“Nốt lặng” nhiếp ảnh
(HPĐT)- Nhiếp ảnh Việt Nam qua thời gian tạo nên một pho sử bằng ảnh quý giá về đất nước, con người Việt Nam trong chiến đấu, lao động sản xuất, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của con người, dân tộc Việt Nam trong xã hội và ra thế giới. Tuy nhiên, nhiếp ảnh nước ta còn đó một số hạn chế nhất định cần khắc phục, để tiếp tục đạt thành tựu mới.
Tác phẩm “Ngày hè” của tác giả Nguyễn Thị Vân - Huy chương vàng đề tài trẻ em Cuộc thi “Ảnh nghệ thuật quốc tế lần thứ 12 năm 2023” tại Việt Nam.
Hiệu quả thiết thực
Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam vừa tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống nhiếp ảnh Việt Nam (15-3-1953 – 15- 3-2023). Theo tiến sĩ Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội nhiếp ảnh Việt Nam: 70 năm qua, nghệ thuật nhiếp ảnh có nhiều đóng góp vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Ống kính của các nhà nhiếp ảnh để lại một pho sử bằng ảnh quý giá, đầy tự hào về chặng đường đấu tranh giành độc lập và đổi mới đi lên của đất nước. Hàng triệu bức ảnh được công bố trên các phương tiện truyền thông trong và ngoài nước. Những bức ảnh tư liệu, nghệ thuật, báo chí đang lưu giữ trong các bảo tàng; các ngành văn hóa, kinh tế, xã hội; trong các triển lãm, sách ảnh, báo chí ở Việt Nam và nước ngoài là công sức lao động, sáng tạo của nhiều thế hệ các nhà nhiếp ảnh Việt Nam. Có thể nói, pho sử bằng ảnh làm rạng rỡ nền nhiếp ảnh Việt Nam, quan trọng hơn làm cho tầm vóc, tâm hồn Việt Nam cao lớn hơn, đẹp đẽ hơn; khẳng định hơn trên trường quốc tế.
Định hướng sáng tác xuyên suốt được Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam cũng như các nghệ sĩ nhiếp ảnh chuyên nghiệp nước ta hướng tới, đó là phải phản ánh trung thực cuộc sống của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mang hơi thở của đời sống xã hội, chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, có trách nhiệm với công chúng và những người yêu nghệ thuật. Trên hết, mỗi bức ảnh phải là một thông điệp có giá trị chân- thiện- mỹ gửi đến người xem để góp phần xây dựng văn hóa, con người Việt Nam.
Hiện nay, cả nước có hơn 1.000 hội viên nhiếp ảnh. Cùng với sự phát triển của đất nước trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế, các nhà nhiếp ảnh, những người yêu bộ môn nghệ thuật này càng có nhiều cơ hội, điều kiện để thực hiện niềm đam mê của mình. Nhiếp ảnh giờ đây không còn biên giới và có điều kiện giao lưu, hội nhập mạnh mẽ và lan tỏa sâu rộng. Có thể nói, nhiếp ảnh dần trở thành một loại hình nghệ thuật dành cho nhiều người với một không gian sáng tạo gần như vô hạn.
Cần xây dựng thị trường nhiếp ảnh đúng nghĩa
Bên cạnh những thành tựu nhất định đạt được, nhiếp ảnh Việt Nam còn bộc lộ những hạn chế. Đơn cử tại cuộc thi “Ảnh nghệ thuật quốc tế lần thứ 12 năm 2023 Việt Nam” vừa khép lại, dù có hơn nửa số lượng tác giả trong nước dự thi đoạt giải, nhưng yếu tố chuyên môn của các tác phẩm chưa cao.
Theo tiến sĩ Trần Thị Thu Đông, qua cuộc thi trên cho thấy, các tác giả nước ngoài rất chú ý về kỹ thuật và hình thức thể hiện có dấu ấn riêng, trong khi ảnh của các tác giả Việt Nam còn sáng tác theo lối mòn. Một số tác phẩm đoạt giải của các tác giả Việt Nam nhìn qua thấy đẹp chứ chưa có sự bứt phá về góc độ và kỹ thuật. Điển hình trong chủ đề ảnh trẻ em, tác giả quốc tế tìm tòi kể về một gương mặt của trẻ em suy tư trong một thế giới nhiều rối ren. Nhưng, các nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam thể hiện những hình ảnh trẻ em ngây thơ chơi đùa như nhiều tác phẩm đã có.
Nhận định về nhiếp ảnh nước ta, nghệ sĩ Bá Hân cho rằng: Chúng ta có nhiều ảnh đẹp, nhưng thiếu hẳn những bức ảnh chuyển tải ngôn ngữ, thông điệp xuất phát từ cảm xúc giữa người với người, với thiên nhiên. Chưa kể quá nhiều người chụp ảnh “rập khuôn” theo lớp người đi trước, dễ gây nhàm chán cho người xem. Dù không ai có thể cấm chụp những đề tài cũ, muôn thuở, nhưng nhiếp ảnh gia cần có cái nhìn mới, cách thể hiện mới trong những đề tài rất cũ ấy.
Với nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Hồng Linh, anh nhận xét hoạt động sáng tác ảnh tại Việt Nam còn theo phong trào, mang tính lãng mạn. Các tay máy bỏ tiền ra đầu tư thiết bị và bỏ nhiều công sức chụp ảnh, nhưng “đứa con tinh thần” lại không có người mua. Thường những bức ảnh giá trị, trong đó có cả tác phẩm giành giải quốc tế được đưa ra triển lãm và sau đó hầu hết… “cất kho”. Điều này cho thấy, dù giàu tiềm năng, nhưng Việt Nam chưa có thị trường nhiếp ảnh đúng nghĩa.
Nếu ở lĩnh vực hội họa, chúng ta có nhiều cuộc đấu giá tranh với những tác phẩm được bán lên tới hàng tỷ đồng, thì nhiếp ảnh chưa có hoạt động đấu giá nào. Hiện ở nước ta, mua bán ảnh chủ yếu là giao dịch mang tính cá nhân, trực tiếp. Rất nhiều trường hợp chỉ mua bán theo kiểu thỏa thuận miệng, việc định giá hầu như vào cảm tính của người bán với người mua và đôi bên đều không có giấy tờ gì để chứng thực họ là chủ sở hữu bản quyền bức ảnh. Thậm chí gần đây, một số nghệ sĩ mở trang web riêng để bán ảnh, có cả người tiếp thị ảnh trên mạng xã hội khiến nhiều người làm nghề cảm thấy chạnh lòng./.