Tạo dựng đô thị giàu bản sắc

Nút giao thông Ngã Sáu mới (quận Ngô Quyền). Ảnh: Hồng Phúc

- Trong mùa xuân năm nay, thành phố dự kiến khởi công thêm nhiều công trình quan trọng đánh dấu bước phát triển mới của đô thị Hải Phòng như: Trung tâm Chính trị - Hành chính và Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố ở Khu đô thị Bắc sông Cấm; khu nhà ở xã hội và nhà ở thương mại có diện tích lớn nhất từ trước tới nay tại quận Ngô Quyền… Theo ông, những công trình cao tầng, hiện đại sắp mọc lên có thể trở thành điểm nhấn của đô thị Hải Phòng?

- Hải Phòng ngày càng xuất hiện những công trình cao tầng quy mô, hiện đại nổi bật, đó cũng có thể là điểm nhấn của một khu vực đô thị. Những năm trước đây là đô thị dọc theo tuyến đường Lê Hồng Phong được mở rộng. Trong nhiệm kỳ 2020-2025 là 3 hướng đột phá về 3 hướng về phía biển. Hướng Bắc sông Cấm được xây dựng thành khu vực trung tâm hành chính mới của thành phố với hàng loạt các công trình lớn, chắc chắn sẽ là một điểm nhấn quan trọng thể hiện tầm vóc, vị thế của Hải Phòng trong giai đoạn phát triển mới. Hướng đột phá về phía Đồ Sơn, ven sông Lạch Tray và về phía huyện Cát Hải cũng đang có tốc độ phát triển đô thị nhanh chóng, nhiều kiến trúc, nhà cao tầng hiện đại có giá trị xây dựng và yếu tố thẩm mỹ cao với những công trình bệnh viện, khách sạn, nhà hàng, ngân hàng… khang trang, hiện đại cho thấy mức sống của người dân thành phố đang được cải thiện nhanh chóng. Những khu nhà ở xã hội cao tầng, hiện đại đặt tại các khu vực hợp lý khai thác tốt không gian đô thị trung tâm, để dành quỹ đất phát triển các khu vực công cộng phục vụ cư dân đô thị. Cùng với đó, những khu công nghiệp, khu đô thị mới được hình thành thu hút các doanh nghiệp FDI lớn, hàng chục nghìn lao động trình độ cao càng khẳng định kinh tế Hải Phòng đang có những bước đi vững chắc và lên tầm cao mới. Có thể nói, những công trình hiện đại, cao tầng, quy mô lớn được hình thành trong nhiệm kỳ 2020-2025 sẽ là điểm nhấn mới của đô thị, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của thành phố Cảng trong phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân thành phố.

- Phải chăng điểm nhấn đô thị Hải Phòng tập trung vào những công trình mới được xây dựng với quy mô, hiện đại ?

- Điểm nhấn đô thị được tạo nên từ nền tảng văn hóa, lịch sử và không gian chứ không cụ thể một hay vài công trình. Là một trong những đô thị đầu tiên của cả nước, điều đặc biệt ở kết cấu đô thị Hải Phòng chính là sự dung hòa cũ – mới của các yếu tố kiến trúc lịch sử, văn hóa và không gian.

Mỗi giai đoạn lịch sử đi qua đều để lại điểm nhấn trong kết cấu của đô thị tổng thể Hải Phòng. Thời Nữ tướng Lê Chân, vùng đất Hải Phòng được hình thành từ làng Vẻn, thuộc trấn Hải Dương, tức là khu vực quận Lê Chân ngày nay. Đến thế kỷ 19- 20 trong thời Pháp thuộc, từ sự hình thành làng Vẻn, rồi Bến Ninh Hải, cửa khẩu thông thương với thế giới, ra đời khu cảng biển và gắn với xây dựng lõi đô thị trung tâm của Hải Phòng cách đây gần 150 năm. Lõi đô thị trung tâm ấy được mở rộng, phát triển với những điểm nhấn từ khu hành chính cùng phố người Pháp, khu thương mại cùng phố người Hoa và khu vực dành cho người bản địa. Điều đó tạo nên sự giao thoa khá đặc biệt giữa văn hóa Á – Âu trong kiến trúc của thành phố Cảng.

Hiện nay, hầu hết các khu hành chính với những kiến trúc kiểu Pháp vẫn được sử dụng cho hoạt động của nhiều cơ quan, sở ngành của thành phố. Khu phố người Hoa (nay là phố Lý Thường Kiệt và phố Tam Bạc) cũng vẹn nguyên những giá trị kiến trúc gợi nhớ dấu ấn một thời sầm uất giao thương “trên bến, dưới thuyền”. Còn khu vực dành cho người bản địa vẫn tiếp tục được hình thành và phát triển qua từng thời kỳ lịch sử khác nhau. Các trục đô thị mới với những khu nhà ở, chung cư cao tầng được xây dựng, mở rộng, cải tạo, xây dựng lại thể hiện sự phát triển, chuyển mình của thành phố Cảng trong từng giai đoạn. Ứng với mỗi giai đoạn lịch sử lại có những điểm nhấn trong kiến trúc nói chung.

- Như thế là các điểm nhấn đô thị không mất đi, cũng không thay thế nhau mà bổ sung thêm qua từng giai đoạn?

- Cần khẳng định, nền tảng kiến trúc đô thị đã hình thành sẽ không mất đi mà mãi bền vững. Cũng như việc tạo điểm nhấn kiến trúc đô thị không thể 1 năm hay vài năm mà được tạo nên từ các yếu tố lịch sử, văn hóa, không gian và tập quán của địa phương, vùng, miền trong nhiều giai đoạn. Chúng ta cứ hình dung như thế này, một bức tranh đô thị có phần lõi (tức là phần trung tâm). Có thể ví phần lõi này như một đài hoa. Từ đài hoa ấy tỏa đi các cánh hoa là những trục đô thị mở rộng. Mỗi cánh hoa lại có những điểm nhấn về kiến trúc hay đặc điểm kiến trúc để tạo nên sự đa dạng trong tổng thể. Đô thị nào có nhiều trục mở rộng sẽ là bông hoa có nhiều cánh hoa. Quy hoạch càng tốt thì “bông hoa” ấy càng bền vững và rực rỡ sắc hương.

- Vậy sắc thái chung của những điểm nhấn đô thị Hải Phòng sẽ là gì?

- Điểm nhấn đô thị nói chung mang sắc thái của Hải Phòng cần hài hòa giữa văn hóa, lịch sử và không gian của một đô thị cảng biển. Trong vùng đô thị cũ, dải công viên cây xanh trung tâm được thành phố khôi phục sau khi kiên quyết di dời những công trình không phù hợp chính là điểm nhấn nổi bật, vừa mang tính lịch sử, văn hóa, vừa tạo sự hài hòa cho cảnh quan đô thị. Ngoài ra, những vùng đô thị mới hiện đại, quy mô tại Thủy Nguyên, Dương Kinh – Đồ Sơn, Đình Vũ – Cát Hải… sẽ từng bước tạo nên điểm nhấn của một đô thị cảng, trong đó có cảng biển và cảng hàng không.

Đô thị Hải Phòng đang ngày càng được mở rộng và phát triển, song phần lõi đô thị, tức là phần hồn cốt từ các điểm nhấn kiến trúc mang tính văn hóa, lịch sử cần được gìn giữ, bảo tồn. Nguyên tắc phát triển đô thị là mở rộng chứ không phá bỏ. Vì thế, điều chúng ta cần làm là mở rộng những “cánh hoa” trên cơ sở giữ gìn vẹn nguyên những nét đẹp của “đài hoa” để sự phát triển đô thị mang tính kế thừa. Chúng ta không hoài cổ, không níu kéo quá khứ vì quá trình phát triển là quá trình vận động không ngừng nghỉ. Trân trọng bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản kiến trúc, nhưng cũng cần biết “hy sinh” để phá bỏ những kiến trúc cũ đã xuống cấp, ít có giá trị sử dụng để thay thế vào đó là những công trình mới, hiện đại hơn, công năng phù hợp với yêu cầu sử dụng của hôm nay và mai sau. Xây dựng một đô thị đan xen hài hòa giữa cũ và mới, kế thừa giữa quá khứ và hiện tại sẽ tạo nên bản sắc riêng có của đô thị cảng. Hải Phòng sẽ lưu lại trong ký ức mỗi người những ký ức rất đặc trưng để có thể kể lại hoặc nhắc đến, hay níu kéo để quay về…

- Trân trọng cảm ơn ông!

NGUYỄN DƯƠNG (thực hiện)