Bâng khuâng “Đêm Trường Sơn nhớ Bác”
(HPĐT)- Chưa một lần đặt chân đến Trường Sơn nhưng với cảm xúc hào hứng về cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, nhạc sĩ Trần Chung sáng tác hai ca khúc nổi tiếng về Trường Sơn là “Bài ca Trường Sơn” và “Đêm Trường Sơn nhớ Bác”. Trong đó, bài “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” được phổ nhạc từ thơ của Nguyễn Trung Thu.
Nhà thơ Nguyễn Trung Thu sinh năm 1940 tại làng Kim Liên, quận Đống Đa (Hà Nội). Năm 1964, ông tốt nghiệp Khoa Ngữ văn, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Sinh thời, nhà thơ có lần kể, ông viết bài thơ “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” lúc đang là chiến sĩ tại mặt trận Quảng Trị. Một đêm tháng 9-1972, dù rất khuya nhưng nhà thơ vẫn không thể chợp mắt trong lán hầm ngột ngạt. Ôm võng ra mắc nằm bên suối, ông cảm nhận rõ nét đẹp của cảnh khuya vằng vặc ánh trăng sáng, tựa như cảnh rừng Việt Bắc năm nào Bác miêu tả trong bài thơ “Cảnh khuya”. Nghĩ rồi, nhà thơ rút bút viết lên lòng bàn tay những câu thơ đầu: Đêm Trường Sơn/ Chúng cháu nhìn trăng, nhìn cây/ Cảnh về khuya như vẽ/ Bâng khuâng chúng cháu nghĩ/ Bác như đã đến nơi này... Chỉ trong sáng hôm sau, bài thơ được tác giả hoàn thành trọn vẹn. Ít lâu sau, “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” được in trên Báo Nhân Dân…
Còn với nhạc sĩ Trần Chung, sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần, nhạc sĩ rất mong muốn viết một ca khúc về Bác. Năm 1974, đọc Báo Nhân Dân, tình cờ gặp bài thơ “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” đúng với ý định sáng tác của mình nên ông phổ nhạc cho thơ, hoàn thành ca khúc trong thời gian rất ngắn. Khi được phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, bài hát chiếm được cảm tình của đông đảo người nghe, nhất là đối với những người lính…
Năm 1999, Đài Tiếng nói Việt Nam và Binh đoàn Trường Sơn tổ chức bình chọn 10 ca khúc hay về đề tài Trường Sơn, “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” được người nghe bình chọn là ca khúc hay nhất trong số 10 ca khúc được chọn. Năm 2000, Đài Tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh tổ chức bình chọn 30 ca khúc “Còn mãi những bài ca”, “Đêm Trường Sơn nhớ Bác” cũng trong số đó.
Chia sẻ một kỷ niệm vui về bài hát, nhạc sĩ Trần Chung nhớ đến đội ca “Đồng đội” ở huyện Hoài Đức (tỉnh Hà Tây cũ). Họ là những thương binh nặng, phải đi xe lăn, lập nên đội ca để cùng giao lưu, sinh hoạt văn hóa nghệ thuật. Trong dịp nhạc sĩ Trần Chung đến thăm đội ca, một thương binh của đội không giấu diếm mà tâm sự rất thật với nhạc sĩ: Một hôm mềm lòng bỏ ngũ, trên đường đi tình cờ nghe được bài hát “Đêm Trường Sơn nhớ Bác”, anh bèn quay lại đơn vị, rồi hoàn thành tốt nhiệm vụ…/.