Giảm “gánh nặng” sách giáo khoa

Sách giáo khoa giáo dục phổ thông đang được quản lý theo Luật Giáo dục, Luật Giá. Theo quy định hiện hành, sách không thuộc danh mục mặt hàng do Nhà nước định giá, bình ổn giá mà thuộc danh mục mặt hàng thực hiện kê khai giá và do nhà xuất bản quyết định. Vì vậy, thời gian qua, một số nhà xuất bản khi công bố giá sách giáo khoa mới đã “mạnh dạn” kê tăng gấp 2-3 lần so với giá sách hiện tại. Theo lý giải của các nhà xuất bản, trước đây, chi phí biên soạn, in ấn do Nhà nước cấp, nay thực hiện xã hội hóa, các nhà xuất bản phải tự trang trải chi phí hình thành sách giáo khoa, gồm chi phí giấy, công in, nhuận bút, tổ chức bản thảo, quản lý, lưu thông, bán sách, tích hợp công nghệ 4.0, chiết khấu, lợi nhuận..., dẫn đến giá sách tăng ngất ngưởng. Vào đầu năm học mới, ngoài tiền đồng phục, các loại tiền quỹ lớp, quỹ trường..., mỗi gia đình phải “đội” thêm chi phí từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng tiền sách giáo khoa. Đây quả là gánh nặng kinh tế, nhất là với những gia đình đông con, ở vùng nông thôn, miền núi, hải đảo... điều kiện khó khăn.

Sách giáo khoa là hàng hóa thiết yếu, mỗi học sinh đều phải mua phục vụ việc học tập. Theo thống kê, hằng năm cả nước có khoảng hơn 20 triệu học sinh phổ thông, trong đó Hải Phòng có hơn 500.000 học sinh. Do có đối tượng tiêu dùng rất lớn, chi phí lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nên giá của mặt hàng này tác động trực tiếp tới hàng triệu gia đình, cần đưa vào diện hàng hóa được “kiểm soát”, định giá để có công cụ quản lý.

Vì thế, việc Luật Giá (sửa đổi) được Quốc hội thông qua, quyết định áp giá trần đối với sách giáo khoa từ ngày 1-7-2024 đáp ứng sự mong mỏi của đông đảo người dân và hàng triệu gia đình có con em theo học. Chủ trương này được coi như “cây gậy” pháp lý để kiểm soát giá cả, tránh tình trạng giá sách tiếp tục bị đẩy lên cao một cách bất hợp lý bởi nhiều khâu sản xuất khó định giá theo thị trường, ảnh hưởng tiêu cực tới người dân, nhất là người thu nhập thấp. Bên cạnh đó, một giải pháp quan trọng để giảm gánh nặng kinh tế mua sách giáo khoa với các gia đình vào đầu mỗi năm học mới vẫn là trên cơ sở xã hội hóa, Nhà nước vận động những tập đoàn kinh tế lớn hỗ trợ kinh phí khâu biên soạn, bản thảo. Mặt khác, Nhà nước và các địa phương cần quan tâm thỏa đáng qua cơ chế trợ giá, vận động các nguồn lực xã hội hoá hỗ trợ mua sách trang bị cho các thư viện trường để học sinh hoàn cảnh khó khăn, ở vùng sâu, vùng xa, miền núi hải đảo mượn, sử dụng lâu dài. Các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát, công khai minh bạch thông tin về giá sách, vật tư, thiết bị giáo dục, xử phạt nghiêm những trường hợp đẩy giá để trục lợi.

Với các nhà xuất bản, cần nỗ lực tiết giảm chi phí trong quy trình biên soạn, in ấn, phát hành; tăng cường vận động xã hội hóa để lấy nguồn hỗ trợ, tặng sách học sinh khó khăn. Có như vậy mới góp phần san sẻ gánh nặng kinh tế trong mỗi gia đình vào đầu năm học mới./.

Bùi Hạnh