Nhớ nghệ sĩ Ngọc Hiền...
Tin Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) Ngọc Hiền qua đời chiều 17-12 vừa qua khiến nhiều văn nghệ sĩ Hải Phòng và cả nước bàng hoàng. Còn nhớ mới đây thôi, gặp nhau chị vẫn tươi cười nói về tình yêu với nghề, với văn hóa nghệ thuật. Với Hải Phòng, NSƯT Ngọc Hiền còn là người “có duyên” và có nhiều cống hiến với hoạt động của sân khấu kịch đất Cảng.
Nghệ sĩ Ngọc Hiền vào vai Vera trong vở diễn "Masa". (Ảnh tư liệu)
Tôi đến thăm NSƯT Ngọc Hiền vào một chiều tháng 4 cách đây ít năm, khi những cơn mưa đầu hạ về bất chợt, tại ngôi nhà tập thể 5 tầng của Sở văn hóa Hải Phòng. Chị Hiền ở gác 3, rất may cầu thang nhà tập thể còn vững chãi, rộng rãi. Tôi gọi chị qua cánh cửa xếp khép hờ, một phụ nữ nhanh nhẹn, tươi cười khoảng 60 tuổi ra mở cửa cho tôi, chị bảo ngay:
- Chị Hiền ở bệnh viện về được 2 tuần, sức khỏe khá hơn nhưng còn mệt, đi lại khó khăn...
Tôi hiểu ý chị, gật đầu:
- Tôi đến thăm chị ít phút thôi, chị yên tâm.
Theo chân chị, tôi vào phòng khách được ngăn ra trong căn hộ diện tích khoảng 50 m2. Căn phòng giản dị, ấm cúng, thân mật bởi những bức ảnh, tranh, lọ hoa và một vài kỷ vật treo trên tường. Bức ảnh Ngọc Hiền thời trẻ khi chị là diễn viên chủ chốt của Đoàn kịch Hải Phòng suốt mấy chục năm. Trông chị thật trẻ trung, xinh đẹp đầy sức sống.
Chị Hiền kể tôi chuyện chị không may bị đột quỵ, được bạn bè, chị em thân quen lấy ô tô đưa đi Hà Nội, chuyện cấp cứu ở Quân y viện 7, được anh Lê Chức, Phó chủ tịch Hội Sân khấu và anh em nghệ sĩ ở Hà Nội báo cho nhau, liên hệ với bác sĩ giỏi điều trị và sau đó mổ cho chị kịp thời để tai qua nạn khỏi.
Chị cười nói với tôi:
- Tình yêu nghệ thuật là nỗi đam mê suốt đời tôi. Chính vì nó mà tôi sống và được bạn bè, công chúng quý mến, động viên cho tôi sức mạnh vượt qua tất cả, ông ạ !
Chị ngồi đó, đôi mắt ánh lên cái nhìn trẻ trung, say đắm của một thời. Một vẻ đẹp quý phái, dịu dàng, bí ẩn vẫn lẩn khuất trong đôi mắt, nụ cười, khuôn mặt thanh tú, ưa nhìn của chị. Nhìn chị lúc này, tôi nhớ lại vai Vê-ra trong vở kịch nổi tiếng “Masa” của Đoàn Kịch nói Hải Phòng. Trong vai người mẹ cô đơn bỏ con gái đi theo tiếng gọi của hạnh phúc, sau thời gian lầm lỗi trở về tìm lại đứa con gái của mình, chị phải đấu tranh với bố chồng - một ông giáo sư bảo thủ, gia trưởng, để giành lại đứa con mình và điều quan trọng hơn làm sao cho cô con gái đã trưởng thành (Masa) kia hiểu, tha thứ cho mình. Tôi nhớ ở màn cuối, Vera (Ngọc Hiền đóng) đã ngồi nhìn xuống khán giả độc thoại đến gần 20 phút. Đó thực sự là thử thách với bất cứ diễn viên tài giỏi nào. Vì chỉ cần một ánh mắt vô hồn, một lời thoại hời hợt, một cử chỉ vô tình, vai diễn Vera sẽ thất bại, không thuyết phục được người xem.
Ngày ấy, ở Nhà hát Tháng Tám, công chúng vỗ tay rần rần sau cảnh độc thoại của chị. Nhiều phụ nữ đã khóc… Còn tôi xúc động đến ứa nước mắt vì thương cảm người mẹ trẻ Ve-ra.
Tài năng của Ngọc Hiền hoàn toàn chinh phục công chúng. Chị đã vào nhiều vai diễn phức tạp, giằng xé nội tâm của những người phụ nữ đa đoan, đau khổ phải hy sinh tình yêu của mình trong cuộc sống. Trong cuộc đời nghệ thuật của mình, Ngọc Hiền có nhiều vai chính xuất sắc, sáng tạo, những vai diễn nhớ đời làm các nhà phê bình sân khấu như Từ Lương, Chu Hưng; các đạo diễn như Nguyễn Đình Nghi, Doãn Hoàng Giang, Nguyễn Đức Đọc phải thán phục. Đó là Vera trong kịch “Masa”; công nương Klesa trong “Con cáo và chùm nho”; Hoàng hậu Miufo trong “Âm mưu và tình yêu”; bà mẹ Phước trong kịch “Lên tiên”... Những vai diễn của Ngọc Hiền thực sự ấn tượng, còn ở lại mãi trong lòng những người yêu kịch.
Nhà phê bình sân khấu Chu Hưng từng nhận xét: “Tôi đã yêu mến và khâm phục nghệ thuật diễn xuất của Ngọc Hiền. Đó là một diễn viên có sức mạnh nội tâm sâu sắc, thông minh, duyên dáng, uyển chuyển mà đức độ, phóng túng mà nghiêm trang. Những nhân vật mà Ngọc Hiền thể hiện là những phụ nữ có tính cách khác thường, trong những hoàn cảnh đặc biệt (như Vera, hoàng hậu Miufo, công tước Klesa), họ là những người cương nghị, quyết đoán khi kiêu kỳ lạnh lẽo, lúc nồng cháy mãnh liệt…”.
Còn nhà phê bình Từ Lương viết: “Có thể nào không chăm chú, say đắm theo dõi chị thể hiện nhân vật hoàng hậu Minfo: con mắt chị không khô, ướt mà sáng long lanh, đôi môi đỏ mọng, thân hình chắc, khỏe đều đặn, tiếng nói vang đầm ấm và trái tim nồng nhiệt dường như biết nói. Phải chăng trời cho chị những ưu thế ấy để làm nghệ sĩ biểu diễn…”.
Cách diễn của Ngọc Hiền giống như kiến trúc Hy Lạp cổ - đơn giản, mức độ mà đẹp đẽ, không có chi tiết thừa, vì thế chinh phục công chúng yêu sân khấu, kể cả những người khó tính. Với công chúng Hải Phòng, Ngọc Hiền đã là người thân, người nhà, là nghệ sĩ có nhiều đóng góp với hoạt động sân khấu kịch truyền thống của đất Cảng. Cũng bởi vậy, người yêu quý Ngọc Hiền luôn gọi tên chị bằng tên nhân vật đi cùng năm tháng - “Vera của đất Cảng”./.
Nghệ sĩ Ngọc Hiền sinh năm 1944, quê đất Bắc Ninh, bố là nhà giáo, mẹ là nghệ nhân hát chèo Nguyễn Thị Bảo. Năm 20 tuổi, Ngọc Hiền thi đỗ khóa 1 Trường nghệ thuật sân khấu, cùng lứa với đạo diễn Doãn Hoàng Giang, NSND Đoàn Dũng, NSND Trọng Khôi, nhà viết kịch Minh Ngọc… Ra trường năm 1964, Ngọc Hiền đầu quân về Đoàn kịch nói Hải Phòng và gắn bó với đoàn đến lúc nghỉ hưu. Năm 1993, Ngọc Hiền được Nhà nước tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.