Đẩy mạnh phát triển sản phẩm gạch không nung: Cần cơ chế hỗ trợ phù hợp
(HPĐT)- Chương trình phát triển vật liệu xây không nung tại Việt Nam đến năm 2030 vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành cuối năm 2021, trong năm 2022, thành phố đẩy mạnh sử dụng vật liệu không nung (VLKN), trong đó chủ yếu là gạch không nung trên các công trình xây dựng, nhất là các công trình sử dụng vốn ngân sách. Tuy VLKN được đánh giá đem lại hiệu quả cao trong bảo vệ môi trường, song sản phẩm “non trẻ” này vẫn chưa tạo lợi thế cạnh tranh so với các loại vật liệu xây dựng truyền thống do còn thiếu cơ chế hỗ trợ đủ mạnh.
Dây chuyền sản xuất gạch không nung của Công ty CP Cơ khí và vật liệu xây dựng Thanh Phúc.
Tính cạnh tranh chưa cao
Sau hơn 10 năm thực hiện Quyết định số 567/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình phát triển vật liệu xây không nung đến năm 2020, toàn thành phố có hơn 90 cơ sở sản xuất gạch không nung, với tổng công suất thiết kế hơn 254 triệu viên/năm. Tuy nhiên, phần lớn nhà máy hiện nay đều chạy dưới công suất thiết kế do khâu tiêu thụ loại vật liệu này gặp nhiều khó khăn, lượng hàng tồn tương đối lớn.
Thực tế, sản phẩm gạch không nung chủ yếu sử dụng tại những công trình có nguồn vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công trên địa bàn thành phố. Còn người dân vẫn chưa có thói quen sử dụng VLKN. Nguyên nhân chủ yếu là giá thành gạch không nung cao hơn gạch đất sét nung, khó cạnh tranh trên thị trường. Giám đốc Công ty CP đầu tư và xây dựng Phúc Hải (quận Dương Kinh) cho biết, thợ xây cũng muốn thi công bằng gạch đất nung vì thao tác dễ hơn, khi cắt, chặt viên gạch có thể làm bằng tay, trong khi với gạch không nung thì phải dùng máy. Bên cạnh đó, phần lớn thợ xây vốn quen sử dụng gạch đất sét nung truyền thống, nếu áp dụng với gạch không nung có thể bị nứt tường do có sự co ngót. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế, kỹ thuật liên quan đến VLKN chưa hoàn chỉnh, nên nhiều nhà thầu, nhất là với nhà thầu nhỏ đều chưa mặn mà sử dụng loại vật liệu này. Ngoài ra, các tiêu chuẩn sản phẩm, quy phạm xây dựng, kết cấu kiến trúc, đơn giá xây dựng của các loại VLKN chưa được ban hành đồng bộ, đầy đủ từ các cơ quan quản lý. Do vậy, kiến trúc sư và kỹ sư thiết kế xây dựng gặp khó khăn trong việc chỉ định thiết kế, dự toán khối lượng vật liệu cho công trình. Nhiều loại vật liệu mới chưa được ban hành hướng dẫn thi công và nghiệm thu đồng bộ, do đó, đơn vị thi công gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Cần thêm cơ chế hỗ trợ
Thực hiện chủ trương phát triển VLKN, tiến tới xoá bỏ hoàn toàn sản xuất gạch đất sét nung bằng lò thủ công của Chính phủ và Bộ Xây dựng, trong 10 năm qua, thành phố có nhiều chính sách ưu đãi đối với các doanh nghiệp sản xuất gạch không nung về thuế, tiền thuê đất... Các sản phẩm gạch không nung được sử dụng trong nhiều công trình đầu tư công và các công trình lớn như: 4 chung cư cao 29 tầng HH1, HH2, HH3, HH4 Đồng Quốc Bình, Nhà máy Jasan 2, Nhà máy Maple trong Khu công nghiệp VSHIP (huyện Thủy Nguyên)...
Theo Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Nguyễn Thành Hưng, Chương trình phát triển vật liệu xây không nung tại Việt Nam đến năm 2030 đề ra mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ sử dụng gạch không nung trong các công trình xây dựng đạt 40-45%; các công trình đầu tư công đạt tỷ lệ 100%... Để thực hiện mục tiêu này, Sở Xây dựng thành phố tiếp tục phối hợp các địa phương, ban quản lý dự án kiểm soát chặt sử dụng VLKN trong quá trình thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư xây dựng. Từ năm 2023, các bộ, ngành liên quan cũng sẽ dần hoàn thiện và cụ thể hóa các chính sách, quy chuẩn, tiêu chuẩn định mức kinh tế, kỹ thuật liên quan đến VLKN. Căn cứ hướng dẫn của Bộ Xây dựng, Sở Xây dựng thành phố sẽ tăng cường hướng dẫn, phổ biến rộng rãi phương pháp thi công VLKN đúng quy cách tới toàn bộ đơn vị tư vấn, thi công, đội ngũ kỹ sư, thợ xây ngành Xây dựng trên địa bàn thành phố.
Các doanh nghiệp sản xuất gạch không nung trên địa bàn thành phố mong muốn Nhà nước và thành phố tiếp tục thực hiện các cơ chế chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư sản xuất VLKN. Trong đó, đầu tư nghiên cứu, sản xuất đại trà các loại VLKN mới từ các nguồn phế thải có thể tái chế, tái sử dụng như: gạch sản xuất từ bùn đỏ, tro bay nhiệt điện..., góp phần hạ giá thành sản phẩm gạch không nung, đưa loại vật liệu này đến gần hơn với người dân. Đồng thời, xem xét miễn thuế giá trị gia tăng phần gạch không nung cho các công trình sử dụng gạch không nung, đồng thời, tăng thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường đối với đất sét sản xuất gạch nung... tăng sức cạnh tranh với gạch đất sét nung. Việc đẩy mạnh tuyên truyền đến người dân và doanh nghiệp xây dựng những lợi ích của việc sử dụng VLKN cũng rất cần thiết để thay đổi thói quen sử dụng vật liệu xây dựng xanh thay thế các loại vật liệu xây dựng truyền thống./.