Lá thư đặc biệt gửi liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi

Tấm ảnh Nguyễn Văn Trỗi trước lúc hy sinh, có lời đề từ của Bác Hồ. (Ảnh tư liệu) 

Giữa thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang trong giai đoạn ác liệt, Nguyễn Văn Trỗi, người công nhân thành phố Sài Gòn dũng cảm đặt mìn ở cầu Công Lý để tiêu diệt Bộ trưởng Quốc phòng Mac Namara cùng phái đoàn Mỹ sang chỉ đạo cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, với nhận thức rõ ràng “Còn giặc Mỹ thì không ai có hạnh phúc cả”. Nhưng nhiệm vụ không thành, anh bị bắt ngày 9-5-1964, địch kết án tử hình và bắn tại sân sau nhà lao Chí Hòa. Trước phút giây cuối của cuộc đời, Nguyễn Văn Trỗi giật tấm băng đen bịt mắt, rồi dõng dạc: “Hãy để tôi được nhìn Tổ quốc tôi lần cuối” và hô lớn: “Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Hồ Chí Minh! Việt Nam muôn năm!”. Anh dũng cảm hy sinh lúc 9 giờ 45 phút ngày 15-10-1964. Sự kiện về người anh hùng liệt sĩ này làm chấn động dư luận thế giới, tạo khí thế hừng hực căm thù quyết tâm chống Mỹ xâm lược của nhân dân hai miền Nam - Bắc.

Cũng từ sự kiện này, nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng ra đời trong đó có tiểu thuyết “Sống như anh” của Trần Đình Vân, các bài thơ “Hãy nhớ lấy lời tôi” của Tố Hữu, “Nguyễn Văn Trỗi ” của Lê Anh Xuân…

Có một bài thơ đặc biệt, tuy không nổi tiếng, thậm chí lắng đi giữa dòng chảy của thời gian. Đó là một bức thư trong đó có bài thơ viết bằng máu của Lê Nhân Liên, người công nhân Hải Phòng. Bức thư viết trên 15 trang giấy của một cuốn sổ nhỏ kích thước 5x8 cm dày 32 trang, được khâu bằng chỉ đỏ, ngoài bìa ghi dòng chữ: “Lê Nhân Liên -Viết về anh bằng máu của tôi – 15-10-1966” được gửi tặng chị Phan Thị Quyên nhân dịp kỷ niệm hai năm ngày anh Trỗi hy sinh (15-10-1964 – 15-10-1966). Phần đầu bức thư tác giả bộc lộ tâm trạng đau đớn và tự hào, cảm phục về sự hy sinh của anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi. Trước bài thơ có một đoạn dẫn và sau bài thơ là những dòng cảm thán cùng bài học từ tấm gương Nguyễn Văn Trỗi, mà tác giả xác định: “Để tưởng nhớ đến anh, tôi thắt chặt chiếc khăn tang vào cánh tay và gởi hương hồn anh bài thơ mặc niệm người đồng chí mà tôi sáng tác trong phút thắt chiếc khăn tang này…

Đúng 9 giờ 59 phút ngày 15-10-1966, tôi đau đớn nghiêng mình mặc niệm hương hồn anh, người con của dân tộc đã hiến dâng mình cho sự nghiệp cách mạng! Gương hy sinh cao cả của anh đáng để chúng tôi học tập. Tinh thần Nguyễn Văn Trỗi bất tử! Lê Nhân Liên”.

Toàn bộ bức huyết thư cũng như bài thơ tràn ngập cảm xúc thương yêu kính phục và tinh thần chung là ngợi ca người anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi. Tuy bài thơ vẫn có khá nhiều những hình ảnh thơ gợi ấn tượng mạnh: “Anh hiến tuổi xuân cho Tổ quốc/ Đem đổi thịt xương lấy hòa bình”, nhưng ý thơ gửi gắm triết luận về sự sống vĩnh cửu của tinh thần yêu nước bất khuất mà Nguyễn Văn Trỗi là tấm gương: “Hai năm nấm mồ anh xanh cỏ/ Nhưng vẫn không yên giấc ngủ dài”, bởi: “Máu của anh, của người đồng chí/ Viết tiếp vào trang sử đời sau”…

Bức huyết thư được chị Phan Thị Quyên, vợ anh Trỗi trân trọng lưu giữ. Năm 2019, chị Quyên cũng theo anh về cõi vĩnh hằng, bức huyết thư được chuyển về Bảo tàng Lịch sử quốc gia cùng nhiều kỷ vật khác mà chị Quyên đã hiến tặng. Lá thư đặc biệt ấy có lẽ sẽ ở đó mãi cùng với những bức thư của bạn bè trong nước và quốc tế gửi tới chị, ca ngợi tấm gương hy sinh của anh Trỗi và chia sẻ, động viên chị sau khi anh Trỗi hy sinh.

Lê Nhân Liên là ai? Tác giả vẫn đang có mặt trên mảnh đất Hải Phòng hay đã đi xa? Tất cả các nhà văn lão thành của Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Hải Phòng đều không có thông tin về tác giả bức huyết thư này. Giữa thành phố gần 3 triệu dân, việc tìm thông tin tác giả bài thơ viết từ 60 năm trước thật khó như mò kim đáy bể. Nhưng có lẽ điều quan trọng nhất, nhờ tác giả Lê Nhân Liên mà chúng ta có được bức huyết thư giãi bày tâm sự riêng của một công dân đất Cảng ở một thời kỳ lịch sử, giúp thế hệ sau thêm hiểu về lớp thanh niên Hải Phòng thời chống Mỹ./.

Toàn văn bài thơ trong bức thư của tác giả Lê Nhân Liên

Tôi viết bài thơ mặc niệm anh

Ngày này năm ấy giữa Sài thành

Anh hiến tuổi xuân cho Tổ quốc

Đem đổi thịt xương lấy hòa bình.

Kẻ thù sợ tên anh từ đấy

Những người con đất Việt anh hùng

Giữa súng gươm vẫn hô vang dậy

Đạn nổ rồi còn gọi: “Bác muôn năm”.

Hai năm nấm mồ anh xanh cỏ

Nhưng vẫn không yên giấc ngủ dài

Phải vì nhắc tên anh đây đó

Chín phút cuối cùng buổi sáng mai!

Cả nước nhớ tên người liệt sĩ

Đã gây nên chấn động địa cầu

Máu của anh, của người đồng chí

Viết tiếp vào trang sử đời sau.

Tôi nhắc tên anh - anh hùng

Trỗi Tôi viết bài thơ tự chốn này

Gởi tới hồn anh nơi chín suối

Gương anh sáng ngời muôn vạn người soi.

-----------------

8 giờ sáng ngày 15-10-1966

Bìa cuốn sổ của tác giả Lê Nhân Liên viết về liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi.

Đình Nguyễn