Ưu tiên số hóa tài liệu quý về thành phố
(HPĐT)- Với mục tiêu ứng dụng công nghệ số vào mọi hoạt động, trong đó có hoạt động thư viện, nhằm đáp ứng nhu cầu của người sử dụng, Sở Văn hóa và Thể thao đang nỗ lực đề xuất thành phố và phấn đấu triển khai thực hiện Đề án “Số hóa tài liệu di sản văn hóa và tài liệu quý tại Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố” từ năm 2023.
Cán bộ Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố kiểm tra, phân loại các tư liệu di sản văn hóa và tư liệu quý về thành phố để phục vụ công tác số hóa trong thời gian tới.
Tỷ lệ số hóa quá thấp
Đến nay, Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố số hóa được 646 tài liệu, trong đó có một số tài liệu về Hải Phòng, đạt tỷ lệ quá thấp so với số tài liệu đang lưu trữ (khoảng 131.000 tài liệu), cũng như chưa thể để đáp ứng yêu cầu phục vụ bạn đọc trực tuyến.
Giám đốc Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố Nguyễn Văn Tuấn cho biết, đơn vị tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa tư liệu, nhưng chủ yếu bằng phương pháp thủ công, chụp lại các tài liệu là chính. Do đơn vị chưa có kinh phí riêng để số hóa tài liệu, cán bộ, nhân viên thực hiện bằng cách chụp thủ công bằng điện thoại, chưa có thiết bị chuyên dụng, hoặc có thuê một số đơn vị số hóa tài liệu, nhưng chỉ được một phần khá nhỏ. Công tác đầu tư mua sắm trang thiết bị công nghệ để số hóa tài liệu cho thư viện vẫn chưa đáp ứng nhu cầu. Hiện, thư viện có 4 viên chức chuyên về công nghệ thông tin, nhưng chưa nhiều kinh nghiệm trong thực hiện số hóa tài liệu; hệ thống máy tính của đơn vị cũ, cấu hình thấp, chưa đồng bộ, khó có thể đáp ứng lưu trữ lượng lớn tài liệu số. Trong khi, theo thời gian, hàng nghìn tài liệu đang lưu trữ tại thư viện có nguy cơ bị xuống cấp, cũ nát, thậm chí khó khôi phục nếu không kịp thời số hóa để lưu trữ, nhất là những tài liệu quý hiếm, tài liệu di sản văn hóa của thành phố.
Mặc dù vậy, nếu số hóa xong hệ thống tài liệu tại thư viện, việc đưa lên thư viện số phục vụ bạn đọc còn gặp một số vướng mắc. Theo Điều 22, Chương 2 Nghị định 22 năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2009 về quyền tác giả, quyền liên quan: “Thư viện không được sao chép và phân phối bản sao tác phẩm tới công chúng, kể cả bản sao kỹ thuật số”. Vì thế, thư viện chỉ được số hóa tài liệu rồi lưu trữ, với mục đích bảo quản, chưa thể phát huy hiệu quả phục vụ bạn đọc. Số hóa tài liệu xong, bạn đọc chỉ có thể tra cứu thông tin cơ bản tại thư mục trên hệ thống. Nếu muốn đọc toàn văn, bạn đọc vẫn phải đến thư viện.
Xác định nhiệm vụ trọng tâm
Trước yêu cầu số hóa thư viện, từ năm 2022, tại Quyết định 206 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chương trình chuyển đổi số ngành thư viện đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, xác định đến năm 2025 phải hoàn thiện và phát triển hạ tầng số, dữ liệu số… tại 100% các thư viện công lập tỉnh, thành phố. Còn tại Hải Phòng, vào đầu tháng 3-2023, UBND thành phố ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 1520 ngày 9- 12-2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình “Đẩy mạnh các hoạt động phục vụ học tập suốt đời trong thư viện, bảo tàng, trung tâm văn hóa đến năm 2030” trên địa bàn thành phố, trong đó có xác định nhiệm vụ tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số thư viện.
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai thông tin, đây là những cơ sở pháp lý quan trọng để ngành xây dựng, tham mưu thành phố triển khai Đề án “Số hóa tài liệu di sản văn hóa và tài liệu quý tại Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố”. Hiện, Sở gửi các sở, ngành liên quan thẩm định đề án này để tranh thủ sự quan tâm đầu tư của thành phố. Dự kiến, sẽ có gần 4.000 sách, tài liệu được ưu tiên số hoá trong giai đoạn 2023-2025. Sở xác định đây là một trong 3 nhiệm vụ chuyển đổi số trọng tâm của ngành đặt ra trong năm nay để nỗ lực thực hiện.
Mặc dù còn nhiều khó khăn, rào cản trong triển khai thực hiện số hóa thư viện, Sở Văn hóa và Thể thao chủ động tích cực tích cực tham khảo cách làm của nhiều nơi và thuê đơn vị tư vấn. Tuy nhiên, Sở cần chú trọng hơn đến việc đào tạo, tập huấn cán bộ làm công nghệ thông tin tại thư viện và đầu tư hệ thống máy tính, phần mềm để bảo đảm lưu trữ lượng dữ liệu lớn và vận hành thư viện số thông suốt, thuận lợi. Đồng thời, Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố nên tăng cường trao đổi, chuyển giao những tài liệu chung được số hóa từ Thư viện quốc gia Việt Nam và các thư viện địa phương khác. Đối với vướng mắc về bản quyền tác giả, ngành Văn hóa và Thể thao sớm đề xuất Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu, hoàn thiện chính sách pháp luật để có hướng dẫn cụ thể sao cho thư viện vừa bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu quyền tác giả, vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của bạn đọc, phát huy hiệu quả các tài liệu được số hóa. Với các sách, tài liệu mới, thư viện có thể hợp tác các nhà xuất bản, mua bản mềm tài liệu ngay từ đầu để phục vụ bạn đọc cũng như vừa giảm chi phí, thời gian chuyển đổi số./.