Bảo tồn đa dạng sinh học Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà: Phát huy vai trò của cộng đồng
(HPĐT)- Bên cạnh vai trò của chính quyền địa phương, Vườn Quốc gia (VQG) Cát Bà, không thể không nhắc đến vai trò của những người dân sinh sống quanh vùng đệm VQG Cát Bà nói riêng, Khu dự trữ sinh quyển (KDTSQ) quần đảo Cát Bà nói chung trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học KDTSQ này. Có những người từng là thợ săn nay quay trở lại bảo vệ rừng, cùng nỗ lực tuyên truyền bảo vệ rừng. Có những em học sinh, dù còn ít tuổi nhưng rất trách nhiệm với việc bảo vệ môi trường, bảo tồn sự đa dạng sinh học…
Cán bộ kiểm lâm tuyên truyền về sự đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Cát Bà tới du khách quốc tế.
Dù ở tuổi “thất thập cổ lai hy”, nhưng ông Vũ Hữu Tỉnh, ở thôn 1, xã Gia Luận (huyện Cát Hải) vẫn đều đặn 1 tháng 10-15 ngày cùng với các thành viên tổ tuần tra rừng xã Gia Luận đi rừng tháo cạm bẫy, vận động các thợ săn cũng như người dân địa phương chung tay bảo vệ rừng. Ông Tỉnh cho biết, trước khi tham gia vào tổ tuần tra, ông cũng từng là một thợ săn “chính hiệu”, tựa vào rừng để nuôi sống gia đình. Năm 2000, giữa lúc ông Tỉnh tính chuyện bỏ nghề đi rừng vừa vất vả, lại bạc bẽo, Hạt Kiểm lâm Cát Hải kết hợp với VQG Cát Bà, Dự án bảo tồn voọc Cát Bà, UBND các địa phương thuộc vùng đệm, vùng lõi của Vườn quốc gia Cát Bà thành lập các tổ tuần rừng tại các xã. Trong đó, xã Gia Luận được chọn thực hiện thí điểm, ông Tỉnh là 1 trong số ít người được chọn vận động tham gia tổ tuần rừng. Từ đó đến nay, suốt 22 năm, ông Tỉnh “một lòng một dạ” bảo vệ rừng, thường xuyên cùng tổ tuần tra rừng phối hợp các cán bộ kiểm lâm VQG Cát Bà đi rừng bảo vệ sự đa dạng sinh học nơi đây.
Phó giám đốc VQG Cát Bà Phạm Văn Phúc cho biết, trong công tác bảo tồn sự đa dạng sinh học, các giải pháp của chính quyền địa phương, VQG Cát Bà đưa ra nhiều năm nay vẫn tập trung hướng đến nâng cao nhận thức cho cộng đồng địa phương, học sinh, sinh viên và các nhóm đến tham quan VQG Cát Bà nói riêng, KDTSQ quần đảo Cát Bà nói chung. Cùng với đó, VQG Cát Bà phối hợp nhiều cơ quan, đơn vị thành lập nhiều nhóm bảo tồn ở cộng đồng, giúp số lượng lớn người dân địa phương tham gia các hoạt động bảo tồn, bảo vệ rừng, góp phần bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học. Những nhóm bảo tồn ở cộng đồng này cũng góp phần quan trọng trong việc thay đổi nhận thức của các cộng đồng người dân trên đảo Cát Bà về giá trị của đa dạng sinh học và tầm quan trọng của việc giữ gìn các giá trị của đa dạng sinh học đó. Hiện tại có ba tổ bảo vệ rừng ở ba xã với 18 thành viên liên tục thực hiện các hoạt động tuần tra, bảo vệ rừng.
Ngoài ra, còn có 6 thành viên khác là những người gác voọc sống ở những khu vực liền kề ngay với những vùng có voọc Cát Bà sinh sống như ông Phạm Văn Đầy, ông Vũ Văn Tăng… Nhiệm vụ của họ là kiểm soát, không cho người lạ vào các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt voọc nói riêng, ngăn ngừa tình trạng khai thác tài nguyên rừng, biển trái phép, góp phần rất lớn vào công tác bảo vệ đa dạng sinh học nói chung. Ngoài ra, VQG Cát Bà, các đơn vị phối hợp cũng thường xuyên thực hiện chương trình giáo dục môi trường ở các THCS trên đảo Cát Bà cho tất cả khối lớp 6 và 7, bao gồm các bài giảng trên lớp và các cuộc tham quan, vui chơi, thực hành ở VQG Cát Bà và ngoài trời, nâng cao nhận thức của các em nhỏ trong bảo tồn đa dạng sinh học. Công tác giáo dục môi trường, nâng cao nhận thức đạt được những kết quả tích cực. Trong Cuộc thi “Sáng tạo các sản phẩm tuyên truyền về Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà bằng rác thải nhựa” do Thành đoàn phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố tổ chức, tác phẩm “Thuyền buồm Vịnh Lan Hạ” của nhóm học sinh Liên đội Trường tiểu học Chu Văn An (huyện Cát Hải) xuất sắc giành giải nhất bảng dưới 18 tuổi. Kết quả này cho thấy sự tâm huyết của các em nhỏ trong công tác bảo tồn sự đa dạng sinh học KDTSQ quần đảo Cát Bà, góp phần lan tỏa đến cộng đồng.
Lãnh đạo VQG Cát Bà cho biết, nhằm phát huy nhiều hơn nữa vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn sự đa dạng sinh học VQG Cát Bà, KDTSQ Cát Bà, đặc biệt trong nhóm cộng đồng dân cư sinh sống tại vùng đệm, vùng lõi, trong thời gian tới, VQG Cát Bà tiếp tục thực hiện tốt quy chế phối hợp với các xã, thị trấn trên đảo Cát Bà. Trong đó, tiếp tục xây dựng các tổ, nhóm bảo vệ rừng, tập huấn nghiệp vụ, hỗ trợ nguồn lực để các tổ, nhóm tuần tra bảo vệ rừng, phối hợp tham gia chữa cháy rừng nếu xảy ra. Cùng với đó, tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ động vật hoang dã, đổi mới cách thức tuyên truyền như phát thanh, tờ rơi, lưu động, thực hiện các chương trình truyền thông, giáo dục môi trường trong trường học và cộng đồng…./.