Hứa hẹn sân khấu thực cảnh
(HPĐT)- Dù là loại hình nghệ thuật mới phát triển ở nước ta, sân khấu thực cảnh có nhiều chương trình đặc sắc, hấp dẫn, góp phần thúc đẩy ngành Du lịch phát triển. Loại hình nghệ thuật này cũng được đánh giá là một hướng đi để quảng bá hình ảnh địa phương nói riêng, Việt Nam nói chung tới công chúng trong nước và quốc tế.
Các nghệ sĩ biểu diễn trên mặt nước trong chương trình thực cảnh “Tinh hoa Bắc bộ”.
Nhà văn Nguyễn Quang Vinh, tổng đạo diễn thực hiện nhiều sân khấu thực cảnh nhất ở Việt Nam, cho biết: Sân khấu thực cảnh có ở nhiều nước trên thế giới, nhưng loại hình này mới xuất hiện ở nước ta vài năm nay. Để thực hiện được một chương trình thực cảnh tốn rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc. Sân khấu thực cảnh là sân khấu hóa các sự kiện lịch sử - văn hóa trên thực địa, đồng thời mở rộng không gian ước lệ của sân khấu truyền thống, khéo léo kết hợp giữa ngôn ngữ tả thực đương đại và ngôn ngữ ước lệ truyền thống, đưa đến một ngôn ngữ sân khấu hoàn toàn mới mẻ. Hình thức nghệ thuật này sử dụng hoàn toàn chất liệu truyền thống, kết hợp với các hiệu ứng sân khấu hiện đại như âm thanh, ánh sáng, các phần trình diễn của diễn viên. So với các nước trên thế giới, sân khấu thực cảnh Việt Nam “sinh sau đẻ muộn”, nhưng lại có nhiều chương trình hoành tráng, mang dấu ấn riêng và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
“Tinh hoa Bắc bộ” được xem là chương trình sân khấu thực cảnh đầu tiên ở nước ta, diễn ra trên sân khấu mặt nước rộng hơn 4.300 m² tại xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai (Hà Nội). Vở diễn này có thời lượng 55 phút với 6 phần: Thi ca, Cõi phật, Hoài cổ, Nhạc họa, An vui và Ngày hội. Không chỉ mở ra không gian văn hóa vùng đồng bằng Bắc bộ với cảnh sinh hoạt của người dân rất đỗi bình dị, “Tinh hoa Bắc bộ” còn đưa người xem về thời kỳ đỉnh cao của nghệ thuật múa rối nước. Các yếu tố thi – ca - nhạc - họa hay vẻ đẹp trong điêu khắc, kiến trúc, các lễ hội văn hóa, tín ngưỡng của vùng Bắc bộ được tái hiện một cách tươi sáng và rõ nét qua âm thanh, ánh sáng và phần trình diễn của hàng trăm nghệ sĩ. “Tinh hoa Bắc bộ” nhận được nhiều kỷ lục và giải thưởng quốc tế danh giá, nổi bật nhất là giải vàng “Stevie Awards châu Á – Thái Bình Dương”.
Đặc sắc không kém là chương trình sân khấu thực cảnh “Ký ức Hội An” tại Công viên ấn tượng Hội An (tỉnh Quảng Nam). Ngay từ khi ra đời (năm 2018), “Ký ức Hội An” là điểm đến của du khách khi đặt chân đến phố cổ Hội An. Tác phẩm thực cảnh này thực hiện trên sân khấu nước và ốc đảo với diện tích 25.000 m², với hơn 500 diễn viên trình diễn đa sắc màu với 5 màn: Sinh mệnh, Đám cưới, Đèn và biển, Bến bờ và Áo dài, kể lại những câu chuyện văn hóa lịch sử. Như con thuyền xuyên không, đưa du khách quay trở về quá khứ hàng trăm năm trước, cùng trải nghiệm những thăng trầm, biến động với người xứ Quảng, để hiểu và cảm nhận rõ hơn giá trị đặc trưng của vùng đất này. “Ký ức Hội An” được xem như bộ phim tài liệu với phiên bản đặc biệt đậm chất nghệ thuật mang nét dân gian, giúp người xem có cảm giác như được sống lại những năm tháng đầy gian nan mà vẫn hào hùng, cũng như trải nghiệm trọn vẹn những giá trị văn hóa Hội An đẹp cổ kính, lãng mạn và yên bình. Vở diễn được Tổ chức kỷ lục Việt Nam xác lập 2 kỷ lục: “Sân khấu ngoài trời lớn nhất Việt Nam” và “Chương trình biểu diễn nghệ thuật thường nhật có số lượng diễn viên tham gia đông nhất”.
Tại “đảo ngọc” Phú Quốc (Kiên Giang) gần đây, chương trình thực cảnh “Tinh hoa Việt Nam” cũng hút du khách. Điểm nhấn của chương trình là phần trình chiếu “thực cảnh đa phương tiện” kéo dài trong 45 phút với 4 chương: Nguồn cội, Đời sống, Hành trình đạo học và Tinh hoa Việt Nam cùng 12 màn biểu diễn xuyên suốt. Khi xem trực tiếp, du khách có cảm giác được “du hành thời gian”, trở về với một nước Việt cổ xưa với những phong tục, tập quán và nét văn hóa mà ngày nay có phần mai một.
Chọn cách kể chuyện bằng hiệu ứng công nghệ và tương tác thực cảnh, thay ngôn ngữ lời thoại hay diễn xuất truyền thống, “Tinh hoa Việt Nam” sử dụng hệ thống máy chiếu hình 3D mapping mới nhất trên thế giới hiện nay. Bối cảnh cũng được sử dụng từ sân khấu là mặt hồ với hệ thống cơ khí khổng lồ, lúc được nâng lên làm sân đình, lúc biến hóa thành hồ nước như trong Văn miếu Quốc Tử Giám; là những khối nhà nặng hàng chục tấn “biết đi”, ban ngày là gian hàng, ban đêm chuyển động để thay đổi không gian.
Một chương trình thực cảnh mới khác được ra đời ở nước ta, đó là “The Mong show- Sa Pa lặng lẽ yêu” do NSƯT Thanh Hằng đạo diễn diễn ra hằng ngày từ đầu năm 2023 tại Trung tâm thông tin và xúc tiến du lịch tỉnh Lào Cai. Đây là vở diễn thực cảnh đầu tiên về người dân tộc Mông của Việt Nam, dài hơn 30 phút do các nghệ sĩ, nghệ nhân và cả người dân tộc Mông địa phương biểu diễn.
Thông qua chương trình trên, du khách có thể thấy được trong văn hóa người Mông không chỉ có tục kéo vợ, uống rượu say “mềm”, mà còn có nhiều yếu tố khác để thể hiện nét văn hóa riêng biệt. Đó là hình ảnh người dân lao động bình dị, là sự huyền bí của đời sống tâm linh với việc đi tìm nguồn nước, cuộc sống nông nghiệp trên ruộng bậc thang với cây lúa, cây ngô, những tinh túy của nghề rèn đúc, chạm khắc bạc, tới nghệ thuật se lanh, dệt vải, dệt thổ cẩm, tới tinh hoa ẩm thực với nghề nấu rượu ngô, đến nồi thắng cố. Nhất là những nét đẹp trong văn hóa gia đình, cộng đồng và sự lãng mạn của tình cảm đôi lứa với Chợ tình... NSƯT Thanh Hằng kỳ vọng tác phẩm sân khấu thực cảnh này trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo, góp phần gìn giữ di sản văn hóa nước nhà.
Giới chuyên môn đánh giá, nghệ thuật sân khấu thực cảnh chính là một sự đổi mới của loại hình nghệ thuật sân khấu Việt Nam, qua đó mang đến một món ăn mới mẻ tới người xem vốn quen với sân khấu truyền thống. Sân khấu thực cảnh là một xu hướng tất yếu để góp phần phát triển du lịch và quảng bá văn hóa truyền thống của Việt Nam./.