Sự “chuyển mình” của rap Việt

Rap Việt trong dòng chảy nhạc trẻ không ngưng phát triển nhưng đằng sau đó, có những bản nhạc thiếu tính thẩm mỹ khiến công chúng bức xúc.

Rap là một hình thức nghệ thuật trong văn hóa hip hop xuất phát từ Âu Mỹ và được đặc trưng bằng việc trình diễn thông qua việc nói hoặc hô vang lời bài hát, ca từ một cách có vần điệu, kết hợp với động tác nhảy nhót, tạo hình. Văn hóa này cũng xâm nhập vào Việt Nam từ cách đây hơn 20 năm. Tại nước ta, loại hình âm nhạc này xuất hiện nhiều nghệ sĩ được công chúng biết đến như Khanh nhỏ, Phong Lê, LK, Đen Vâu, Dế Choắt, Wowy, JustaTee...

Rapper Dế Choắt để lại ấn tượng với công chúng, truyền tải thông điệp về tình thầy trò trong “Chim sẻ và Dâu tây”; GDucky với thông điệp, lời cảnh tỉnh về đồng tiền trong “Tiền nhiều để làm gì?” hay nam rapper Lăng LD với câu chuyện xúc động về tình mẫu tử, về hành trình từ quê lên thành phố trong “Ở nhà quê mới lên” mang đến góc nhìn rất đẹp về rap. Vì thế, từ chỗ chỉ là dòng nhạc du nhập từ nước ngoài, ít người nghe, rap dần xuất hiện trong các bài hát tại Việt Nam như một thứ gia vị, đồ trang sức điểm xuyết. Đến thời gian gần đây thì rap được công nhận như một dòng nhạc riêng, có rất nhiều bài hát thuần rap được mọi người lắng nghe đón nhận.

Nhưng trong quá trình phát triển, rap Việt đã, đang xuất hiện “những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. Gần đây, chương trình “Rap Việt” mùa 3 chính thức đến với khán giả cả nước. Chỉ qua vài tập phát sóng đầu tiên, chương trình để lại không ít nỗi thất vọng và bức xúc với công chúng bởi nhà sản xuất để lọt đoạn rap với câu từ nhạy cảm, không phù hợp của các thí sinh ngay trên sóng truyên hình.

Trong phần thi, thí sinh Dubbie (tên thật Lê Hữu Khương) trình diễn bản rap “Đóng băng” trên nền nhạc gốc “Mình cùng nhau đóng băng” của Tiên Cookie. Đáng nói, lời của bản rap có những từ nhạy cảm, trong đó chữ “đồ” trong tiếng lóng của giới trẻ hiện nay, có thể hiểu là chất kích thích chứ không phải chỉ đồ đạc hay trang phục. Câu chuyện vẫn chưa dừng lại ở đó khi trong một câu rap của nam rapper thể hiện sự thiếu chuẩn mực. Nhà sản xuất chương trình này sau đó phải cắt bỏ đoạn video có phần trình diễn của thí sinh Dubbie vì bởi sự bức xúc của dư luận.

Cũng tại chương trình này, nhiều lần khán giả bắt gặp cảnh thí sinh, thậm chí nghệ sĩ chuyên nghiệp có những ban rap không mang nhiều ý nghĩa, ca từ thiếu chuẩn mực. Trong một số câu hát, nam rapper chèn những từ nhạy cảm, một phần lời trong bản rap còn được chạy chữ trên màn hình để như “khoe” với người xem trước màn ảnh nhỏ.

Trên không gian mạng xã hội, nhiều người cũng không khỏi bức xúc vì vừa qua những đoạn rap được chế lời từ bài thơ “Lượm” của nhà thơ Tố Hữu được nhiều bạn trẻ biến tấu lệch lạc. Các video này được chia sẻ rầm rộ, công chúng lên tiếng chỉ trích vì nội dung không phù hợp với tinh thần gốc của bài thơ, lời chế vô nghĩa, lệch lạc về những kiến thức lịch sử.

Ca khúc “Thương quá Việt Nam” cũng từng bị chế thành đoạn rap với lời phản cảm trong video “Giâc mộng ca sĩ” của Vanh Leg, hay diễn viên trẻ Lê Dương Bảo Lâm chế nhạc rap thông qua các nhân vật trong truyện tranh nổi tiếng Doraemon trong chương trình “Sàn đấu ca từ” cũng khiến dư luận dậy sóng. Rapper Chị Cả với bản rap “Censored” có nội dung trái với thuần phong, mỹ tục của dân tộc từng bị Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xử phạt hành chính hàng chục triệu đồng vì vi phạm Nghị định 38/2021/NĐ-CP của Chính phủ.

Rõ ràng, cùng với sự phát triển không ngừng, rap Việt trong giới trẻ đang có những “tảng băng chìm” khiến nhiều người phải lo lắng. Nhạc rap trong giới trẻ đang “nóng” trở lại, thế nhưng đáng tiếc là có không ít sản phẩm bị coi là “rác” gây tác động xấu đến xã hội. Sử dụng ngôn từ nhạy cảm, mang nội dung không phù hợp với chuẩn mực văn hóa khiến những tác phẩm bị lên án gay gắt.

Nhạc sĩ, nhà phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long cho rằng, âm nhạc có tác động rất mạnh đến thâm mỹ, lối sống của giới trẻ. Dù âm nhạc, trong đó có rap là sự tự do sáng tạo, nhưng cái gì cũng có chuẩn mực và phải hướng đến cái đẹp. Sẽ cực kỳ nguy hiểm nếu như những sản phẩm âm nhạc có ca từ thiếu chuẩn mực, nội dung vô bổ được cổ xúy và lan tràn trên các phương tiện nghe, nhìn chính thống. Giới trẻ đang biện hộ rằng, nhạc rap đang nói hộ nỗi lòng, tâm tư, suy nghĩ của mình nhưng rõ ràng nếu như cái gì cũng phô bày một cách trần trụi thì đâu thể gọi là nghệ thuật, thẩm mỹ được.

Theo nhạc sĩ Giáng Son, thời gian tới, những rapper nên thay đổi mình để phù hợp với văn hóa và tiêu chuẩn của xã hội. Để làm được điều này, nhạc sĩ Giáng Son cho rằng hơn ai hết, những nghệ sĩ trẻ là các rapper nên biết cách tiết chế cái tôi của bản thân để phù hợp với nhu cầu của người nghe. Dẫu biết, dòng nhạc rap thường là “ngầm chảy”, thế nhưng khi công chiếu trên các phương tiện thì việc tiếp cận không chỉ còn là người trong giới với nhau. Để tồn tại, phát triển trong một thị trường âm nhạc đa sắc màu hiện nay, các rapper Việt cần phải nhìn nhận đúng hướng thay vì khư khư phát triển cái tôi cá nhân của mình./.

KHÔI NGUYÊN