Chàng trai Hải Phòng đánh giặc giữa trời cao

Anh hùng, liệt sĩ phi công Nguyễn Bá Địch (ảnh tư liệu).

Nguyễn Bá Địch sinh ra và lớn lên tại làng Ngọc Tỉnh, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy. Anh là con trai thứ hai của một gia đình nông dân có năm người con (hai trai, ba gái), vừa làm nghề trồng trọt, vừa đánh cá biển. Ngay từ khi học phổ thông, anh đã tỏ rõ là học sinh thông minh, học giỏi.

Đầu những năm 60 của thế kỷ trước, chàng trai Nguyễn Bá Địch được tuyển vào Quân chủng Phòng không- Không quân Quân đội Nhân dân Việt Nam, được đào tạo lái máy bay chiến đấu, rồi trở thành giáo viên huấn luyện lái máy bay phản lực MiG-17 của Trường Không quân. Những ngày tại trường, anh thường tâm sự với học viên và đồng đội: Làng Ngọc Tỉnh quê anh tuy nhỏ và nghèo nhất so với các làng khác thuộc xã Tân Trào, nhưng lại là nơi giàu truyền thống cách mạng. Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc xâm lược, nhân dân Ngọc Tỉnh luôn nêu gương anh dũng, kiên cường. Từ năm đầu đế quốc Mỹ đưa quân vào xâm lược miền Nam và tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc nước ta, gần một nửa số thanh niên trong làng Ngọc Tỉnh hăng hái xung phong lên đường nhập ngũ. Họ có mặt tại nhiều quân, binh chủng của Quân đội Nhân dân Việt Nam, tham gia lực lượng thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, hoạt động tại khắp các chiến trường. Nhưng chỉ riêng Nguyễn Bá Địch là người duy nhất của địa phương trở thành phi công lái máy bay chiến đấu. Anh rất vui mừng và tự hào vì đạt được điều mà từ lâu mình hằng mơ ước. Anh mong sớm có dịp xung trận, trực tiếp bắn hạ máy bay giặc Mỹ, góp phần bảo vệ vùng trời của Tổ quốc và trả thù cho đồng bào bị chúng giết hại.

Năm 1966, giặc Mỹ dùng nhiều máy bay, tàu chiến điên cuồng ném bom, bắn phá, gây tội ác tại nhiều nơi trên miền Bắc nước ta. Từ nước ngoài, Nguyễn Bá Địch được trở về trực tiếp sát cánh cùng đồng đội chiến đấu với máy bay Mỹ. Anh hăng hái cùng tổ bay liên tục xuất kích, quần nhau với giặc trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng, các tỉnh đồng bằng ven biển và vùng rừng núi Đông Bắc, Tây Bắc của Tổ quốc. Dù MiG-17 của ta lúc ấy là loại máy bay nhỏ, tốc độ và hỏa lực hạn chế, nhưng bằng ý chí và cách đánh Việt Nam, Nguyễn Bá Địch và các chiến sĩ ta rất mưu trí, dũng cảm, đánh đuổi nhiều loại máy bay hiện đại có tốc độ cao, hỏa lực mạnh với những tên giặc lái sừng sỏ và xảo quyệt của Mỹ.

Lịch sử Trung đoàn Không quân 923, Sư đoàn 371, Quân chủng Phòng không- Không quân còn ghi rõ các trận đánh sáng tạo của không quân ta, góp phần bảo vệ thành phố Cảng và Thủ đô Hà Nội, trong đó có sự tham gia chiến đấu và lập công xuất sắc của phi công Nguyễn Bá Địch.

Phi công ta rút kinh nghiệm sau trận phối hợp các lực lượng đánh B-52, ngày 27-12-1972. Ảnh: qdnd.vn

Ngày 25-4-1966, vào lúc 9 giờ 35 phút, giặc Mỹ cho 12 máy bay “Thần Sấm” F-105 từ phía biển đột nhập đánh phá Hải Phòng. Đến 9 giờ 55 phút, cũng từ biển Đông, nhiều tốp máy bay các loại, gồm cả F-4, F-8, A-4, theo ba tầng độ cao khác nhau, hung hăng bay vào thành phố. Nhận lệnh của Sở chỉ huy, biên đội máy bay gồm 4 chiếc MiG-17 của không quân ta đang trực chiến tại sân bay Kiến An sẵn sàng bay lên chặn đánh lũ giặc trời hung dữ. Phi công Nguyễn Văn Bảy (số 1) chỉ huy biên đội, cùng các phi công Nguyễn Bôn (số 2), Nguyễn Thế Hôn (số 3), Nguyễn Bá Địch (số 4) đều trong trạng thái chiến đấu số một.

Đúng 10 giờ 4 phút, toàn biên đội nối nhau cất cánh. Bay dọc theo sông Văn Úc ở độ cao 1500 mét, các máy bay ta vừa tới cửa sông thì gặp đàn “quạ sắt” Mỹ khoảng 20 chiếc từ ngoài biển kéo vào. Đi đầu là những tốp A-4 đeo bom lặc lè dưới cánh. Nguyễn Văn Bảy lệnh cho toàn biên đội vứt thùng dầu phụ và giao cho phi công số 3, số 4 chặn đánh tốp sau; còn anh và phi công số 2 lao thẳng vào tốp máy bay giặc đông nhất. Phát hiện bị máy bay ta bất ngờ chặn đánh, “đàn quạ” Mỹ đang hùng hổ vội quăng bom bừa bãi và ngoặt gấp ra biển. Ở thế chủ động, lúc này, các chiến sĩ ta cho máy bay tăng lực và tăng tốc độ. Đuổi kịp một chiếc A-4 tới gần bờ biển, Nguyễn Thế Hôn nổ một loạt đạn dài. Máy bay giặc bốc cháy! Nó cố lao ra biển nhưng không kịp. Tên giặc lái vội nhảy dù xuống cửa sông Văn Úc. Đang yểm trợ cho Nguyễn Thế Hôn công kích, Nguyễn Bá Địch thấy một chiếc A-4 khác bay ở phía dưới. Anh lập tức ép cần lái, bao kỹ vòng sáng ngắm vào “con quạ sắt” ấy và siết cò hai loạt đạn. Chiếc A-4 bốc lửa! Lần đầu trực tiếp bắn rơi máy bay Mỹ trên bầu trời quê hương, anh sung sướng reo lên: “Nó cháy rồi!” Niềm vui chiến thắng cổ vũ toàn biên đội tiếp tục “tả xung hữu đột”. Tốp máy bay F-8 Mỹ yểm hộ cho đội hình của chúng từ phía sau lao lên không chiến với các máy bay ta. Nguyễn Bôn yểm trợ cho Nguyễn Văn Bảy quần nhau với bọn này. Chợt thấy một chiếc F-8 phóng tên lửa vào hai chiếc MIC phía trước, Nguyễn Bôn báo ngay cho bạn kịp tránh đạn và nhanh chóng bám sát chiếc F-8 ấy. Anh chỉnh đường ngắm, bắn loạt đạn thứ nhất, rồi bắn tiếp loạt đạn thứ hai. Chiếc F-8 nổ bùng, cháy như bó đuốc và lao xuống biển.

Chỉ trong hai phút, đàn “quạ sắt” Mỹ bị các “cánh én bạc” của không quân ta phá vỡ đội hình; hai chiếc A-4 và một chiếc F-8 bị bắn rơi. Bất ngờ bị giáng đòn đau, bọn chúng vội hạ độ cao, tan tác bay ra biển. Các chiến sĩ ta trở về an toàn trong niềm vui chiến thắng.

Ngay chiều hôm ấy, các đồng chí Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố Hải Phòng cùng đoàn đại biểu nhân dân địa phương đến tận sân bay Kiến An thăm và chúc mừng chiến công của không quân ta. Các đồng chí lãnh đạo thành phố đặc biệt khen ngợi phi công Nguyễn Bá Địch, người con của thành phố Cảng đã góp phần chiến đấu và lập công xuất sắc. Mọi người chỉ tiếc lúc đó không gặp được anh, vì sau trận đánh, anh cùng biên đội nhận lệnh bay dọc sông Hồng về hạ cánh ở sân bay Gia Lâm, Hà Nội.

Sau trận đầu bắn rơi máy bay Mỹ, những tháng tiếp theo, phi công Nguyễn Bá Địch còn liên tiếp cùng đồng đội ghi thêm chiến công mới.

Ngày 19-4-1967, Nguyễn Bá Địch cùng các phi công trong biên đội (Võ Văn Mẫn, Hà Đình Bôn, Phan Văn Túc) cất cánh từ sân bay Gia Lâm vào chiến đấu với với tốp máy bay Mỹ trên bầu trời tỉnh Hòa Bình. Trong trận này, Nguyễn Bá Địch bắn hạ một chiếc “Thần Sấm” F-105 của giặc.

Ngày 24-4-1967, biên đội gồm Võ Văn Mẫn, Nguyễn Bá Địch, Nguyễn Văn Bảy, Nguyễn Thế Hôn cất cánh từ sân bay Kiến An, quân nhau với đàn máy bay Mỹ trên vùng trời Sơn Động, tỉnh Bắc Giang. Chỉ trong 4 phút chiến đấu đầy mưu trí và quả cảm, biên đội máy bay ta hạ liền 2 chiếc “Con ma” F-4 của giặc và trở về an toàn.

Ngày 1-5-1967, đang trực chiến tại sân bay Hòa Lạc, biên đội gồm Nguyễn Văn Bảy, Lê Sĩ Hiệp, Võ Văn Mẫn và Nguyễn Bá Địch được lệnh xuất kích. Khi bay tới vùng Suối Rút (tỉnh Hòa Bình) - phía Tây Nam Hà Nội, các phi công ta phát hiện ở cự ly 4 ki-lô-mét, một đàn “quạ sắt” Mỹ, trong đó có nhiều “Con ma” và “Thần sấm” bay rất thấp từ biển vào. Biên đội máy bay ta chia thành hai tốp, chủ động đánh chặn giặc. Lại một lần nữa, đội hình bay hỗn hợp của giặc Mỹ bị các phi công ta gây hỗn loạn. Cuộc không chiến diễn ra quyết liệt tới 11 phút. Các phi công dũng cảm, mưu trí của Không quân Nhân dân Việt Nam tuy non trẻ nhưng luôn làm cho bọn giặc lái sừng sỏ Mỹ kinh ngạc và bị động.

Phi công Lê Sĩ Hiệp tiếp tục tung hoành ngang dọc giữa bầy quạ sắt và bất ngờ bắn hạ một máy bay F-4 Mỹ. Đúng lúc lũ giặc đang lúng túng đối phó, Nguyễn Bá Địch lại tiếp tục nổ súng, bắn rơi một chiếc F-4 nữa. Nhưng không may, cũng trong phút ấy, một quả tên lửa quái ác từ chiếc máy bay khác của giặc vừa phóng tới, trúng máy bay anh. Con “én bạc” rực màu lửa! Thiếu úy phi công Nguyễn Bá Địch hòa vào mây khói trên bầu trời Tổ quốc giữa tuổi 30!…

Hơn nửa thế kỷ đã qua kể từ ngày phi công Nguyễn Bá Địch hy sinh, nhân dân thành phố Cảng cùng gia đình và đồng đội vẫn tưởng nhớ, tiếc thương và tự hào về anh - một chàng trai hiền lành, thông minh, dũng cảm của Hải Phòng anh hùng.

Ghi nhận công lao và sự cống hiến của anh trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, Đảng, Nhà nước truy tặng anh Huân chương Quân công hạng Ba và Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất. Cách đây hơn một thập niên, đúng vào dịp đón Xuân Tân Mão 2011, Chủ tịch nước ký Quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với liệt sĩ Nguyễn Bá Địch, nguyên phi công thuộc Đại đội 1, Trung đoàn 923, Sư đoàn 371 Quân chủng Phòng không - Không quân, người có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước./.

Kim Toàn