Nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý trong tố tụng

Trợ giúp viên pháp lý Trung tâm TGPL thành phố bào chữa cho bị cáo trong phiên tòa tại TAND quận Hồng Bàng.

Chất và lượng đều tăng

Tại Hải Phòng, ngay sau khi Thông tư liên tịch trên có hiệu lực thi hành, Hội đồng phối hợp liên ngành Sở Tư pháp, Công an thành phố, Viện KSND thành phố, TAND thành phố, Sở Tài chính ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, triển khai Thông tư, trong đó có Quy chế 01/QCPH-STP-CATPVKSNDTP-TAND-STC-QK3 ngày 1-1-2020 về phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, các cơ quan, tổ chức khác có liên quan về công tác TGPL.

Tại Trại tạm giam (Công an thành phố), trụ sở TAND hai cấp, các tờ thông tin truyền thông về TGPL đều được đặt tại các nơi dễ quan sát nhất. Trong hoạt động tố tụng, các cán bộ điều tra viên, kiểm sát viên, thư ký tòa án, thẩm phán đều giải thích quyền được TGPL cho tất cả các đương sự, bị cáo. Riêng tại TAND hai cấp của thành phố, việc giải thích quyền được TGPL được triển khai thực hiện ngay từ thủ tục nhận đơn khởi kiện. Bởi vậy, số lượng người dân được TGPL tăng nhanh trong những năm gần đây. Theo thống kê của Cơ quan CSĐT (Công an thành phố), năm 2021, cơ quan giới thiệu TGPL cho 252 người thuộc diện được TGPL; năm 2022, con số này tăng lên 535 người; chỉ tính riêng 6 tháng năm 2023 có thêm gần 280 người được giới thiệu và thụ hưởng TGPL trong hoạt động tố tụng. Tương tự, trong năm 2022 và 6 tháng năm 2023, TAND hai cấp của thành phố giới thiệu đến Trung tâm TGPL 92 người, vụ việc thuộc diện được TGPL khi tiếp nhận đơn khởi kiện, vụ việc, tăng 84% so với năm 2021.

Điều đó cho thấy sự phối hợp hiệu quả của liên ngành các cơ quan trong việc bảo đảm các trường hợp thuộc diện được TGPL trong HĐTT được tiếp cận dịch vụ này. Không chỉ góp phần bảo đảm quyền con người theo Hiến pháp trong hoạt động tố tụng, việc các trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng còn mang lại những kết quả tích cực, góp phần mở ra cơ hội mới cho những người lầm lỡ. Như trường hợp em Nguyễn Văn Đ., ở huyện Thủy Nguyên đến nay vẫn luôn cảm ơn các trợ giúp viên pháp lý ở Trung tâm TGPL thành phố về việc bào chữa cho em tại vụ án cố ý gây thương tích, mà Đ. là bị cáo khi mới 17 tuổi. Tại cấp sơ thẩm, TAND huyện Thủy Nguyên tuyên phạt em 30 tháng tù giam. Với sự kiên trì tìm thêm các tình tiết giảm nhẹ, bào chữa của trợ giúp viên pháp lý tại phiên tòa phúc thẩm ở TAND thành phố, niềm vui như vỡ òa khi em được Hội đồng xét xử giảm án xuống còn 24 tháng tù và cho hưởng án treo, không chấp nhận tình tiết tăng nặng có tính chất côn đồ tại phiên tòa sơ thẩm.

Quan tâm hơn về nguồn lực thực hiện

Tại cuộc làm việc của Đoàn kiểm tra liên ngành về công tác phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng của Trung ương tại Hải Phòng vào ngày 31-7 vừa qua, Cục trưởng Cục TGPL (Bộ Tư pháp) Cù Thu Anh đánh giá, sau hơn 5 năm triển khai Thông tư liên tịch số 10, công tác TGPL trong HĐTT tại Hải Phòng đạt được những kết quả nhất định. Số lượng, chất lượng các vụ việc TGPL được nâng cao. Sự tham gia của trợ giúp viên pháp lý góp phần bảo đảm giải quyết các vụ án khách quan, toàn diện, đúng pháp luật. Tuy nhiên, công tác phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng tại Hải Phòng còn một số hạn chế như: Chưa thực sự quan tâm đến việc TGPL cho các đương sự trong các vụ án dân sự, hành chính và lao động; kinh phí chi trả cho vụ việc còn thiếu so với số lượng vụ việc thực hiện TGPL tăng cao. Công tác truyền thông về TGPL chưa đến được với nhiều người dân. Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên một phần xuất phát từ nguồn kinh phí được cấp còn chưa tương xứng với số lượng vụ việc và nguồn nhân lực thực hiện TGPL còn hạn chế.

Phó giám đốc Trung tâm TGPL thành phố Nguyễn Thị Bích Liên bày tỏ: Năm 2022 và 6 tháng năm 2023, Trung tâm tham gia tố tụng 975 vụ, việc, tăng 115 vụ so với tổng số vụ, việc thụ lý của cả 3 năm 2019, 2020, 2021. Hiện Trung tâm có 17 trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng, còn thiếu so với khối lượng công việc. Trung bình mỗi trợ giúp viên pháp lý tham gia 55 vụ việc tố tụng/năm (chưa tính các vụ việc tư vấn và đại diện ngoài tố tụng). Trong khi đó, số lượng án dân sự, hình sự trên địa bàn ngày càng tăng cả về số lượng và tính chất phức tạp.

Để khắc phục những khó khăn trên, Trung tướng Lê Quốc Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an, Trưởng Đoàn kiểm tra liên ngành đề nghị thành phố tiếp tục tạo điều kiện bố trí cơ sở vật chất, bảo đảm nhân lực hoạt động TGPL tại địa phương; bố trí kinh phí cho Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng thành phố; nhất là nguồn kinh phí tổ chức tập huấn, kinh phí truyền thông TGPL; thu hút sự tham gia của các tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật phù hợp nhu cầu TGPL tại địa phương./.

Bài và ảnh: TUỆ MINH