Quản lý rác thải xây dựng: Cần giải pháp xử lý, tái sử dụng căn cơ

Việc tái chế chất thải rắn xây dựng giúp đáp ứng một phần vật liệu làm đường giao thông.

Trong ảnh: Thi công nâng cấp quốc lộ 10, đoạn từ cầu Kiền đến cầu Đá Bạc (huyện Thủy Nguyên).

Quản lý còn lỏng lẻo

Dọc hai bên đường Bùi Viện, nhất là những khu đất trống chưa có công trình xây dựng bắt gặp rất nhiều bãi đổ chất thải xây dựng. Hình ảnh này cũng xuất hiện nhiều ở khu ngã ba Đồng Nẻo (quận Đồ Sơn)… Tình trạng đổ trộm rác thải xây dựng kéo dài nhiều năm nay. Được biết, nguồn phát sinh chất thải rắn (CTR) xây dựng gồm các loại phế thải do các hoạt động xây dựng thải ra. Tuy nhiên, hiện việc thu gom, xử lý rác thải của thành phố còn nhiều hạn chế. Theo Quy hoạch xử lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố đến năm 2025, trên địa bàn thành phố có 5 khu xử lý chất thải rắn xây dựng, nhưng quy hoạch này chưa thực hiện. Năm 2017, Ban Quản lý dự án Phát triển đô thị và Đầu tư xây dựng công trình dân dụng lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng Khu xử lý chất thải rắn xây dựng tại vị trí sau Khu xử lý Tràng Cát. Nhưng đến nay dự án chưa được bố trí nguồn vốn thực hiện.

Trong khi đó, công tác giám sát việc thực hiện trách nhiệm của chủ nguồn rác thải xây dựng lỏng lẻo. Trước khi có Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực, trách nhiệm quản lý chất thải phát sinh từ công trình xây dựng thuộc ngành xây dựng. Năm 2017, tại Thông tư số 08/2017/TTBXD của Bộ Xây dựng quy định rõ trách nhiệm chủ nguồn thải quản lý CTR xây dựng, như: phải lập kế hoạch quản lý trước khi triển khai thi công; ghi chép nhật ký, lưu giữ chứng từ ghi khối lượng, thành phần CTR xây dựng được thu gom, vận chuyển. Việc vận chuyển phải theo thời gian và lộ trình về tuyến đường, an toàn giao thông. Đối với công trình xây dựng nhà ở tư nhân, người dân lập và gửi thông báo thực hiện quản lý CTR đến cơ quan cấp phép xây dựng (nếu công trình thuộc đối tượng phải xin giấy phép xây dựng) và UBND cấp xã trên địa bàn tối thiểu 7 ngày trước khi khởi công xây dựng công trình. Các địa phương có trách nhiệm quản lý, giám sát quá trình thu gom, vận chuyển CTR xây dựng, phối hợp các ngành chức năng trong kiểm tra, xử phạt vi phạm, đồng thời lập danh sách các công trình xây dựng sẽ phá dỡ, khởi công xây dựng trên địa bàn…

Các quy định khá đầy đủ, chặt chẽ, nhưng hiện chưa được tuân thủ nghiêm túc; việc giám sát trách nhiệm chủ nguồn CTR xây dựng lỏng lẻo. Cơ quan chủ quản, chính quyền địa phương không biết chính xác chủ nguồn thải phát sinh lượng thải bao nhiêu và số rác thải xây dựng được phân loại, sử dụng, xử lý như thế nào. Theo Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường) Đỗ Thị Hương, thời gian qua, CTR xây dựng chủ yếu được tái sử dụng để san lấp mặt bằng hoặc đổ thải ra các khu vực đất trống. Ngành chức năng chưa có số liệu thống kê chính xác chất thải xây dựng phát sinh hằng năm trên địa bàn thành phố.

Đẩy mạnh đầu tư xử lý, tái sử dụng chất thải xây dựng

Lãnh đạo Chi cục Bảo vệ môi trường cho rằng: Ngày càng có nhiều dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật, các công trình xây dựng được thực hiện, kéo theo đó, lượng rác thải xây dựng gia tăng. Nhất là từ nay đến năm 2025, thành phố thực hiện các công trình, dự án lớn. Mới đây, Sở Tài nguyên và Môi trường khảo sát, nghiên cứu và dự báo, ước tính đến năm 2025, thành phố phát sinh khoảng gần 600 tấn chất thải xây dựng/ngày. Với sự phát triển liên tục về hạ tầng đô thị của thành phố, cần có giải pháp xử lý bền vững và lâu dài hơn. Chất thải xây dựngchủ yếu là loại có thể tái chế, tái sử dụng. Để được tái sử dụng, giảm chi phí xử lý, chất thải xây dựngcần được phân loại tốt tại nguồn, cùng với cơ chế về quản lý nhà nước để giám sát hoạt động phân loại trên. Nếu được phân loại, bảo đảm có thể tái sử dụng, nguồn chất thải này sẽ góp phần đáp ứng tốt nhu cầu san lấp mặt bằng các dự án khác. Cần coi CTR xây dựng là nguồn tài nguyên, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tuần hoàn.

Các chuyên gia nhận định, “đầu ra” của rác thải xây dựng khá đa dạng: bê- tông, gạch vụn có thể được tái chế thành cốt liệu thô, sử dụng làm vật liệu áo đường hoặc làm vật liệu sản xuất gạch, tấm tường; gỗ, giấy, nhựa sử dụng làm nguyên liệu đốt; nhựa đường có thể tái chế thành vật liệu bê-tông nhựa (dạng cốt liệu)… Hiện nay, một số tỉnh, thành phố lớn trong cả nước có mô hình tái chế CTR xây dựng. Như thành phố Hà Nội có mô hình tái chế CTR xây dựng của Công ty CP dịch vụ sản xuất Toàn Cầu thực hiện từ năm 2018, đạt kết quả bước đầu. Tuy nhiên, để có thể triển khai, Hải Phòng cần có những cơ chế ưu đãi để khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện hoạt động quản lý, tái chế chất thải rắn xây dựng. Bên cạnh đó, thành phố sớm có cơ chế để thu hút nhà đầu tư xây dựng 5 khu xử lý chất thải rắn xây dựng tại vị trí quy hoạch. Đồng thời, cóchủ trương xã hội hoá, khuyến khích các đơn vị ngoài công lập tham gia xử lý phế thải xây dựng nhằm bảo vệ môi trường, đồng thời tận dụng được nguồn phế thải xây dựng tái chế tạo ra nguyên vật liệu xây dựng sạch, thay thế cho nguyên vật liệu khai thác từ tự nhiên./.

NGUYÊN MAI - Ảnh: MINH TÚ