Nhạc thiếu nhi: Thiếu cả chất và lượng

Thiếu ca khúc thiếu nhi mới, nhiều thí sinh nhí đành hát nhạc dành cho người lớn tại các sân chơi âm nhạc trên sóng truyền hình.

Khoảng lặng… ca khúc thiếu nhi

Trong lĩnh vực nhạc thiếu nhi, những năm 1960-1990 được đánh giá là thời hoàng kim, với hàng loạt ca khúc của các nhạc sĩ tên tuổi: “Trường cháu là trường mầm non” (sáng tác Phạm Tuyên), “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn chúng em nhi đồng” (Phong Nhã), “Con chim vành khuyên” (Hoàng Vân), “Đưa cơm cho mẹ đi cày” (Hàn Ngọc Bích), “Đi học về” (Hoàng Long- Hoàng Lân), “Chú ếch con” (Phan Nhân), “Cháu yêu bà” (Xuân Giao)... Những ca khúc này cùng hàng trăm ca khúc thiếu nhi khác của những nhạc sĩ Bùi Đình Thảo, Trương Quang Lục, Lưu Hữu Phước, Trần Đức… đi vào đời sống và đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Tuy nhiên, xã hội ngày một phát triển, nền âm nhạc không ngừng mở rộng và hội nhập thì nhạc thiếu nhi nước ta chững lại và không có nhiều sáng tác mới chất lượng. PGS.TS, nhạc sĩ Nguyễn Lân Cường cho biết: Ca khúc cho thiếu nhi ở nước ta không thiếu, nhưng chủ yếu là các bài hát cũ, còn những bài mới chưa nhiều và chưa “tốt” ở cả giai điệu lẫn ca từ. Trong đó, ca từ của các tác phẩm âm nhạc thiếu nhi hiện thiếu tính văn học và thiếu tính thẩm mỹ. Một số sáng tác của nhạc sĩ thời nay thiếu hẳn chất thơ, thiếu hẳn tình cảm sâu sắc xuất phát từ trái tim người nhạc sĩ.

Thực tế thiếu vắng các ca khúc mới dẫn tới hệ lụy, khoảng hơn chục năm trở lại đây, ngày càng nhiều trẻ em hát những bài hát dành cho người lớn, với những lời hát về tình yêu, về chia ly, đau khổ... khiến các bậc cha mẹ cũng như giới sáng tác không khỏi giật mình. Ở nhiều sân chơi âm nhạc cho các em nhỏ như Đồ Rê Mí, Giọng hát Việt nhí, Thần tượng tương lai, Tuyệt đỉnh song ca nhí, Hãy nghe tôi hát nhí… xuất hiện nhiều thí sinh nhỏ tuổi hát ca khúc người lớn, không phù hợp với lứa tuổi.

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho biết: Một số lần anh được mời làm giám khảo cuộc thi, hội thi tài năng âm nhạc nhí ở các tỉnh Bắc Giang, Thái Bình thì thấy nhiều tiết mục dự thi (hát, múa, nhảy, đánh đàn) đều sử dụng ca khúc và âm nhạc của người lớn, tuyệt nhiên không có một tiết mục nào sử dụng âm nhạc hay ca khúc dành cho lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng. Điều này phần nào phản ánh nhạc thiếu nhi ở nước ta hiện nay đang thiếu và yếu cả về lượng lẫn chất.

Nhạc sĩ Văn Thu Bích nhận định: Có nhạc sĩ sáng tác mới dành cho thiếu nhi, nhưng lại theo nếp cũ, tư duy cũ, nên khó tạo ra tác phẩm cuốn hút, gần gũi với các em. Sự thiếu vắng ca khúc thiếu nhi phù hợp dẫn đến khoảng trống và lệch chuẩn về văn hóa âm nhạc của một thế hệ. Những sáng tác cho thiếu nhi cần phải được quan tâm, đầu tư hơn để các em hát và trình diễn những ca khúc trong sáng, hồn nhiên, không cách biệt với lứa tuổi của mình.

“Bí kíp” để nhạc thiếu nhi phát triển

Nghị quyết Đại hội lần thứ 10 Hội Nhạc sĩ Việt Nam (nhiệm kỳ 2020-2025) đề ra nhiệm vụ quan trọng là phát triển âm nhạc thiếu nhi. Song theo giới chuyên môn, để các nhạc sĩ sáng tác cho thiếu nhi là một bài toán khó, còn nhiều trăn trở. Việc phổ biến, đưa ca khúc thiếu nhi vào đời sống tinh thần cần sự đầu tư, hỗ trợ kinh phí từ các cơ quan Nhà nước. Bên cạnh đó, cần tăng cường tổ chức các hoạt động, cuộc thi âm nhạc, trại sáng tác; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan truyền thông và các đơn vị liên quan tổ chức nhiều hoạt động văn hóa- văn nghệ cho thiếu nhi, tạo nhiều sân chơi nhằm định hướng, giáo dục thẩm mỹ cho trẻ em, thúc đẩy phong trào âm nhạc phát triển.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam cho biết: Thời gian tới, Hội âm nhạc Việt Nam sẽ khuyến khích và vận động hội viên sáng tác, cổ vũ các lực lượng trong xã hội tham gia phát triển mảng âm nhạc thiếu nhi, khôi phục Ban âm nhạc thiếu nhi. Đồng thời, tổ chức giải thưởngg âm nhạc thiếu nhi, tổ chức các liên hoan, festival âm nhạc thiếu nhi, tạo sân chơi cho các nhạc sĩ đưa sáng tác mới đến với công chúng.

Theo giới chuyên môn, hiện nay nhiều nhạc sĩ sáng tác đưa cảm xúc của người lớn vào ca khúc, trong khi đó, ca khúc thiếu nhi lại cần lời ca, giai điệu, âm vực phù hợp với tâm lý, chất giọng trẻ thơ. Tâm lý, nhu cầu của trẻ em hiện nay thích các thể loại nhạc sôi động, hiện đại, nhưng chúng ta có không nhiều ca khúc thiếu nhi mới làm được điều đó và nhiều nhạc sĩ trẻ không coi thiếu nhi là đối tượng cần hướng tới để phát triển sự nghiệp.

Để có những tác phẩm mới chất lượng cho thiếu nhi, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chungtác giả của ca khúc “Nhật ký của mẹ”, “Gia đình nhỏ, hạnh phúc to” nổi tiếng được các em nhỏ yêu thích, chia sẻ: Khi người lớn viết nhạc cho thiếu nhi cần phải tìm chủ đề, nội dung cho phù hợp, bài hát đó có thông điệp gì cho các em nhỏ. Nếu viết một cách hời hợt, đơn giản, không có ý nghĩa gì, bản nhạc sẽ không có sức sống lâu dài. Trong khi đó, từ thực tiễn quan sát, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long thấy rằng trẻ em giờ không thích những giai điệu chậm chạp, ê a. Do đó âm nhạc cho các em phải sôi động hơn, tiết tấu, âm hưởng nhanh, mạnh hơn, kể cả nhạc dance, đôi lúc lại có cả rock, pop... Ca từ trong bài hát cũng cần sâu sắc hơn, hình ảnh sinh động hơn và các đề tài cũng gần gũi với đời sống hiện nay của các em hơn./.

HOÀNG ANH