Khuôn khổ Windsor: Kỷ nguyên mới trong quan hệ Anh - EU

Thủ tướng Anh Rishi Sunak (trái) và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen công bố thỏa thuận Khuôn khổ Windsor ngày 27-2-2023 tại London. Ảnh: The Guardian

Cả hai bên cùng có lợi

Kể từ khi rời khỏi EU, nước Anh phải mất hơn 2 năm mới ký kết với khối này về thực thi Khuôn khổ Windsor, đây là động thái mang lại lợi ích cho cả hai bên. Tóm tắt một cách ngắn gọn, Khuôn khổ Windsor có thể xem là thỏa thuận Brexit phiên bản mới, trong đó ghi nhận những điều chỉnh liên quan đến chủ đề gây tranh cãi nhất trong bản thỏa thuận Brexit cũ ký cuối năm 2019 là vấn đề Bắc Ireland.

Theo đó, hàng hóa từ các phần lãnh thổ khác của Anh chuyển đến Bắc Ireland sẽ được phân thành hai làn Xanh - Đỏ. Làn dành riêng cho Bắc Ireland sẽ được tự do lưu chuyển, không phải chịu bất cứ kiểm tra hải quan nào từ phía EU. Làn dành cho thị trường EU thì sẽ được kiểm soát. Phía EU cũng chấp nhận một điều khoản mang tên là “Phanh Stormont”, tức trao cho Nghị viện Stormont ở Bắc Ireland cơ chế “phanh khẩn cấp”, được phép dừng các điều luật của EU áp dụng tại Bắc Ireland nếu có mâu thuẫn với lợi ích và các điều luật tại Bắc Ireland. Đổi lại phía Anh vẫn cho phép Tòa Tư pháp châu Âu có quyền phán xử quyết định trong các vụ việc liên quan đến châu Âu tại Bắc Ireland.

Nhìn chung, đây là thỏa thuận mang tính thỏa hiệp cao giữa hai bên, giúp phía chính phủ Anh giải tỏa được các bức xúc nhất liên quan đến vấn đề Bắc Ireland trong thỏa thuận Brexit cũ là việc tự do lưu chuyển hàng hóa trong thị trường nội địa Anh và phần nào đó trấn an được các đảng phái theo chủ nghĩa hợp nhất tại Bắc Ireland bằng cơ chế “phanh Stormont”. Phía EU thì vẫn giữ được quyền lực phán xử của Tòa Tư pháp châu Âu, duy trì được việc kiểm soát hải quan nhất định và quan trọng hơn, là bảo vệ được thỏa thuận hòa bình “Ngày thứ Sáu tốt lành”, tránh đẩy tình hình an ninh trên đảo Ireland vào nguy cơ bất ổn trở lại.

Tác động tích cực

Một trong những lĩnh vực hợp tác mà EU và Anh có thể mở ra ngay lập tức sau khi thực thi Khuôn khổ Windsor là về việc Anh tiếp cận với hệ thống nghiên cứu của châu Âu mang tên “Chân trời”. Đây là chương trình nghiên cứu và đổi mới khoa học rất lớn của châu Âu, có ngân sách lên đến trên 95 tỷ euro, được khởi động từ năm 2021 và kéo dài đến 2027. Việc được tham gia vào chương trình này có nhiều lợi ích với giới nghiên cứu và học thuật tại Anh. Giới này đang mong muốn tham gia một cách sớm nhất có thể vào chương trình này. Trước đó, do các bất đồng với Anh về việc thực thi điều khoản Bắc Ireland trong thỏa thuận Brexit, EU không cho phép Anh được tham gia chương trình này.

Ngoài việc giải quyết bất đồng trực tiếp là vấn đề Bắc Ireland thì về dài hạn, ý nghĩa chiến lược lớn hơn của Khuôn khổ Windsor là cho phép EU và Anh xây dựng lại niềm tin với nhau, vốn rạn nứt nghiêm trọng dưới thời ông Boris Johnson và bà Liz Truss.

Do đó, việc chính phủ của ông Rishi Sunak ký Khuôn khổ Windsor với EU phần nào khôi phục lại niềm tin từ phía châu Âu, qua đó có thể đẩy mạnh các hợp tác tương lai giữa hai bên. Trước mắt, Pháp thay đổi cách tiếp cận với Anh, bằng việc tổ chức Thượng đỉnh Anh - Pháp đầu tiên sau 5 năm vào tháng trước. Điều tương tự cũng có thể đến trong thời gian tới, với việc Anh – Cộng hòa Ireland xây dựng quan hệ đối tác mới, Anh - Tây Ban Nha khởi động lại các đàm phán về vấn đề chủ quyền của Gibraltar. Không chỉ với EU, Khuôn khổ Windsor cũng giúp Anh giải tỏa được các căng thẳng lớn với Mỹ, đồng minh thân cận nhất của Anh, bởi chính quyền của Tổng thống Joe Biden từng nhiều lần cảnh báo Anh phải cải thiện quan hệ với EU để bảo vệ thỏa thuận hòa bình “Ngày thứ Sáu tốt lành” trên đảo Ireland.

Nhiều nhà quan sát nhận định, về tổng thể, Khuôn khổ Windsor có thể xem là một cột mốc mới, đánh dấu giai đoạn tích cực hơn trong quan hệ giữa Anh và EU, giúp hai bên gác lại câu chuyện Brexit quá mệt mỏi và tiêu tốn nguồn lực để tập trung cho các ưu tiên quan trọng hơn trong bối cảnh biến động địa chính trị to lớn tại châu Âu vì xung đột ở Ukraine./.

Xuân Nhi (tổng hợp)