Trình diễn di sản văn hóa phi vật thể của thành phố Hải Phòng được UNESCO ghi danh: Trao truyền cho muôn đời sau

Di sản nghệ thuật hát Ca trù của người Việt được bảo tồn và phát huy tại Hải Phòng. Ảnh: Thu Hằng

Bảo tồn di sản

Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt là sự tích hợp nhiều hình thức văn hóa dân gian đặc sắc, tiêu biểu là nghi lễ chầu văn hay còn gọi là hầu đồng, được Nhà nước công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012 và được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2016, với tên gọi “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”.

Hải Phòng - thành phố nơi cửa biển, hàng trăm năm qua thu hút nhiều cư dân từ nơi khác đến sinh cơ, lập nghiệp, hình thành đa tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó tín ngưỡng thờ Mẫu khá phát triển. Ở tuổi 64, nghệ nhân ưu tú (NNUT) Hoàng Gia Bổn (quận Đồ Sơn) vẫn không quản mưa nắng, khó khăn, tham gia trình diễn nghi thức thờ Mẫu. Với hơn 40 năm làm thủ nhang đồng đền, ông là thanh đồng tiêu biểu của Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn văn hóa - tín ngưỡng Việt Nam và được công nhận là nghệ nhân dân gian Việt Nam. Từ năm 2014 đến nay, thầy Bổn là Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu ở Hải Phòng, với hơn 300 hội viên là các thanh đồng, thủ nhang đồng đền, cung văn, hầu dâng, nghệ nhân múa hầu thánh… “Trong nhóm 5 thanh đồng tham gia trình diễn tại lễ hội thì có 3 người là NNUT, đều tuổi cao, còn 2 thanh đồng trẻ. Tôi mong muốn có thêm nhiều nghệ nhân ưu tú trẻ để trao truyền lại ngọn lửa nhiệt huyết bảo tồn di sản văn hóa của thành phố, của dân tộc…”, thầy Bổn bày tỏ.

Di sản phi vật thể được UNESCO ghi danh khác của thành phố Cảng được đưa vào trình diễn tại lễ hội là nghệ thuật ca trù. Có mặt tại 16 tỉnh, thành phố, trong đó có Hải Phòng, cuối năm 2009, nghệ thuật ca trù của Việt Nam chính thức được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại. Ca trù Hải Phòng từng “một thời vàng son”, đạt đến đỉnh cao cả về chất thơ và chất nhạc, thể hiện biến cải bớt đi lối hát cung đình, phát triển lối trình diễn dân gian, tạo nét riêng có trong “Hát cửa đình”. Để tránh bị mai một trong dòng chảy cuộc sống hiện đại, ngành Văn hóa – thể thao tái tạo không gian sân khấu cửa đình, từ 1 CLB nay toàn thành phố có 5 CLB, giáo phường Ca trù tích cực hoạt động, sáng tạo để duy trì di sản trong đời sống hiện đại. “Chúng tôi dự định trình diễn các tác phẩm là những thể cách cổ trong “Không gian hát Thờ cửa đình”, được coi là gốc nghệ thuật ca trù. Hiện, các thành viên của CLB dành thật nhiều tinh thần và tâm huyết để cuộc trình diễn lần này đạt được chất lượng và hiệu quả cao, để người xem cùng được cảm nhận và trân quý những giá trị quý báu mà ông cha ta xưa lưu truyền hậu thế…”, NNƯT Thu Hằng, Chủ nhiệm CLB Nghệ thuật Dân gian truyền thống Hải Phòng thông tin.

Phát huy giá trị văn hóa tinh thần

Cùng với hàng nghìn CLB các cấp cơ sở tại địa phương, các CLB thuộc Trung tâm Văn hóa thành phố là những hạt nhân phát triển văn hóa, văn nghệ quần chúng, trong đó có nhiều CLB quy tụ được nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ, những người yêu nghệ thuật truyền thống. Đáng trân trọng hơn, thông qua công tác truyền dạy đến thế hệ trẻ, các CLB còn lan tỏa tình yêu và góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị của văn hóa nghệ thuật truyền thống trong thời kỳ mới. Trong không khí sôi động của những ngày Lễ hội Hoa Phượng đỏ - Hải Phòng 2023, Sở Văn hóa và Thể thao giao Trung tâm Văn hóa thành phố tổ chức chương trình “Trình diễn di sản văn hóa phi vật thể của thành phố Hải Phòng được UNESCO ghi danh”. Dự kiến diễn ra vào 20 giờ tối 14-5 tại sân khấu Nhà Kèn, vườn hoa Nguyễn Du (Dải trung tâm thành phố), chương trình có sự tham gia trình diễn của các nghệ nhân ưu tú, các đồng thầy, thanh đồng và các ca nương tên tuổi, như: NNUT Hoàng Gia Bổn, NNUT Phạm Thị Đoan Trang, NNUT Nguyễn Thị Sinh, NNUT Thu Hằng, NNUT Hoàng Khoa, thanh đồng Trần Thanh Tùng, thanh đồng Phạm Thị Bằng Ly, ca nương Nguyễn Thị Thắm, ca nương Khánh Chi, ca nương Minh An, Ban cung văn Xuân Đậu (Thái Bình), Đoàn Cải lương Hải Phòng, tốp múa Sanh Tiền, tốp múa CLB Nghệ thuật Dân gian Truyền thống thành phố… Chương trình hội tụ các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tiêu biểu là hát Ca trù của người Việt và Thực hành tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ. Đây là 2 loại hình nghệ thuật độc đáo có ý nghĩa đặc biệt trong kho tàng lịch sử Việt Nam, gắn liền với lễ hội, phong tục, tín ngưỡng tư tưởng triết lý sống của người Việt hiện đang được bảo tồn và phát huy tốt ở Hải Phòng. Trong đó, mỗi loại hình là một sản phẩm tinh thần, có giá trị lịch sử, văn hóa, thể hiện bản sắc của cộng đồng và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

“Hai loại hình nghệ thuật độc đáo này của Hải Phòng góp phần quan trọng như sợi dây tinh thần liên kết các cộng đồng thực hành di sản. Chương trình trình diễn di sản văn hóa phi vật thể của thành phố Hải Phòng được UNESCO ghi danh không những góp phần ôn lại truyền thống, giáo dục, nâng cao trách nhiệm về bảo tồn và phát huy giá trị di sản cho các thế hệ về lòng yêu nước, tự hào đối với truyền thống văn hóa nghệ thuật của thành phố”, Giám đốc Trung tâm Văn hóa thành phố Đỗ Thị Khánh Hương khẳng định./.

HẢI HẬU