Giảm tải áp lực kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 (kỳ 1)

Cán bộ coi thi rà soát thông tin thí sinh tại Hội đồng coi thi Trường THPT Thái Phiên, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2023-2024. 

Kỳ 1: Trường công, trường tư đều “căng”

Căng thẳng, hồi hộp là tâm trạng thường trực của học sinh và gia đình thời điểm trước kỳ thi. Sau khi “ngã ngũ”, kết quả thi được công bố, nhiều gia đình có con em trượt trường công lập tiếp tục “cuộc đua” gay gắt không kém. Đó là tìm trường ngoài công lập nhập học cho con...

Cuộc đua chọn trường, tìm trường

Anh Đỗ Đình Dũng, ở ngõ 193 đường Văn Cao (quận Hải An), có con thi vào lớp 10 năm học 2023- 2024, cho biết: Ngay khi học hết lớp 8, gia đình đã đôn đáo tìm lớp, tìm thầy “luyện” cho cháu để chuẩn bị cho cuộc vượt vũ môn năm sau. Học ôn đã căng thẳng, tốn kém, đến khi quyết định lựa chọn cho con đăng ký vào trường nào phù hợp năng lực, tránh tỷ lệ chọi cao cũng là “đòn cân não” với cả bố lẫn mẹ với quá trình theo dõi, tính toán sát sao. Kể lại thời gian ôn thi chuyển cấp, Trần Quỳnh Lam, ở khu đô thị Vinhomes Marina, học sinh Trường THCS Võ Thị Sáu chia sẻ, không ngày nào em ngủ trước 23 giờ. Ngoài học chính khóa, học bồi dưỡng ở trường, một tuần em học thêm 6 tối các môn Toán, Văn, Anh. Lịch học gần như kín 3 ca một ngày. Lam tâm sự, em căng thẳng đến mức nhiều đêm đang ngủ cũng nằm mơ mình không đỗ, giật mình tỉnh giấc, thêm lo âu thấp thỏm…

Trước khi thi là vậy. Sau khi có kết quả thi, những gia đình có con em trượt trường công lập lại bị cuốn vào cuộc đua khác. Nhớ lại quãng thời gian “chạy maratong” tìm trường ngoài công lập cho con nhập học lớp 10 vừa qua, chị Nguyễn Thị Mai, ở ngõ 274 đường Ngô Quyền, không khỏi ngán ngẩm. So với điểm chuẩn đầu vào của Trường THPT Hồng Bàng 37 điểm, con chị chỉ thiếu 0,25 điểm, không quá nhiều nên vợ chồng chị “nín thở” chờ hạ điểm mà không nộp hồ sơ cho con sang trường ngoài công lập. Đến khi Sở GD-ĐT công bố hạ điểm chuẩn lần 2, cháu vẫn trượt, lúc này gia đình mới hốt hoảng mang hồ sơ đến các trường THPT ngoài công lập như: Hàng Hải, Anhxtanh, Marie Curie, Thăng Long, Hữu Nghị... thì đều nhận được câu trả lời, đã đủ sĩ số. “Mấy ngày đó vợ chồng bỏ hết mọi việc, chia nhau đến các trường ngoài công lập xin nhập học cho con. Sáng 11-7, bố cháu vừa nộp hồ sơ vào THPT Lý Thái Tổ, nghe nói THPT Hàng Hải nhận thêm hồ sơ, vội quay lại xin rút, không khác gì đánh trận...”.

Với chị Cao Minh Hải, ở phường Hạ Lý (quận Hồng Bàng), sau 2 ngày công bố điểm chuẩn vào lớp 10, đôn đáo đến một số trường ngoài công lập xin học cho con, nhưng cũng nhận được câu trả lời đã đủ chỉ tiêu. Có trường mọi năm không bao giờ tuyển đủ chỉ tiêu, nay cũng chốt đủ số lượng ngay sau khi công bố điểm chuẩn một ngày. “Thời gian đó thật quá căng thẳng, con buồn rầu, chán nản, mẹ mất ăn mất ngủ vì lo”, chị chia sẻ. Chỉ đến khi Sở GD-ĐT quyết định giao bổ sung chỉ tiêu cho các trường ngoài công lập, chị mới thở phào nhẹ nhõm. “Giá hệ thống trường THPT công và ngoài công lập được mở rộng hơn, sẽ góp phần giảm bớt nỗi lo của các gia đình có con em thi vào lớp 10”, chị Hải mong mỏi. Theo Sở GD-ĐT, năm học 2022-2023, toàn thành phố có 32.255 học sinh lớp 9. Trong kỳ thi chuyển cấp, chỉ tiêu vào lớp 10 các trường THPT công lập là 20.563 học sinh; chỉ tiêu vào các trường THPT ngoài công lập là 6.854 học sinh, đồng nghĩa còn hơn 4.800 học sinh lớp 9 sẽ tiếp tục học tại các trung tâm GDTXGDNN hoặc các trường nghề. Sau khi công bố điểm chuẩn, các gia đình có con trượt trường công lập đôn đáo xin học cho con ngoài công lập. Để giải tỏa căng thẳng, Sở GD-ĐT trình UBND thành phố bổ sung gần 1.000 chỉ tiêu cho các trường ngoài công lập.

Tại Hải Phòng, dù không xảy ra tình trạng khi con mình trượt THPT công lập, cha mẹ phải thức xuyên đêm, dậy từ sớm chen chúc xếp hàng ngoài cổng trường nộp hồ sơ cho con vào trường tư như Hà Nội, nhưng so với năm học trước, việc cha mẹ học sinh vất vả hơn tìm trường cho con cho thấy áp lực kỳ thi vào lớp 10 tại thành phố ngày càng có dấu hiệu gia tăng.

Đi tìm nguyên nhân

Trường công lập vẫn luôn là lựa chọn hàng đầu của học sinh và gia đình, vì giàu truyền thống, có chất lượng giáo dục tốt, đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, thâm niên. Với tâm lý đó, kỳ thi trước hết là cuộc cạnh tranh gay gắt để vào được các trường THPT công lập, nhiều gia đình mới cảm thấy yên tâm về chuyện nền nếp, học hành của con.

Là người có nhiều năm gắn bó với giáo dục Hải Phòng, bà Tô Thụy Diễm Quyên, người Việt Nam đầu tiên được Microsoft công nhận là Chuyên gia giáo dục sáng tạo, giảng viên các chương trình Đổi mới giáo dục của Bộ và các Sở GD-ĐT cho rằng, cũng như nhiều địa phương khác trên cả nước, kỳ thi tuyển sinh vào 10 tại Hải Phòng căng thẳng do còn nhiều nguyên nhân. Trước hết quy mô trường lớp (cả công lập và ngoài công lập) chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số cơ học, nhất là các thành phố lớn.

Thực tế tại Hải Phòng, số liệu của Sở GD-ĐT, năm học 2020- 2021, cấp THCS có hơn 126.000 học sinh; năm học 2021-2022 có 132.000 học sinh; năm học 2022-2023 có hơn 138.000 học sinh. Số học sinh THCS tăng đều hằng năm, qua 3 năm lên tới 12.000 em, tương ứng là số học sinh lớp cuối cấp thi vào lớp 10 tăng tới hàng nghìn mỗi năm. Trong khi số trường THPT (cả công lập và ngoài công lập) gần như không thay đổi. Cụ thể, năm 2020-2021, toàn thành phố có 65 trường THPT, năm học 2021- 2022 vẫn 65 trường, năm học 2022-2023 có 66 trường. Quy mô trường lớp chưa đáp ứng nhu cầu thực tế, do nhiều trường học không đủ diện tích mặt bằng theo quy định hiện hành, không còn khả năng mở rộng tại chỗ, hoặc không đủ nguồn lực tài chính để nâng cấp, xây mới. Các cấp ủy Đảng, chính quyền ưu tiên, quan tâm đầu tư cho giáo dục, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực. Công tác xã hội hóa, huy động các nguồn lực đầu tư cho giáo dục còn trong phạm vi hẹp, kết quả hạn chế, chưa thu hút được các tập đoàn giáo dục lớn. Nhiều quận, huyện chưa bố trí quỹ đất thu hút các nhà đầu tư mở trường, lớp tại các khu dân cư tập trung, khu công nghiệp và những nơi có điều kiện.

Ngoài ra, áp lực tuyển sinh vào 10 còn chịu tác động từ định hướng phân luồng. Chuyên gia giáo dục Tô Thụy Diễm Quyên cho biết, theo Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018- 2025” của Bộ GD-ĐT đề ra mục tiêu tăng tỷ lệ học sinh sau THCS theo học nghề từ 30% (năm 2020) lên 40% (năm 2025), chỉ tiêu vào lớp 10 của các địa phương sẽ ngày càng giảm dần theo mỗi năm.

Nhận định về vấn đề này, tiến sĩ Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học- Kỹ thuật Hải Phòng, nguyên Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố, người có thực tiễn nhiều năm tham gia diễn đàn Quốc hội, đóng góp nhiều ý kiến phản biện, tham mưu tích cực với thành phố những vấn đề liên quan đến các chính sách xã hội đánh giá: Tại Việt Nam, tâm lý chuộng bằng cấp, khoa cử còn khá nặng nề. Trong quan niệm của nhiều người, học nghề chỉ dành cho học sinh yếu, kém. Chất lượng đào tạo liên thông từ học trung cấp nghề lên đại học bị coi nhẹ càng khiến nhiều gia đình hướng con thi vào lớp 10 bằng mọi giá. Cùng với đó, công tác tuyên truyền, hướng nghiệp, phân luồng tại các trường THCS hiệu quả chưa cao; chất lượng đào tạo nghề, đầu ra của trường nghề còn những hạn chế nên chưa “thuyết phục” được nhiều cha mẹ học sinh lựa chọn hướng nghiệp cho con ngay khi hết cấp THCS. Do vậy, kỳ thi vào 10 THPT công lập vẫn là cuộc cạnh tranh gay gắt, còn mục tiêu phân luồng chưa đạt như kỳ vọng.

Ngoài ra, các khoản đóng góp cũng là một nguyên nhân. Nhờ chính sách đặc thù của thành phố, học sinh được hỗ trợ học phí không phân biệt loại hình công lập và ngoài công lập. Nhưng còn có những chi phí khác trong quá trình học tập. Với con học trường THPT công lập, gia đình chi phí khoảng 1,5 triệu đồng/tháng/học sinh. Trong khi học tại các trường ngoài công lập theo cơ chế tự chủ, số tiền đóng góp có thể từ 3-10 triệu/tháng/học sinh. Nhiều gia đình hướng con thi vào trường công lập cũng là cách giảm gánh nặng kinh tế.

Kỳ cuối: Thực hiện đồng bộ

HOÀNG TRIỆU