Phát triển logistics - nhìn từ đất Cảng
(HPĐT)- Với chủ đề “Logistics xanh”, Diễn đàn Logistics Việt Nam 2022 vừa diễn ra tại Hải Phòng phác thảo những đường hướng, giải pháp phát triển lĩnh vực kinh tế trọng yếu này từ những phân tích, đánh giá thẳng thắn về hiện trạng. Diễn đàn năm nay càng có ý nghĩa khi được tổ chức tại Hải Phòng- cực tăng trưởng không chỉ là động lực phát triển của Vùng Bắc bộ mà với cả nước; là thành phố được Trung ương xác định là trọng điểm về kinh tế biển, trung tâm dịch vụ logistics quốc gia.
Tàu cập cảng Vip Green Port xếp dỡ hàng container.
Nằm trong khu vực phát triển năng động nhất của thế giới, nơi luồng hàng tập trung giao lưu mạnh, cùng với nền kinh tế có độ mở lớn (trên 200% GDP), xuất nhập khẩu và thương mại điện tử luôn tăng trưởng ở mức hai con số, phát triển dịch vụ logistics là yêu cầu với Việt Nam. Hiện, ngành có quy mô khoảng 40-42 tỷ USD, tăng trưởng 2 con số, từng bước khẳng định thương hiệu và vị thế của ngành trong khu vực và thế giới. Đóng góp trực tiếp của lĩnh vực logistics vào GDP hàng năm ở mức 4 - 5%. Theo bảng xếp hạng Agility 2022, thị trường logistics Việt Nam hiện xếp thứ 11 trong nhóm 50 thị trường logistics mới nổi toàn cầu.
Với Hải Phòng, những “thông số” về logistics càng ấn tượng. Cảng biển- logistics được xác định là 1 trong 3 trụ cột phát triển kinh tế của thành phố- nơi hội tụ đầy đủ, đầu mối 5 loại hình giao thông (đường biển, đường sông, đường sắt, đường bộ và hàng không). Tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics trên địa bàn thành phố đạt khoảng 20-23%/năm; tỷ trọng đóng góp vào GRDP thành phố đạt từ 13-15%. Sản lượng hàng hóa qua cảng tăng trưởng mạnh (168 triệu tấn năm 2022), chiếm thị phần ngày càng lớn trong hệ thống cảng biển của cả nước. Trên địa bàn hiện có gần 250 doanh nghiệp đăng ký cung cấp dịch vụ logistics (dịch vụ tiếp vận) với hàng chục nghìn lao động hoạt động trong lĩnh vực này. Với định hướng phát triển trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hiện đại theo Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị, thành phố đang có nhiều cơ chế, giải pháp tạo điều kiện thu hút đầu tư vào lĩnh vực này, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của Hải Phòng cũng như cả khu vực Duyên hải Bắc bộ và miền Bắc.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, ngành dịch vụ logistics Việt Nam cũng còn nhiều hạn chế, phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước. Bên cạnh những yếu kém như thị trường logistic Việt Nam còn manh mún, khi 89% trong số hơn 5.000 doanh nghiệp hoạt động ở lĩnh vực này có quy mô vừa và nhỏ; sử dụng công nghệ phần lớn thủ công, khiến chi phí logistics cao, năng lực cạnh tranh thấp; cơ sở hạ tầng từ sân bay, cảng biển, kho bãi còn bất cập, thiếu tính kết nối... là những “điểm nghẽn” lớn kìm hãm sự phát triển của dịch vụ logistics thời gian qua, một vấn đề khác nổi lên là phát triển logistics xanh tại Việt Nam đang rất hạn chế, trong khi đây là xu thế trên thế giới. Việt Nam vẫn đang mất cân đối vận tải trong chuỗi logistics, đồng thời chưa thể hoàn thiện hạ tầng kho bãi để chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững. Việc phát triển vận tải đa phương thức nhằm hạn chế tác động tới môi trường còn chậm, chủ yếu bằng đường bộ, dẫn tới tình trạng ô nhiễm, nhất là lượng phát thải khí nhà kính tiếp tục gia tăng trong ngành vận tải và một số hoạt động dịch vụ logistics khác.
Những hạn chế này có thể thấy trong hoạt động logistics tại Hải Phòng: Phần lớn hàng hóa thông qua cảng biển được lưu chuyển bằng đường bộ, gây áp lực lớn lên hệ thống giao thông, khi phương thức vận tải bằng đường sắt, đường thủy nội địa còn yếu. Mặt khác, doanh nghiệp logistics trên địa bàn tuy đông về số lượng nhưng năng lực cạnh tranh còn hạn chế, chiếm thị phần thấp, phần lớn mới đóng vai trò nhà thầu phụ hay đại lý cho các công ty nước ngoài; nhân lực logistics thiếu, yếu cả về số lượng và chất lượng...
Để xây dựng ngành logistics Việt Nam xứng tầm, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, việc phát triển logistics xanh là đòi hỏi và xu hướng tất yếu trong thời gian tới. Với quan điểm này, trong số các giải pháp được đề ra tại diễn đàn, bên cạnh việc xây dựng chiến lược, định hướng phát triển ngành logistics Việt Nam phù hợp bối cảnh và tình hình mới, nhiệm vụ then chốt, trọng tâm là thực hiện thực chất chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng dụng rộng rãi thành tựu Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành logistics. Đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số cũng là giải pháp hàng đầu để phát triển dịch vụ logistics tại Hải Phòng, bên cạnh xây dựng cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư, đào tạo nhân lực cho lĩnh vực này...
Đáng chú ý, nhiều ý kiến đánh giá, với sự chuyển dịch chuỗi cung ứng, Việt Nam rất có tiềm năng trở thành "hub" quốc tế (trung tâm trung chuyển hàng hóa cửa ngõ cho các khu vực sản xuất), trong đó có hub hàng hải, nhưng cần tầm nhìn và khả năng kết hợp chặt chẽ 3 thành phần: cảng, khu công nghiệp và hải quan, trong đó chú ý mô hình kết hợp cảng với khu thương mại tự do. Với lợi thế to lớn về địa kinh tế và hạ tầng sẵn có, Hải Phòng rất thích hợp để triển khai thí điểm, làm cơ sở để mở rộng, khai thác tối đa giá trị thế mạnh về logistíc. Vấn đề còn lại là các cấp, ngành từ Trung ương đến thành phố sớm có chính sách, cơ chế cụ thể, phù hợp để hiện thực hóa./.