Đấu giá tác phẩm mỹ thuật Việt Nam: Bức tranh “nội - ngoại” tương phản
(HPĐT)- Nếu như hoạt động đấu giá, mua bán tranh trong nước có phần trầm lắng, thì tranh của danh họa Việt gần đây được đấu giá với mức giá rất cao tại nước ngoài. Sự tương phản này khiến nhiều người chạnh lòng, bởi Việt Nam vẫn chưa có thị trường tranh đúng nghĩa để nâng tầm mỹ thuật đương đại nước nhà.
Một phiên đấu giá tranh do đơn vị trong nước thực hiện.
Liên tục ghi dấu trên sàn quốc tế
Nhà đấu giá Sothebys Hong Kong (Hồng KôngTrung Quốc) vừa đấu giá thành công một số tác phẩm hội họa của các danh họa Việt. Trong đó, tác phẩm “Jeune femme en bleu dans un paysage” của họa sĩ Vũ Cao Đàm được bán với giá 5,5 triệu đô-la Hong Kong, bức “Femmes et enfants au bord de la rivière” của họa sĩ Mai Trung Thứ được bán với giá 4,5 triệu đô-la Hong Kong.
Bức tranh lụa “La famille dans le jardin” (Gia đình ở ngoài vườn) của danh họa Lê Phổ, được đấu giá ở mức 18,6 triệu đô-la Hong Kong (tương đương 2,369 triệu USD). Bức tranh qua đó trở thành tác phẩm được bán giá cao thứ hai trên thị trường quốc tế trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, chỉ sau bức “Chân dung cô Phượng” của danh họa Mai Trung Thứ (bán ở mức 3,1 triệu USD vào năm 2021).
Cũng rất đáng chú ý, tại sàn Art Research Paris (Pháp) gần đây, nhà đấu giá này cho biết bức tranh “Chân dung mẹ tôi” của họa sĩ Nguyễn Nam Sơn (1890-1973) được bán với giá 200.000 euro (hơn 5 tỷ đồng). Nhà đấu giá Art Research Paris đánh giá, “Chân dung mẹ tôi” là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của họa sĩ Nguyễn Nam Sơnlà người đầu tiên ở Đông Dương vẽ tranh sơn dầu theo trường phái ấn tượng.
Riêng năm vừa qua, nhiều tranh của danh họa Việt được bán đấu giá tại nước ngoài với giá “khủng”. Có thể kể đến bức “Chơi bài”, “Xem bói” của họa sĩ Thang Trần Phềnh lần lượt được bán 780.000 euro và 715.000 euro; tác phẩm “Le tricot” của họa sĩ Lương Xuân Nhị được mua với giá 590.000 euro; bức “Trà đàm” và “Điệu múa cổ” của hoạ sĩ Mai Trung Thứ được gõ búa lần lượt với giá 560.000 euro và 200.000 euro...
Thị trường trong nước chưa bứt phá
Thị trường tác phẩm nghệ thuật nói chung, hội họa ở Việt Nam còn non trẻ, nhưng với thế giới thì đây là một thị trường rất sôi động, các tác phẩm được bán đấu giá được xem là tài sản có thể thế chấp ngân hàng, hay là “bất động sản” thuộc gia tài của chủ nhân… Nếu ở nước ngoài có nhiều nhà đấu giá tranh lớn và uy tín, đồng thời nhiều tác phẩm của họa sĩ người Việt được bán với giá cao, thì tại Việt Nam đến nay hoạt động đấu này khá trầm lắng. Hiện tại, nhà đấu giá tranh chuyên nghiệp ở nước ta chỉ đếm trên đầu ngón tay, hầu hết “tuổi đời” còn non trẻ vì hoạt động trong khoảng gần 10 năm trở lại đây.
Ra đời tháng 5-2016, nhà đấu giá Lạc Việt được giới mỹ thuật kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy thị trường tranh Việt phát triển, vì đơn vị có hội đồng cố vấn gồm các chuyên viên đấu giá, luật sư nhiều năm kinh nghiệm và được điều hành bởi các đấu giá viên chuyên nghiệp. Tuy nhiên, công chúng thường chỉ thấy nhà đấu giá Lạc Việt tổ chức đấu giá tác phẩm nghệ thuật trực tuyến, kết quả cuộc đấu giá lại không thấy công bố. Tương tự, nhà đấu giá Chọn được thành lập tại Hà Nội cuối năm 2016, sau 15 phiên tổ chức đấu giá, tới tháng 8-2018 thì tạm dừng. Kể từ đó đến nay, Chọn không đấu giá tác phẩm hội họa và trang mạng xã hội của đơn vị có chữ “Đóng cửa vĩnh viễn”.
Ngoài những cái tên kể trên, nước ta còn có nhà đấu giá nghệ thuật Lý Thị (ra đời cuối năm 2016); Vietnam Art Space (cuối 2015); Đầu tư Say mê (PIAuction House 2018)… nhưng giới chuyên môn, công chúng yêu mỹ thuật hiếm thấy các đơn vị này tổ chức đấu giá tranh. Chưa kể, khi tổ chức đấu giá thì có đơn vị trong nước bán tranh giả khiến dư luận rất bức xúc. Nhà đấu giá PI là một điển hình, không ít lần bị phát hiện “ghi bừa” tên tác giảhọa sĩ vào tranh “không rõ xuất xứ” mang ra đấu giá, rồi bị chính những họa sĩ có tên đó phát hiện không phải tranh của mình.
Họa sĩ Lê Thiết Cương cho rằng thị trường đấu giá tranh Việt đang rất màu mỡ nhưng hoạt động này lại chưa phát triển, chưa có nhà đấu giá chuyên nghiệp. Có thể nhận thấy hiện nay cách làm của các nghệ sĩ là tổ chức triển lãm, gửi bán tác phẩm tại các phòng tranh (gallery) hoặc thông qua mạng xã hội để bán tác phẩm. Các giao dịch tác phẩm nghệ thuật diễn ra âm thầm, mua bán trao tay là chính. Cách mua bán này được giới chuyên môn đánh giá tiềm ẩn nhiều rủi ro bởi việc làm giả, làm nhái tác phẩm nghệ thuật khá phổ biến và thực tế xảy ra ở nhiều nhà đấu giá ở nước ta trước kia./.