Tránh lối mòn “văn mẫu”

Nghe chuyện của con, chị Hiền không khỏi bức xúc trước thực tế học sinh phải tả văn rập khuôn, áp đặt cảm xúc theo mẫu, kiểu như tả ông, bà phải có mái tóc bạc phơ, chống gậy, dáng đi chậm chạm, ánh mắt hiền từ,... trong khi thực tế ông, bà của các cháu còn khỏe mạnh, vẫn đang công tác, thậm chí tính cách năng động, sôi nổi. Việc yêu cầu học sinh làm theo đúng văn mẫu mới được điểm cao vô hình trung làm triệt tiêu cảm xúc, khả năng sáng tạo trong mỗi học sinh; thậm chí khuyến khích các em nói không đúng sự thật, không phải là học thật, thi thật.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia giáo dục, ở bậc mầm non, trẻ sáng tạo và trí tưởng tượng bay bổng bao nhiêu thì càng lên bậc học cao hơn, trí tưởng tượng và sự sáng tạo càng giảm sút bấy nhiêu. Nguyên nhân của hiện tượng đáng buồn này là càng học lên cao, thói quen nghĩ và viết theo văn mẫu càng ăn sâu, dẫn đến tư duy ngày càng xơ cứng, tính sáng tạo suy giảm. Đặc biệt, trong các kỳ thi chính thức, việc chấm bài văn bằng phương pháp “đếm ý ăn điểm” càng khiến tình trạng nghĩ và viết “theo mẫu” trầm trọng hơn, bởi các em phải học thuộc dàn ý, học thuộc bài văn mẫu mới được điểm cao.

Thiết nghĩ, với học sinh, việc tập làm văn không chỉ đơn thuần là hoàn thành bài tập được giao, mà là cơ hội để các em phát triển tư duy, cách sử dụng ngôn ngữ, theo đó từng bước hình thành nhân cách, bộc lộ quan điểm đối với con người và cuộc sống chung quanh. Do đó, điều quan trọng trong giáo dục môn văn là học sinh cần được khuyến khích thể hiện quan điểm, lối suy nghĩ trên cơ sở quan sát, cảm nhận thực tế, có như vậy trẻ mới tìm thấy niềm vui, sự hứng khởi khi tập làm văn, tập viết những bài luận… Vì vậy, để “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục, một trong những việc ngành Giáo dục- Đào tạo cần quan tâm đó là loại bỏ văn mẫu. Lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo từng nhiều lần bày tỏ quan điểm mạnh mẽ, “Kẻ thù cần quét sạch là các loại xúc động theo mẫu, tưởng tượng theo khuôn và tình cảm theo quy định”. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có công văn gửi Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh, thành phố, hướng dẫn đối mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá môn ngữ văn ở các trường phổ thông. Để dần loại bỏ văn mẫu, ngành Giáo dục nên thay đổi phương pháp giảng dạy, cách kiểm tra, đánh giá, theo đó, thay vì “lối mòn” đọc- chép, giáo viên tập trung hướng dẫn học sinh cách tham khảo, thu thập tài liệu, xử lý thông tin, dạy kỹ năng đọc- hiểu- viết. Những bài văn mẫu chỉ nên là kênh tham khảo, không đưa vào chương trình giảng dạy chính thức và giáo viên phải giúp học sinh xác định được mục đích sử dụng bài văn mẫu. Đồng thời, cơ quan quản lý giáo dục có biện pháp khuyến khích giáo viên đổi mới, sáng tạo trong hoạt động dạy và học. Bởi nếu đánh giá giáo viên dựa vào điểm số của học sinh, sẽ dẫn đến giáo viên tìm cách cho học sinh học, làm bài, chấm bài theo văn mẫu để đạt được điểm cao. Bên cạnh đó, việc ra đề thi, cách chấm thi cũng cần thay đổi, đề mở sẽ có đáp án mở, theo đó sẽ khuyến khích sự sáng tạo nhiều hơn của học sinh./.

Minh Phương