Chung quanh vụ việc Mỹ bắn hạ khinh khí cầu Trung Quốc: Gây khó cho việc “tan băng”

Máy bay chiến đấu F22 của Mỹ bắn hạ khinh khí cầu trên vùng biển Nam Carolina.

Tranh cãi nảy lửa

Một khinh khí cầu Trung Quốc được Mỹ cho là thiết bị do thám bị chính quyền Tổng thống Biden ra lệnh bắn hạ trên bầu trời Đại Tây Dương ở phía Đông bờ biển Myrtle Beach thuộc bang Nam Carolina. Được biết khinh khí cầu này bay trên lãnh thổ Mỹ nhiều ngày, trong đó có khu vực đặt các căn cứ quân sự trọng yếu, bao gồm cả các hầm phóng tên lửa chiến lược xuyên lục địa tại bang Montana. Quân đội Mỹ đang tìm kiếm những mảnh vỡ của khinh khí cầu bị bắn hạ này để điều tra.

Một số nghị sĩ Mỹ lên tiếng chỉ trích Bắc Kinh về khinh khí cầu bí ẩn trên. Phát biểu trước báo giới, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken, quan chức phải hoãn lịch trình thăm Bắc Kinh tuần này sau vụ việc, gọi động thái của Trung Quốc là "không thể chấp nhận được và vô trách nhiệm", cũng như vi phạm luật pháp quốc tế. Thống đốc bang Arkansas, ông Asa Hutchinson cho biết, việc khôi phục các mảnh vỡ sẽ cung cấp câu trả lời về việc Trung Quốc sử dụng các thiết bị do thám gì khi tiến hành động thái trên. Trong khi đó, cựu Tổng thống Trump và đảng Cộng hòa chỉ trích chính quyền Dân chủ phản ứng quá chậm chạp trong vụ việc, cho rằng phải bắn hạ ngay khi khinh khí cầu xâm phạm không phận Mỹ.

Lầu Năm Góc cũng xác nhận một khinh khí cầu thứ hai của Trung Quốc được phát hiện tối 3-2 (giờ địa phương) ở Colombia và Venezuela song không cung cấp thêm thông tin chi tiết, sau khi các hãng tin ở Costa Rica ghi nhận việc một khinh khí cầu dường như xuất hiện ở quốc gia Nam Mỹ này hôm 2-2. Phản hồi lại các cáo buộc trên, ngày 5- 2, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc Tạ Phong trao công hàm cho Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc để phản đối việc "Mỹ sử dụng vũ lực tấn công khinh khí cầu dân sự không người lái của Trung Quốc". Ông Tạ Phong cũng hối thúc Mỹ không làm leo thang căng thẳng hoặc tiếp tục thực hiện hành động gây tổn hại cho các lợi ích của Trung Quốc. Ông cho biết, Chính phủ Trung Quốc đang theo dõi chặt chẽ tình hình. Trước đó cùng ngày, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng Trung Quốc cũng ra tuyên bố bày tỏ phản đối việc Mỹ bắn hạ khinh khí cầu của nước này. Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết đây là khí cầu được sử dụng cho mục đích nghiên cứu khoa học, chủ yếu là nghiên cứu khí tượng. Bộ này khẳng định việc khinh khí cầu dân sự này xuất hiện trong không phận Mỹ là ngoài ý muốn, do ảnh hưởng của gió và khả năng tự điều chỉnh hạn chế nên khinh khí cầu đi chệch hướng quá xa so với lộ trình dự kiến.

Tại sao lại là khinh khí cầu?

Sẵn trong tay công nghệ giám sát tiên tiến, bao gồm cả máy bay không người lái (UAV) và vệ tinh, tại sao một số quốc gia lại sử dụng khinh khí cầu để do thám? Đây là câu hỏi đặt ra trong bối cảnh Mỹ - Trung Quốc cáo buộc lẫn nhau về khinh khí cầu do thám tầm cao trên lục địa Mỹ.

Theo các quan chức Mỹ, khinh khí cầu do thám thực sự không phải là điều bất thường khi được phát hiện trên lãnh thổ nước này một số lần trong những năm gần đây. Chỉ trong khoảng 10 năm trở lại đây, các nước mới chú ý trở lại đến khinh khí cầu, bởi thấy chúng hữu ích. Khinh khí cầu mang lại một số lợi thế so với việc sử dụng vệ tinh hoặc máy bay không người lái. Chúng không chỉ rẻ hơn so với phóng vệ tinh mà thông qua hoạt động trong giới hạn bầu khí quyển của Trái đất, gần bề mặt hơn, khinh khí cầu có thể thu được hình ảnh chất lượng tốt hơn.

Các nhà nghiên cứu thông tin thêm, thế hệ khinh khí cầu mới nhất được trang bị công nghệ cao, khả năng bay cao lên tới hơn 27 km, có thể triển khai hệ thống máy bay không người lái riêng và có khả năng phát hiện tên lửa đang lao tới. Khinh khí cầu có thể bay cao hơn tầm hoạt động của hầu hết các máy bay với tốc độ chậm, đồng nghĩa với việc không phải lúc nào radar cũng phát hiện ra khinh khí cầu. Cùng với đó, công nghệ bổ sung hoặc sơn có thể giúp che giấu khinh khí cầu tốt hơn. Nếu thời tiết thuận lợi, khinh khí cầu có thể duy trì vị trí tại một khu vực trong thời gian dài hơn vệ tinh, mang tới lợi thế về khả năng giám sát, thu nhận lưu lượng truy cập không dây hoặc máy tính.

Nhiều nhà quan sát nhận định, câu chuyện khinh khí cầu khiến phe chủ trương cứng rắn có lý do phản đối việc cải thiện quan hệ vốn căng thẳng với Trung Quốc. Về phần mình, Bắc Kinh muốn có quan hệ ổn định với Washington để tập trung hồi phục nền kinh tế sau đại dịch COVID-19, song với vụ việc vừa qua, nỗ lực phá băng dường như sẽ bị trì hoãn vô thời hạn. Tuy nhiên, vụ việc cũng là cơ hội để Mỹ và Trung Quốc cùng bàn bạc, thiết lập một số cơ chế về giao tiếp trong không gian và bầu trời, nơi các lực lượng và thiết bị của hai nước có thể “chạm mặt” thường xuyên trong tương lai./.

xuân nhi (tổng hợp)