Cuộc trở lại sau 7 thập niên
(HPĐT)- Sinh năm 1923 tại Hà Nội, mất năm 1993 tại Bern (Thụy Sĩ), danh họa Trần Phúc Duyên dành trọn vẹn 70 năm cuộc đời mình để rong chơi trong thế giới của sắc màu, đường nét, bố cục và ánh sáng...
Một tác phẩm của họa sĩ Trần Phúc Duyên.
Vào học Trường Mỹ thuật Đông Dương khóa 16 năm 1942, Trần Phúc Duyên cũng nằm trong số những họa sĩ Việt Nam lập nghiệp và thành danh ở trời Âu. Năm 1954, ông sang Pháp, tiếp tục theo học và hoạt động trong giới nghệ thuật ở Paris, sau đó chuyển tới thành phố Bern, lặng lẽ vẽ cho đến khi qua đời. Giống như nhiều đồng nghiệp cùng lứa, cùng thế hệ, Trần Phúc Duyên từng thử sức qua các chất liệu, từ in khắc gỗ, màu nước, sơn dầu nhưng sau cùng, ông dừng chân ở sơn mài. Suốt những thập niên cuối trong sự nghiệp hội họa, Trần Phúc Duyên chuyên tâm với sơn mài, đắm đuối, nhiệt huyết quảng bá sơn mài Việt Nam tới với công chúng mỹ thuật quốc tế... Trần Phúc Duyên cùng các đồng nghiệp ở Trường Mỹ thuật Đông Dương đã góp công sức đưa sơn mài truyền thống Việt Nam, từ các sản phẩm mỹ nghệ, trở thành một loại nghệ thuật chất chứa khả năng biểu đạt, được ưa chuộng và phổ biến...
Theo nhà sưu tầm Phạm Lê, từ những thập niên 50 thế kỷ trước, nghệ thuật sơn mài của Trần Phúc Duyên được ca tụng và đánh giá cao: "Phải đợi bao nhiêu họa sĩ say mê với nghiệp của mình, tìm cách biến hóa chất sơn đi, phải trông chờ họ tạo ra những màu cách mạng như màu xanh lam, bạc xám mới xuất hiện một ít công trình đáng chú ý. Ngày nay thì họ đã dành cho ta thú vui tế nhị thấy bao nhiêu cảm giác và tư tưởng hội họa đọng lên trên tranh sơn mài. Trần Phúc Duyên là một trong số người giúp ta một phần nào xây dựng hạnh phúc ấy. Anh nghe anh xao xuyến trước cảnh đời phức tạp nhưng cuộc sống bên trong của anh lúc nào cũng tươi mát và hiền hòa. Trực giác nhiệm màu của anh giúp anh vào đấy, thanh thoát diễn ra những thông cảm triền miên”...
Sau gần 70 năm xa quê hương, Trần Phúc Duyên lần đầu trở về trong triển lãm "Họa DUYÊN tương ngộ" đang diễn ra tại Bảo tàng nghệ thuật Quang San (thành phố Hồ Chí Minh). Trần Phúc Duyên vốn sống độc thân, không lập gia đình, nên sau khi mất, hầu như toàn bộ tác phẩm, tài liệu của ông “ngủ quên” tại căn hộ ở ngoại ô Bern. Nhà nghiên cứu mỹ thuật Ngô Kim Khôi, một chuyên gia về mỹ thuật Đông dương chia sẻ: "Năm 2018, hai nhà sưu tầm Phạm Quốc Đạt và Lê Quang Vinh - sau này hay gọi là Phạm Lê - tình cờ khám phá di sản này. Cái DUYÊN bắt đầu từ đây, mở ra chuyến hồi hương kỳ diệu cho các tác phẩm nghệ thuật của họa sĩ".... Các tác giả thời kỳ mỹ thuật Đông Dương, nhất là những người do hoàn cảnh đặc biệt chưa lộ sáng, đương thời chưa biết đến nhiều; nhờ sự vào cuộc của các nhà nghiên cứu, các nhà sưu tầm; ngày càng được rũ bỏ đi lớp bụi thời gian, lừng lững xuất hiện giữa đời sống nghệ thuật. Họa sĩ Trần Phúc Duyên trở về nhờ những cơ may hiếm có, hiển hiện bằng các tác phẩm đẹp, càng khẳng định thêm giá trị của hội họa Việt Nam trong giai đoạn được coi là có nhiều thành tựu bậc nhất: Mỹ thuật Đông Dương.../.