời gian tìm dự án phù hợp với tiêu chí, nguyên tắc và triển khai thủ tục tiếp theo. Để sử dụng đồng vốn hiệu quả, Chính phủ phải đề xuất tạm thời sử dụng cho 3 dự án giao thông sắp hoàn thành. Trên thực tế, hiện việc triển khai các dự án của ngành y tế gặp rất nhiều khó khăn. 8 tháng năm 2022, giải ngân vốn đầu tư công của Bộ Y tế chỉ đạt 4,17% kế hoạch được giao, kém xa bình quân cả nước.

Nhiều vướng mắc, bất cập được các bộ, ngành, địa phương nêu, tựu trung thuộc 3 nhóm: Khó khăn về thể chế, chính sách; khó khăn trong tổ chức triển khai thực hiện; khó khăn mang tính đặc thù của kế hoạch năm 2022. Đặc biệt, những vướng mắc về thể chế, chính sách liên quan đến thủ tục thu hồi, đền bù giải phóng mặt bằng; thủ tục đầu tư, vấn đề đấu thầu, thực hiện hợp đồng, phân bổ vốn... gây khó khăn, khiến các khâu này chậm trễ, dẫn đến nhiều dự án phải thực hiện điều chỉnh theo hướng tăng tổng mức đầu tư hoặc thay đổi giải pháp thiết kế hoặc giảm quy mô đầu tư để bảo đảm nguồn lực triển khai... Tại Hải Phòng, theo cơ quan chức năng, nhiều dự án chậm giải ngân do chậm giải phóng mặt bằng, do kiến nghị của nhiều cá nhân, tổ chức liên quan tới đơn giá, nguồn gốc đất… Được biết, một số dự án đầu tư công giai đoạn 2021- 2022 phải điều chỉnh tổng mức đầu tư cũng được xác định do đơn giá đền bù giải phóng mặt bằng; đơn giá đền bù, hỗ trợ vật kiến trúc trên địa bàn có mức tăng bình quân 8,4 lần so với thời điểm phê duyệt chủ trương đầu tư dự án. Tại huyện Thủy Nguyên, có khu vực đơn giá đền bù về đất tăng tới 15 lần so với khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án đầu tư công, khiến phải điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án, kéo theo hàng loạt thủ tục, dẫn đến càng chậm tiến độ triển khai.

Trong bối cảnh đầu tư công được xác định là động lực tăng trưởng chính, là “cú hích” đẩy nền kinh tế bật lên sau đại dịch, việc chậm trễ giải ngân- nhất là với các dự án trọng điểm- không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước mà còn tác động tiêu cực đến Chương trình phục hồi, phát triển kinh tế-xã hội. Để tăng tốc, bên cạnh các giải pháp tình thế trước mắt của địa phương, đơn vị, rõ ràng cần khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về thể chế, chính sách. Các bộ, cơ quan trung ương có liên quan cần đẩy nhanh nghiên cứu sửa tổng thể các luật có liên quan đến thực hiện dự án đầu tư công, nhất là Luật Đất đai (như thống kê, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, giá đất, giá đền bù, thu hồi…), cùng Luật Ngân sách nhà nước, Luật Xây dựng, Luật Khoáng sản... Bảo đảm hệ thống pháp luật đồng bộ, rõ ràng, liên tục là điều kiện tiên quyết để thực hiện dự án đầu tư công thuận lợi. Đó là phương thuốc căn cơ để chữa “bệnh mãn tính” giải ngân chậm vốn đầu tư công kéo dài từ nhiều năm nay./.

MINH VŨ