Nỗ lực bảo tồn quần thể voọc Cát Bà

Một đàn voọc Cát Bà ở khu vực Cửa Đông, đảo cát Bà.Ảnh: Dự án bảo tồn voọc Cát Bà

Hành trình bảo vệ voọc Cát Bà

Voọc đầu trắng hay còn gọi là Voọc Cát Bà có tên khoa học Trachypithecus poliocephalus, là loài linh trưởng (khỉ ăn lá) quý hiếm, tồn tại duy nhất trên quần đảo Cát Bà với vùng lõi là VQG Cát Bà, nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Danh mục đỏ của tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới. Chính vì lý do chỉ tồn tại duy nhất tại Cát Bà, loài voọc này cũng được biết đến với tên gọi voọc Cát Bà. Phó hạt trưởng Hạt kiểm lâm VQG Cát Bà Vũ Hồng Vĩ cho biết, trước kia voọc Cát Bà là một trong những loài động vật có số lượng lớn nhất Khu dự trữ sinh quyển quần đảo Cát Bà với vùng lõi là VQG Cát Bà, gồm khoảng 2.400 đến 2.700 cá thể. Tuy nhiên, do nạn săn bắt, số lượng loài này suy giảm nghiêm trọng, chỉ còn lại khoảng 30- 40 cá thể vào thời điểm những năm đầu thế kỷ 21 này.

Đứng trước nguy cơ tuyệt chủng của loài linh trưởng quý hiếm này, chính quyền huyện đảo Cát Hải nói riêng, thành phố nói chung và VQG Cát Bà có nhiều biện pháp “giải cứu” voọc Cát Bà. Cùng với sự hỗ trợ, giúp sức từ Dự án bảo tồn voọc của một số tổ chức phi Chính phủ thuộc Cộng hòa liên bang Đức từ năm 2000 đến nay, công tác “giải cứu” đàn voọc ghi nhận những kết quả tích cực. Phó giám đốc VQG Cát Bà Phạm Văn Phúc thông tin, có 3 giải pháp chính được thực hiện để bảo tồn, phát triển đàn voọc. Trong đó, ổn định quần thể voọc thông qua tuyên truyền để người dân không săn bắn, thiết lập khu bảo vệ nghiêm ngặt; bảo đảm sinh cảnh thích hợp cho quần thể voọc đang tồn tại phát triển và tăng khả năng sinh sản cho loài voọc là những giải pháp được thực hiện.

Xác định 3 giải pháp chính này, trong những năm gần đây, VQG Cát Bà cùng Dự án bảo tồn voọc thực hiện thành công hai chương trình “Người gác voọc” và Câu lạc bộ bảo vệ rừng ở các xã trên đảo Cát Bà, tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, bảo vệ rừng, xử lý nghiêm những trường hợp săn bắn trái phép nhằm bảo vệ khu vực sống, sinh cảnh cho đàn voọc phát triển. Cùng với đó, tăng cường các chiến dịch tuyên truyền hướng vào cộng đồng, nhận thức của người dân về voọc và bảo tồn voọc. Chính vì vậy, từ chỗ là nạn nhân của tình trạng săn bắn bừa bãi, đến nay voọc Cát Bà được bảo vệ, sinh sôi phát triển và trở thành biểu tượng của Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà. Nhiều người dân trước kia làm thợ săn, săn bắt loài voọc, hiện quay sang để bảo vệ loài voọc, cùng tham gia các tổ bảo vệ voọc. Tình trạng săn bắt trái phép voọc Cát Bà không còn, gần 10 năm nay, cơ quan chức năng không phát hiện trường hợp săn bắt trái phép voọc. Quần thể voọc có không gian để phát triển tự nhiên. Từ chưa tới 40 cá thể năm 2000, đến nay, quần thể voọc Cát Bà tăng lên khoảng 80 cá thể, phân bố chủ yếu tại 3 khu vực Giỏ Cùng, hang Cái và Cửa Đông.

Tiếp tục thực hiện các giải pháp bảo tồn quần thể voọc

Theo lãnh đạo VQG Cát Bà, dù thoát khỏi tình trạng săn bắt trái phép, quần thể voọc vẫn đang phải đối đầu với nhiều nguy cơ, khó khăn trong công tác bảo tồn. Trong đó, nguy cơ lớn nhất là thói quen giết hại con con của voọc đực sau khi cướp đàn thành công. Do vậy, dù hàng năm đều có những cá thể voọc mới được sinh ra, nhưng số lượng cá thể voọc tăng lên rất ít. Ngoài ra, quần thể voọc còn đối mặt với nhiều nguy cơ khác, trong đó nguy hiểm nhất là tình trạng giao phối cận huyết dẫn tới con non sinh ra chết yểu, sự cạnh tranh của đàn khỉ vàng có số lượng đông gấp 5-10 lần…

Để bảo vệ, phát triển quần thể voọc quý hiếm, VQG Cát Bà đang phối hợp với Dự án bảo tồn voọc Cát Bà, các nhà khoa học hàng đầu cả nước và quốc tế về voọc khảo sát, nghiên cứu đưa ra giải pháp tốt nhất. Trước mắt, sẽ tiến hành di chuyển con đực chưa có đàn sang khu vực khác, tránh tình trạng cướp đàn; đảo các con đầu đàn tránh tình trạng giao phối cận huyết; di chuyển đàn khỉ vàng ra khỏi khu vực có voọc sinh sống. Về các giải pháp lâu dài, lãnh đạo Vườn Quốc gia Cát Bà Phạm Văn Phúc thông tin, quan điểm nhất quán của các nhà khoa học trong công tác bảo tồn quần thể voọc là bảo đảm sinh cảnh thích hợp để quần thể voọc có thể phát triển được tự nhiên. Chính vì vậy, trong thời gian tới, các giải pháp thực hiện bảo tồn voọc vẫn sẽ tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm gồm tăng cường kiểm soát, tuần tra rừng, không để xảy ra tình trạng săn bắt. Cùng với đó, tích cực tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về loài voọc Cát Bà, chung tay bảo vệ voọc, tích cực trồng rừng để tạo sinh cảnh cho loài voọc phát triển. “Ngoài ra, VQG Cát Bà tăng cường quảng bá hình ảnh loài voọc Cát Bà ra cộng đồng trong nước, quốc tế, kêu gọi thêm nhiều tổ chức cùng phối hợp, thực hiện công tác bảo tồn voọc nhằm phát triển quần thể voọc tốt hơn trong thời gian tới” – Phó giám đốc VQG Cát Bà Phạm Văn Phúc cho biết./.

BẢO LINH