Nối dài “chất” phim nghệ thuật
(HPĐT)- Trong khi phim thị trường không tạo được dấu ấn, gần đây, dòng phim nghệ thuật Việt vốn kén người xem lại gặt hái được nhiều thành công, tạo tiếng vang trên trường quốc tế. Từ đó, nhiều người đánh giá phim nghệ thuật nước nhà sẽ phát triển hơn nữa trong tương lai, vì “chất” là giá trị lớn nhất ở các tác phẩm này mang đến.
Cảnh trong phim “Tro tàn rực rỡ” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên.
Việt Nam có nhiều phim nghệ thuật “được lòng” một bộ phận trong giới chuyên môn và ít nhiều đạt thành tích ở một số liên hoan phim (LHP) quốc tế, nhưng thực tế các tác phẩm này lại không hút được người xem khi chiếu rạp như các phim “mì ăn liền”. So với các thể loại khác, số phim nghệ thuật hằng năm của Việt Nam chỉ đếm trên đầu ngón tay, thường chiếm chừng 3% số lượng so với các dòng phim khác (phim điện ảnh, truyền hình…). Tuy nhiên, dù ít về lượng, nhưng dòng phim này lại rất “chất”, bởi không ít tác phẩm tạo được tiếng vang trên trường quốc tế, được giới chuyên môn đánh giá cao.
Thực tế phản ánh, phim thị trường quyết định diện mạo chung của nền điện ảnh, nhưng phim nghệ thuật khẳng định đẳng cấp của nền điện ảnh đó. Nhìn lại lịch sử điện ảnh nước ta, người xem có thể quên rất nhiều phim thị trường, nhưng sẽ nhớ mãi những bộ phim giàu tính nghệ thuật: “Chung một dòng sông”, “Cánh đồng hoang”, “Vị đắng tình yêu”, “Mẹ vắng nhà”, “Nổi gió”, “Đời cát”, “Đến hẹn lại lên”...
Dòng phim nghệ thuật đã và đang phát triển ở nước ta, dù đây là thể loại khó đem lại doanh thu cho nhà sản xuất. Một dấu ấn mới gần đây, là tác phẩm “Tro tàn rực rỡ” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên và “Củi mục trôi về” của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, vừa được trao giải thưởng danh giá nhất “Khinh khí cầu vàng” tại Liên hoan phim Ba lục địa 2022 ở Pháp- một trong những LHP quan trọng của điện ảnh thế giới.
Bộ phim trên được giới chuyên môn và bạn bè quốc tế đánh giá cao về nội dung, cũng như thông điệp nghệ thuật. Bộ phim lấy bối cảnh chính là làng chài miền Tây nghèo khó, kể về tình yêu đặc biệt của 3 người phụ nữ. Mỗi người có câu chuyện, ẩn ức riêng, nhưng đều ấp ủ ngọn lửa khao khát yêu và được yêu. Họ sẵn sàng bao dung với nỗi đau của người đàn ông. Theo đánh giá của Ban tổ chức Liên hoan phim Ba lục địa 2022, “Tro tàn rực rỡ” được nhận giải danh giá nhất vì “vẻ đẹp nên thơ của thế giới mà bộ phim miêu tả, vừa lung linh vừa mê hoặc, cũng như vai diễn đáng yêu và tài năng của 3 nhân vật nữ chính trong phim”. Từ thành công kể trên, “Tro tàn rực rỡ” được kỳ vọng sẽ tạo nên sự thay đổi cho phim nghệ thuật khi tác phẩm chiếu rạp trên toàn quốc từ ngày 2-12.
Trước đó, nhiều phim nghệ thuật nước ta được vinh danh ở các LHP quốc tế, góp phần định vị điện ảnh Việt trên bản đồ nghệ thuật thứ bảy thế giới. Điển hình phim “Ròm” của đạo diễn Thanh Huy đoạt giải “New Currents” tại LHP Quốc tế Busan tại Hàn Quốc, sau đó được chiếu rạp trong nước, lập kỷ lục doanh thu ấn tượng với 90 tỷ đồng sau đợt công chiếu. “Ròm” được đánh giá cao và tạo nên hiện tượng cho dòng phim nghệ thuật chiếu rạp vì có hơi hướng “tân hiện thực” về cuộc sống dưới đáy của những đứa trẻ bán vé xổ số...
“Chất” của phim nghệ thuật nước ta còn được thể hiện qua phim “Đảo của dân ngụ cư” do NSƯT Hồng Ánh đạo diễn, đoạt nhiều giải thưởng quốc tế: Phim hay nhất, Nam diễn viên xuất sắc nhất và Đạo diễn hình ảnh xuất sắc nhất tại LHP quốc tế Đông Nam Á. Tác phẩm này còn được giới thiệu chính thức tại LHP Cannes danh giá, được một số nhà phát hành quốc tế đặt mua bản quyền phát hành tại Pháp, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Đức, Tây Ban Nha, Mỹ… Ngoài ra, phim nghệ thuật nước ta còn có những tác phẩm được nhắc đến nhiều trên các diễn đàn, giành các giải thưởng trong và ngoài nước như “Cha cõng con”, “Bi, đừng sợ!”, “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”, “Lô tô”, “Đập cánh giữa không trung”...
Mặc dù vậy, giới làm nghề chia sẻ, phim nghệ thuật Việt chiếu rạp thường không có doanh thu cao do câu chuyện kể đôi lúc theo góc nhìn cá nhân, nên khó để người xem hiểu. Ngoài ra, phim nghệ thuật mang tính hàn lâm, nên đòi hỏi người xem phải tương tác, tư duy để tìm được sự đồng điệu, giá trị mà tác phẩm mang tới. Theo đạo diễn Luk Vân, nhiều phim nghệ thuật của nước ngoài dù thắng giải Oscar hay Cành cọ vàng như “Triệu phú khu ổ chuột”, “Ký sinh trùng”, nhưng nội dung dễ hiểu, cuốn hút đầy chất giải trí. Nhưng tại Việt Nam, phim nghệ thuật lại chứa đựng nhiều “cái tôi” của đạo diễn, biến tác phẩm đại chúng thành cái riêng và người xem khó thấu hiểu được. Chính vì thế, dù có nhiều tác phẩm ghi dấu ấn, nhiều ý kiến cho rằng đạo diễn nếu biết cách xây dựng kịch bản từ đề tài hay, hợp thị hiếu, khai thác và quảng bá hiệu quả, phim nghệ thuật còn gặt hái nhiều thành công hơn nữa. Các nhà làm phim cần thay đổi tư duy, tác phẩm làm ra nên mang tính đại chúng, vì công chúng là cầu nối để lan truyền thông điệp ý nghĩa của tác phẩm chứ không phải ai khác./.