Vấn nạn di cư đến châu Âu: Tiếp cận nhân đạo và trách nhiệm
(HPĐT)- Thời gian gần đây, liên tiếp xảy ra các vụ chìm thuyền trên biển Địa Trung Hải khiến hàng trăm người di cư trái phép thiệt mạng trước khi đến “miền đất hứa”. Trong khi đó, các nước châu Âu vẫn chưa tìm được tiếng nói chung để ngăn chặn thảm họa.
Những người di cư đang kêu cứu khi thuyền của họ không thể tiếp tục hành trình ngoài khơi Libya. Ảnh: AFP
Những thảm kịch mới
Chiến tranh, xung đột, đời sống khó khăn và cả hy vọng đổi đời khiến dòng người di cư trái phép từ Morocco, Algeria, Libya, Tunisia, Serbia, Syria, Afghanistan, Pakistan, Ấn Độ và nhiều nước khác vẫn ngày đêm tìm cách vượt biển, mạo hiểm với mạng sống của mình tìm đến châu Âu.
Cơ quan biên giới và cảnh sát biển châu Âu (Frontex) thống kê, riêng trong năm 2022 có tới 330.000 “người nhập cư bất thường” vào các nước châu Âu. Đây là con số kỷ lục kể từ năm 2016. Còn theo số liệu của Cao ủy Liên hợp quốc về người tỵ nạn (UNHCR), dòng người vượt biên trái phép vào châu Âu tiếp tục gia tăng trong ba tháng đầu năm 2023, với số người nhập cư vào Italy hơn 20.000 người, tăng ba lần so với cùng thời điểm năm 2022. Theo thống kê của UNHCR, từ khi tổ chức này bắt đầu thực hiện Dự án người di cư mất tích và bắt đầu thu thập số liệu từ năm 2014 đến năm 2022, có 51.194 người thiệt mạng khi tìm cách vào châu Âu.
Dòng người di cư tiếp tục gia tăng thì số người thiệt mạng cũng gia tăng. Thế nhưng, những người di cư bất hợp pháp với hy vọng đổi đời tiếp tục đổ về châu Âu không chùn bước. Các thảm kịch trên biển, trên biên giới đất liền vẫn liên tục xảy ra. Mới nhất, ngày 26-4, ít nhất 55 người di cư thiệt mạng trong vụ chìm thuyền xảy ra ngoài khơi Libya. Trước đó, ngày 25- 4, Lực lượng Bảo vệ bờ biển Libya giải cứu 61 người di cư trái phép, đồng thời phát hiện thi thể 11 người ngoài khơi Garrabulli. Ngày 24-4, Lực lượng bảo vệ bờ biển Italy cho biết hơn 20 người di cư thiệt mạng trong 3 vụ đắm thuyền xảy ra ngoài khơi nước này. Ngày 12-4, lực lượng bảo vệ bờ biển Tunisia tìm thấy 10 thi thể và cứu sống được 72 người trong khi 30 người vẫn đang mất tích. Ngày 8-4, 20 người mất tích khi chiếc thuyền cao su bơm hơi của họ bị chìm ngoài khơi Tunisia do va phải đá ngầm. Ngày 26- 2, một chiếc thuyền chở người di cư từ Afghanistan, Iran và một số nước khác xuất phát từ Thổ Nhĩ Kỳ chìm ở vùng biển phía Đông Calabria của Italy khiến ít nhất 64 người chết và hàng chục người mất tích.
Bất đồng quan điểm
Tại các hội nghị gần đây, nhiều quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) ủng hộ thiết lập cơ chế chia sẻ gánh nặng theo nguyên tắc các nước thành viên tự nguyện nhận số lượng người di cư. Những nước không nhận thì phải đóng góp tài chính như đề xuất của Pháp và Italy. Tuy nhiên, những gì đang xảy ra cho thấy, cơ chế này chưa đủ ràng buộc để cải thiện tình hình. Lãnh đạo EU nhất trí áp dụng các quy định nghiêm ngặt hơn để kiểm soát người di cư, để có thể trục xuất các trường hợp xin tỵ nạn bị từ chối. Một quốc gia thành viên có thể sử dụng phán quyết của tòa án ở nước thành viên khác để trục xuất người di cư trái phép trở về nước xuất xứ. Lãnh đạo EU cũng kêu gọi nỗ lực đóng góp mới của các thành viên, thành lập các quỹ chung hỗ trợ người di cư và tăng cường quản lý biên giới, củng cố hạ tầng và phương tiện giám sát.
Mặc dù vậy, một số quốc gia EU không ủng hộ kế hoạch “tự nguyện chia sẻ và đóng góp” với mục tiêu có thể phân bổ mỗi năm 10.000 người tỵ nạn tới tất cả các nước thành viên mà Pháp, Italy là những nước hăng hái đề xuất. Bộ trưởng Nội vụ Áo Gerhard Karner kịch liệt phản đối vì cho rằng động thái này "gửi tín hiệu sai tới những băng nhóm buôn người". Hà Lan cũng cho biết họ sẽ không tiếp nhận những người xin tỵ nạn theo đề xuất. Trong khi đó, các quốc gia như Hungary, Ba Lan… từ lâu không ủng hộ bất kỳ cơ chế tái định cư người tỵ nạn một cách cưỡng ép nào. Nhiều nước EU ủng hộ cách tiếp cận cứng rắn hơn trong chính sách tỵ nạn. Song, một số nước, trong đó có Ðức, quốc gia vốn phụ thuộc vào nguồn lao động di cư, lại quan tâm tới lợi ích từ người di cư và từ chối xây dựng các hàng rào cứng. Đức không muốn gây sức ép bằng cách rút viện trợ phát triển hoặc thị thực đối với các nước có người di cư.
Nhiều nhà quan sát đánh giá, di cư là một thách thức của châu Âu và cần được giải quyết cùng nhau. Hiện, chính sách di cư của châu Âu hướng ra bên ngoài nhiều hơn, với việc tăng cường cách tiếp cận bằng đòn bẩy và có điều kiện. Tuy nhiên, đó không phải là giải pháp, mà thậm chí còn là một phần của vấn đề. Những thảm kịch gần đây càng gióng lên hồi chuông báo động và cho thấy giải pháp duy nhất có thể ngăn người di cư bất hợp pháp mạo hiểm tính mạng là mở rộng con đường vào EU hợp pháp cho họ và EU nên có cách tiếp cận phù hợp, nhân đạo và có trách nhiệm hơn./.