Hoạt động sáng tác kịch bản sân khấu tại Hải Phòng: Nhiều giải pháp nâng cao cả chất và lượng

Kịch bản chèo “Con đường thành công” của tác giả Vũ Huy Thành được dàn dựng trong chương trình sân khấu truyền hình tháng 11-2022.

Rút kinh nghiệm để kết quả tốt hơn

Cuối tháng 12-2022, trong 16 tác phẩm kịch bản gửi về Ban tổ chức Trại sáng tác kịch bản sân khấu Hải Phòng, có 3 tác phẩm kịch nói dài, 5 tác phẩm kịch nói ngắn, 2 tác phẩm kịch bản chèo dài, 4 tác phẩm kịch bản chèo ngắn, 2 tác phẩm kịch bản múa rối. Có tác giả gửi 3 tác phẩm. Đề tài các tác phẩm khá phong phú, từ lịch sử đến xây dựng nông thôn mới… Dù chưa tổ chức tổng kết trại sáng tác, nhưng có 4 tác phẩm kịch nói và chèo được các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp thành phố dàn dựng, công diễn như: “Con đường thành công”, “Vòng xuyến”, “Mạc Thái Tổ đăng quang”, “Keo vật thiên mệnh”.

Dù đạt được một số kết quả nhất định, song trại sáng tác kịch bản sân khấu còn những điều trăn trở, rút kinh nghiệm. Nghệ sĩ Đào Quang Ngọc, phụ trách Hội Nghệ sĩ sân khấu Hải Phòng cho biết, trại sáng tác kịch bản sân khấu được tổ chức từ tháng 5- 2022, với sự tham gia của 30 hội viên và dự kiến tổng kết vào tháng 10-2022. Trong 16 kịch bản được gửi về, còn thiếu vắng kịch bản cải lương. Ngoài ra, chất lượng một số tác phẩm chưa cao, cần nâng cao, chỉnh sửa, bổ sung mới có thể dàn dựng trên sân khấu, nhất là sân khấu chuyên nghiệp.

Lý do dẫn đến kết quả chưa như ý có nhiều. Viết kịch bản sân khấu là chuyên ngành khá khó, trong khi phần đông người tham gia trại sáng tác tuổi cao, sức khỏe hạn chế (tác giả trẻ nhất hơn 60 tuổi, tác giả lớn tuổi nhất 84 tuổi). Cùng thực trạng chung của cả nước, Hải Phòng đang thiếu hụt lớp tác giả trẻ kế cận trong lĩnh vực kịch bản sân khấu, nên trại không mời được người trẻ tham gia sáng tác. Cùng với đó, trại sáng tác kéo dài hơn dự định 2 tháng, nhưng cũng chỉ tổ chức được 1 chuyến đi thực tế ở quận Đồ Sơn. Vì vậy, sau 7 tháng tổ chức trại sáng tác, mới có 10/30 tác giả nộp 16 tác phẩm. NSND Phạm Xuân Thấm, trại viên trại sáng tác cho rằng, các tác giả chủ yếu tự tìm tòi đề tài là chính, chưa có định hướng cụ thể của Ban tổ chức. Trại sáng tác cũng chưa lập được Hội đồng chuyên môn đánh giá chất lượng, giới thiệu kịch bản tới các đơn vị liên quan, nên các tác giả khó có thể điều chỉnh, sửa chữa, nâng cao chất lượng tác phẩm.

Tổ chức thường xuyên, đặt hàng cụ thể

Phần lớn tác giả bày tỏ, nếu không tổ chức trại sáng tác, họ vẫn sáng tạo tác phẩm vì đam mê. Nhưng từ kết quả ban đầu của trại sáng tác lần này, các tác giả phần nào được cập nhật thông tin để từ đó định hướng các đề tài kịch bản. Cũng từ trại sáng tác, nguồn cung và cầu kịch bản được liên kết, rộng mở hơn đối với các tác giả, thay vì viết xong cất bản thảo trong… ngăn kéo. Tuy nhiên, để trại sáng tác đạt hiệu quả, chất lượng cao hơn, tác giả Vũ Huy Thành, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ sân khấu Hải Phòng cho rằng, Hội cần quan tâm tăng nguồn kinh phí nhằm động viên, thu hút nhiều tác giả tham gia. Những trại sáng tác kế tiếp cần được bổ sung quy chế hoạt động rõ ràng, cụ thể, từ tổ chức thực tế sáng tác đến tọa đàm, nhất là thành lập ban chuyên môn đánh giá, giới thiệu kịch bản đến các đoàn nghệ thuật, Sở Văn hóa và Thể thao lựa chọn dàn dựng và đăng tải trên tạp chí Cửa Biển. Cùng với đó, Sở Văn hóa và Thể thao nên có cơ chế đặt hàng tác giả, vì từ trước tới nay, các tác giả vẫn tự sáng tác và chủ động giới thiệu tác phẩm. Đây cũng là lý do, các tác giả có khả năng sáng tác còn dặt dè đầu tư tác phẩm do chưa biết tác phẩm có được lựa chọn hay không.

Kịch bản có vai trò quan trọng tiên quyết đối với tác phẩm sân khấu, nhất là Hải Phòng đang triển khai Đề án Sân khấu truyền hình. Nếu đạo diễn và ê-kíp sáng tạo giỏi, nhưng thiếu kịch bản sân khấu hay cũng khó “gột nên hồ”. Phó chủ tịch Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hải Phòng Đặng Thị Thúy cho biết, trước yêu cầu thực tế phát triển sân khấu Hải Phòng, Hội đánh giá, đề ra một số giải pháp như tăng cường phối hợp, đề xuất Sở Văn hóa và Thể thao tìm tòi các đề tài, đặt hàng các tác giả có khả năng viết tốt nhằm sáng tạo kịch bản có chiều sâu, dài hơi để khơi dậy phong trào sáng tác kịch bản sân khấu, thu hút, phát hiện, bồi dưỡng các tác giả trẻ viết kịch bản của thành phố, bên cạnh các tác giả gạo cội. Cùng với đó, từ kinh nghiệm lần đầu tổ chức, thời gian tới, Hội tiếp tục tổ chức trại sáng tác đi vào chiều sâu, kèm hội thảo, tập huấn nhằm tăng cường giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa các tác giả trong và ngoài thành phố, nhất là mời diễn giả, tác giả của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam trao đổi nghiệp vụ sáng tác. Bên cạnh đó, với nhiều tác giả của cả nước đang viết kịch bản cho chương trình sân khấu Hải Phòng, Hội sẽ chủ động gắn kết để các tác giả của thành phố thêm cơ hội phối hợp, cùng sáng tạo nên tác phẩm đạt chất lượng nghệ thuật cao về miền đất và người Hải Phòng./.

Bài và ảnh: BÙI HƯƠNG