Cuộc chiến chống phong tỏa Cảng Hải Phòng

Cán bộ chiến sĩ đội 8 Công binh Hải quân phối hợp với Công an vũ trang, Tổng cục đường biển trục vớt thủy lôi Mỹ tại khu Đèn Nơm, đảo Đình Vũ 26-6-1972. (Ảnh tư liệu)

Phong tỏa cửa sông, bến cảng

Trong hai cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ ở miền Bắc, cùng với hoạt động dùng máy bay, tàu chiến đánh phá, Mỹ tiến hành thả thủy lôi, bom từ trường, phong tỏa các cửa sông, ven biển miền Bắc. Đây là âm mưu thủ đoạn thâm độc, tội ác chiến tranh nhằm chặn đường vận chuyển quốc tế vào miền Bắc và các hoạt động vận chuyển bằng đường thủy từ miền Bắc vào miền Nam. Thành phố Cảng Hải Phòng bị phong tỏa nặng nề nhất. Theo tính toán của địch, mỗi năm, miến Bắc nhập khoảng 2,4 triệu tấn hàng các loại, 85% lượng hàng qua Cảng Hải Phòng, trong đó có toàn bộ thiết bị nặng nên Mỹ muốn làm tắc "cuống họng". Tổng thống Mỹ Ních-xơn tuyên bố: Đây là cách duy nhất để chấm dứt chiến tranh.

Cảng Hải Phòng nằm sâu trong nội địa, muốn vào phải qua cửa Nam Triệu và đoạn Sông Cấm dài 15 hải lý. Lợi dụng điều này, từ tháng 5-1972 đến 1-1973, địch thả thủy lôi rộng 138 km2 ở cửa Nam Triệu. Số điểm Mỹ rải tại Hải Phòng là 28 điểm với 1733 quả, ta phát hiện 1022 quả trên cửa Nam Triệu, cửa Lạch huyện 23 km2, Đồ Sơn 11 km2, Văn Úc 6 km2. Đợt phong tỏa làm hệ thống giao thông ra vào Cảng tê liệt, 26 tàu của Liên Xô cũ, Ba Lan, Trung Quốc, Cuba… bị kẹt tại Cảng, hàng chục nghìn tấn hàng chưa kịp bốc dỡ và hàng trăm tấn hàng còn tồn đọng ở các kho bãi…

Chấp hành chỉ thị của Bộ Tổng tham mưu về việc chống phong tỏa thủy lôi, bom từ trường, Bộ Tư lệnh Hải quân xác định đó là nhiệm vụ trọng tâm số 1 của toàn Quân chủng. Phát huy vai trò lực lượng nòng cốt của chiến tranh nhân dân trong chống phong tỏa thủy lôi, Hải quân tổ chức Hội nghị hiệp đồng các lực lượng tham gia chống phong tỏa, bao gồm các quân khu, cục vận tải đường biển, Công an vũ trang, thành phố Hải Phòng và các địa phương ven biển…, trực tiếp chỉ đạo và điều hành chống địch phong tỏa thủy lôi.

Phải trả nợ

Để tiếp tục có những chuyến tàu vận tải lương thực, vũ khí vào miền Nam xuất phát từ cảng Hải Phòng, vượt qua nhiều bãi bom từ trường, an toàn tới đích đúng thời gian, góp phần to lớn vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Hải quân Việt Nam xây dựng hàng trăm đài, trạm quan sát, tổ chức các lực lượng quan sát, xác định, đánh dấu vị trí, tọa độ thủy lôi thả xuống. Địch thường bí mật thả thủy lôi vào ban đêm và lúc thời tiết xấu, vừa kết hợp đánh phá vừa thả thủy lôi nhằm gây khó khăn cho ta trong phát hiện tìm kiếm. Nhưng nhờ quan sát, phát hiện, ta thống kê tương đối chính xác số lượng, khu vực thủy lôi địch thả. Ngay sau khi phát hiện và đánh dấu vị trí, Hải quân tổ chức tìm kiếm, trục vớt, tiến hành tháo gỡ thủy lôi. Đây là công việc vô cùng khó khăn và nguy hiểm. Tại Bảo tàng Hải quân có không gian tái hiện toàn bộ cuộc chiến chống phong tỏa này. Ở đó ảnh tư liệu ghi lại những khoảnh khắc Mỹ thả bom, thủy lôi phong tỏa Cảng Hải Phòng, các chiến sĩ trên các trạm đài quan sát đếm xác định vị trí, hay những quả thủy lôi, bom từ trường được phá… Có những trang viết của cụ Trương Thế Hùng (phố Trần Phú, quận Ngô Quyền) – người đầu tiên mở quả thủy lôi và nắm nguyên lý để phá. Cụ Hùng viết: "Địch đánh phá trở lại miền Bắc, tôi được Bộ Tư lệnh gọi về và giao nhiệm vụ đến các cơ quan Bộ chỉ huy Sư 350, Tổng cục đường biển, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Hải phòng để bàn bạc kế hoạch chống phong tỏa, ngay sau đó, tôi triển khai tổ chức các lớp huấn luyện rà phá thủy lôi cho các lực lượng trên".

Việc tháo gỡ thành công, khám phá được tính năng cấu tạo, nguyên lý… giúp chúng ta nghiên cứu, chế tạo các loại phương tiện, khí tài rà phá thủy lôi, đập tan chiến dịch phong tỏa biển miền Bắc, trọng tâm là Cảng Hải Phòng, ngăn chặn tận gốc sự chi viện quốc tế đối với miền Bắc xã hội chủ nghĩa, tổ chức tập kích chiến lược B52 vào Hà Nội, Hải Phòng của Mỹ không thể đảo ngược tình thế, buộc phải xuống thang, ngồi bàn ký Hiệp định Paris. Đảng và chính phủ đánh giá cao công lao của quân và dân Hải Phòng trong cuộc chiến đấu này, mà Hải quân nhân dân là lực lượng nòng cốt. Đội 8 Công binh Hải quân và Tiểu đoàn 1 (trung đoàn 171 Hải quân) được tuyên dương anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 16-1-1973, luồng Nam Triệu được khai thông, 6 tàu Hải quân anh dũng mở đường. Đến ngày 21-1-1973, 4 tàu Hải quân mở đường dẫn dắt tàu Ghi Sa đi từ Long Châu vào, tàu Đa Nhim (Liên Xô) từ Cảng ra phao số 0 an toàn. Như vậy, trước khi Hải quân Mỹ "trả nợ" rà quét thủy lôi theo Hiệp định Paris, chúng ta đã thông luồng Hải Phòng để tàu vào, ra suốt ngày đêm. Thực hiện hiệp định Paris, niên đội đặc nhiệm Mỹ do chuẩn đô đốc Mc Caoly chỉ huy vào rà quét thủy lôi. Với 44 tàu chiến và tàu quét mìn các loại, 45 máy bay lên thẳng và 5300 binh lính, sĩ quan nhưng Mỹ chỉ phá nổ 3 quả sau 5 tháng triển khai. Do tổn thất 1 tàu bị cháy, 3 máy bay bị rơi, 1 người chết, 9 bị thương, Mc Caoly tuyên bố đã xong và rút quân khỏi đợt rà phá "trả nợ" của Mỹ./.

ĐỖ HÂN