Sân khấu Việt: “Tỏa hương sắc” kịch kinh điển thế giới

Cảnh trong vở “Mê Đê” - tác phẩm sân khấu kinh điển vừa được Nhà hát Cải lương Việt Nam dàn dựng, biểu diễn.

Đạo diễn, NSƯT Trần Lực nhận xét: Kịch kinh điển phương Tây là những tác phẩm mẫu mực của sân khấu, kịch bản có nhiều tầng tư tưởng và nhiều lớp ý nghĩa để các nghệ sĩ thỏa sức sáng tạo. Đạo diễn Thanh Thủy nhận định, kịch kinh điển gần như không lạc hậu theo thời gian, chứng tỏ tác giả viết từ những trăn trở trong đời sống. Tuy nhiên, dòng kịch này không những kén người dựng, người diễn mà còn kén cả người xem. Không phải đơn vị nào cũng có thể dựng những tác phẩm kinh điển, bởi nếu không chắc tay, không đầu tư kỹ lưỡng thì tác dụng có thể ngược lại.

Thực tế cho thấy, sân khấu thiếu những kịch bản mới chất lượng, vì thế việc phải chuyển thể tác phẩm văn học cùng dựng kịch trên chính là cứu cánh để các đơn vị nghệ thuật, nhà hát ở nước ta tồn tại và phát triển. “Những trải nghiệm sáng tạo khi làm vở kinh điển phương Tây sẽ thúc đẩy các nghệ sĩ Việt tìm chìa khóa mở cánh cửa sáng tác mới. Từ những nền tảng của kịch kinh điển nước ngoài, khi Việt hóa sẽ tạo một lối đi mới cho kịch Việt, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái nêu ý kiến.

Gần đây, nhiều đơn vị sân khấu ở nước ta thành công và hút được người xem khi dàn dựng kịch kinh điển. Đáng chú ý, Nhà hát Cải lương Việt Nam vừa công diễn vở “Mê Đê” (Médée) của nhà soạn kịch cổ đại Hy Lạp Euripides. Đây là lần đầu tác phẩm kịch kinh điển thế giới được dàn dựng trên sân khấu cải lương Việt Nam với sự tươi mới, nhưng vẫn giữ được “chất” của “Mê Đê”. NSND Triệu Trung Kiên, Giám đốc Nhà hát Cải lương Việt Nam chia sẻ: Việc dàn dựng vở “Mê Đê” nhằm mang đến công chúng những trải nghiệm nghệ thuật mới, đưa người xem trẻ đến với sân khấu cải lương một cách hiệu quả hơn.

Vở “Mê Đê” được nghệ sĩ Hoàng Hữu Đản “Việt hóa”, kịch bản cải lương do và đạo diễn bởi NSƯT Lê Chức. Vở cải lương này có 2 ê kíp diễn viên thể hiện, đều là những gương mặt tài năng như Ninh Thị Như Quỳnh, Nguyễn Thị Hà, Nguyễn Minh Hải, Trần Ngọc Tuấn, Cù Đức Hảo, Nguyễn Văn Đáng… Theo NSƯT Lê Chức, vở cải lương trên được dàn dựng tôn trọng tối đa tính nguyên bản của tác phẩm. Đây cũng là cách dàn dựng phù hợp nhất đối với một tác phẩm được tôn vinh là 1 trong 100 tác phẩm kịch kinh điển mọi thời đại.

Trước đó, Nhà hát nhạc vũ kịch Việt Nam (VNOB) gây tiếng vang lớn khi dựng vở nhạc kịch “Những người khốn khổ” - Les Miserables của đại văn hào Victor Hugo. Các đêm diễn vở nhạc kịch này đều chật kín người xem và được biểu diễn ở nhiều tỉnh, thành phố ở nước ta. Để giữ được “linh hồn” của tác phẩm kinh điển, tác phẩm trên được dàn dựng trên sân khấu hoàn toàn bằng tiếng Anh với phụ đề tiếng Việt qua màn hình LED. Dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Đồng Quang Vinh, những bản nhạc kinh điển vang lên, giai điệu quen thuộc gắn liền số phận của các nhân vật được dàn dựng công phu, do các nghệ sĩ Việt trình diễn trong các vai chính Fantine, Javert, Jean Valjean...

Với sự góp mặt của hơn 150 nghệ sĩ, diễn viên, “Những người khốn khổ” phiên bản nhạc kịch Việt cho thấy sự nỗ lực hết mình của các nghệ sĩ nước ta từ kỹ thuật thanh nhạc, phong cách điệu nghệ của dàn nhạc cho tới kỹ năng phối hợp giữa hát, vũ đạo và diễn xuất. Ngoài ra, hiệu ứng màn chiếu sân khấu kết hợp phục trang và đạo cụ được đầu tư công phu, đem đến cho người xem một trải nghiệm đặc sắc khi thưởng thức “Những người khốn khổ”.

Vở “Antigone” của tác gia Hy Lạp vĩ đại Sophocles được Việt hóa và đạo diễn NSƯT Trần Lực, do nhóm nghệ sĩ Lucteam biểu diễn. Dù trải qua 2.500 năm, tác phẩm qua cách dàn dựng của NSƯT Trần Lực vẫn mang đến nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho các nghệ sĩ. Giống như nhân vật Kiều trong “Truyện Kiều” của đại thi hào Nguyễn Du, Antigone xuất thân từ một gia đình gia giáo, cô cũng phải đưa ra các quyết định xuất phát từ lý do đạo đức để rồi sau đó phải gánh chịu hậu quả của hệ thống quyền lực và cai trị trong xã hội thời ấy. Qua vở diễn này lan truyền thông điệp: Phụ nữ hãy cứ mạnh mẽ, khi bạn có quan điểm sống, quan điểm yêu, hãy thực hiện nó!

Cùng những vở kể trên, nhiều tác phẩm kinh điển phương Tây được các nhà hát, đơn vị sân khấu nước ta dàn dựng, biểu diễn thành công. Đó là “Lôi Vũ”, “Tiếng chim vườn Ngọc Lan” (Nhà hát kịch sân khấu nhỏ thành phố Hồ Chí Minh); “Ivan bé bỏng” (Sân khấu kịch Hồng VânChợ Lớn); “Cậu Đồng” (sân khấu kịch Idecaf); “Người tạc tượng”, “Hồ thiên nga” (Nhà hát nhạc vũ kịch Việt Nam); “Romeo và Juliet”, “Chuông đồng hồ điện Kremlin” (Nhà hát kịch Việt Nam); “Quan Thanh tra”, “Con vịt trời” (Nhà hát Tuổi trẻ)...

Theo NSƯT Trần Lực, dù còn gặp nhiều khó khăn và thử thách, việc người xem đến kín khán phòng để thưởng thức các vở diễn kinh điển đem đến những sức sống mới cho nghệ thuật sân khấu. Đạo diễn của vở “Antigone” phiên bản Việt chia sẻ, để thành công khi dựng vở kinh điển, điều cần nhất là các đạo diễn phải xử lý sao cho kịch bản trở nên gần gũi với người xem. Tác phẩm phải được dựng lại bằng cái nhìn của nghệ sĩ hiện đại, phải dựa trên tinh thần hiện đại. Trong đó, thủ pháp rất quan trọng./.

HOÀNG ANH