Đẩy mạnh sắp xếp, đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp tại Hải Phòng: Đáp ứng yêu cầu nhân lực phục vụ phát triển (kỳ 2)

Kỳ 2: Khi nhiều người còn thờ ơ với học nghề

Giờ thực hành của sinh viên tại Trường cao đẳng Kinh tế và công nghệ thực phẩm.

“Nhặt nhạnh” tuyển sinh

Xưởng thực hành của Trường cao đẳng Kỹ thuật Hải Phòng rộng gần 3.000 m2, trang thiết bị, máy móc phục vụ thực hành đầy đủ. Thế nhưng, có nhiều máy móc cả tháng không được vận hành, sử dụng vì không có người học. Để có 6 học sinh (gộp từ 2 lớp) đang học tại trường theo hệ 9+ là cả một nỗ lực. Hằng ngày, nhà trường phải bố trí xe đưa đón các em từ huyện An Lão ra đến cơ sở thực hành, rồi lại đưa về tận nhà sau khi kết thúc ngày học. Em Đào Hải Lâm, thôn Phương Hạ, xã Chiến Thắng (huyện An Lão) cho biết: “Gia đình em mở xưởng cơ khí, nên em muốn đi học nghề để sau này hỗ trợ gia đình. Chi phí học nghề em được hỗ trợ hoàn toàn, chỉ phải đóng 370.000 đồng/tháng tiền chi phí xăng xe đưa đón. Tuy nhiên, đối với em học nghề chỉ là phương án dự phòng. Nếu có cơ hội mới tốt hơn, có lẽ em sẽ không theo nghề”. Anh Nguyễn Văn Năm, giảng viên ngành cơ khí, cắt, gọt kim loại (Trường cao đẳng Kỹ thuật Hải Phòng) bày tỏ, nhớ lại thời hoàng kim cách đây hơn 10 năm, mỗi năm nhà trường cho ra “lò” từ 150- 200 học viên lành nghề mà buồn, khi hiện giờ mỗi năm tuyển được chưa đến 30 học viên. Thực tế cho thấy học nghề đang dần “lép vế”, khiến đội ngũ giáo viên, giảng viên nghề cũng rất trăn trở.

Thời điểm này, mùa tuyển sinh khối GDNN chuẩn bị bước vào “chính vụ”, nhưng cũng được dự báo là đầy “nhọc nhằn”. Dù ngay sau bắt đầu nghỉ hè và kỳ thi tốt nghiệp THPT, bộ phận tuyển sinh của các trường nghề nhanh chóng triển khai hoạt động tư vấn tuyển sinh, mở nhiều “kênh” tương tác, tư vấn cho học sinh THCS, THPT, nhưng thực tế số nhập học luôn ít hơn số đăng ký bởi nhiều người khi có kết quả điểm thi lại chuyển nguyện vọng sang THPT hay đại học. Ước đến tháng 6- 2023, tuyển sinh GDNN ước đạt 20.300 học sinh, sinh viên, học viên, mới đạt 38,4% kế hoạch năm. Phần lớn các trường nghề phải “nhặt nhạnh” tuyển sinh sau khi các trường đại học công bố điểm chuẩn, tuyển nhiều đợt cũng không đủ chỉ tiêu.

Theo Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Giới thiệu việc làm (Trường cao đẳng Bách nghệ) Nguyễn Tiến Nghĩa, bên cạnh “định kiến” của một bộ phận người học về học nghề khiến công tác tuyển sinh gặp khó khăn, còn nhiều nguyên nhân khách quan khác. Trước đây, khi các trường đại học xét tuyển theo điểm thi, thì khối trường nghề xét tuyển theo học bạ với điều kiện chỉ cần tốt nghiệp THPT là đủ. Tuy nhiên, 3 năm trở lại đây, các trường đại học cũng đa dạng phương thức xét tuyển, gồm cả xét tuyển theo học bạ, khiến các trường cao đẳng, trung cấp phải “nín thở” chờ đến cuối mùa tuyển sinh mới biết được có tuyển đủ chỉ tiêu hay không. Không thể cạnh tranh với đại học là điều các trường nghề đã xác định, nhưng trước phương thức tuyển sinh đại học đa dạng, liên tục thay đổi làm nguồn tuyển sinh trường nghề ngày càng thu hẹp.

Trước tình cảnh này, các cơ sở GDNN phải xoay xở bằng nhiều cách. Tại Trường cao đẳng Du lịch, trong 2 năm học vừa qua, mỗi khóa lượng sinh viên theo học hệ cao đẳng của nhà trường chưa vượt quá 200 người, dù 100% số sinh viên có việc làm sau khi tốt nghiệp. Năm nay nhà trường mở thêm 3 chuyên ngành mới: logistics, kinh doanh thương mại và truyền thông đa phương tiện… với mục tiêu thu hút thêm hơn 100 học sinh theo học hệ cao đẳng. Một số trường chọn giải pháp “nuôi dưỡng” học viên hệ trung cấp (9+) liên thông cao đẳng, nhưng cũng không mấy khả quan. Trưởng Phòng Tuyển sinh Trường cao đẳng Công nghệ Viettronic Nguyễn Xuân Vinh cho rằng, công tác phân luồng giáo dục trên địa bàn thành phố chưa đạt những chỉ tiêu cơ bản theo Quyết định số 522/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018-2025” đề ra, nên nguồn tuyển sinh hạn chế. Thêm vào đó, trên địa bàn quận Hải An và lân cận có nhiều cơ sở GDNN như Trường cao đẳng Hàng hải 1, Trường cao đẳng Bách nghệ, Trường cao đẳng Kinh tế và Thủy sản…, nên cuộc cạnh tranh tuyển sinh giữa các cơ sở GDNN khá “khốc liệt”.

Cơ cấu, ngành nghề đào tạo chưa hợp lý

Thực tế cho thấy, khó khăn trong công tác tuyển sinh tác động lớn đến cơ cấu, chất lượng đào tạo. Theo thống kê, quy mô đào tạo GDNN trên địa bàn thành phố bình quân hơn 50.700 người/năm, trong đó trình độ cao đẳng gần 4.000 sinh viên, trình độ trung cấp gần 4.900 học sinh và trình độ sơ cấp gần 42.000 học sinh. Cơ cấu đào tạo đang có sự phân hóa rất lớn nghiêng về trình độ trung cấp (chiếm tỷ lệ hơn 80%), trình độ cao đẳng, trung cấp chỉ chiếm tỷ lệ gần 20%). Trong khi đó, nhu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp mong muốn tuyển dụng phần lớn từ trung cấp trở lên. Không chỉ cơ cấu đào tạo, mà các ngành nghề đào tạo cũng đang có sự phân hóa lớn. Thể hiện rõ nét nhất là có những nghề “hot” đạt tỷ lệ tuyển sinh cao như: Công nghệ ô tô, Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí, Điện tử công nghiệp, Quản trị khách sạn, Quản trị nhà hàng…, nhưng cũng có những nghề tuyển được rất ít, thậm chí là không tuyển được sinh viên nào như Cắt gọt kim loại, Hàn, Công nghệ chế tạo vỏ tàu thủy, Lắp ráp hệ thống động lực tàu thủy…, trong khi đây là những lĩnh vực truyền thống, thế mạnh của Hải Phòng.

Lý giải về tình trạng này, Hiệu trưởng Trường trung cấp Kỹ thuật nghiệp vụ Hải Phòng Lã Đình Kế cho biết: Khi cân nhắc chọn ngành, chọn nghề, phần lớn học sinh và cha mẹ học sinh sẽ loại trừ ngay những ngành nghề theo quan điểm của họ là nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm như trên. Đây là góc độ tâm lý của xã hội nói chung, người học nói riêng, nên giải pháp chủ yếu vẫn là tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức chung. Nhà trường mặc dù chủ động trong khâu tuyển sinh, nhưng vẫn chịu cảnh bị động khi người dân đang dần “quay lưng” với học nghề.

Bên cạnh đó, một số trường gặp khó trong tuyển sinh nên không mở được lớp đào tạo, như ngành hộ sinh của Trường cao đẳng Y tế Hải Phòng. Lại có ngành đông học sinh đăng ký nhưng không thể tổ chức đủ quy mô do những quy định ràng buộc trong phối hợp đào tạo với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp- Giáo dục thường xuyên. Đơn cử như tại Trường cao đẳng Hàng hải 1, năm nay có hơn 400 hồ sơ đăng ký học hệ 9+, nhưng nhà trường chỉ tiếp nhận 135 hồ sơ, do Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp- Giáo dục thường xuyên quận Hải An không đủ giáo viên dạy văn hoá. Trước thực tế này, theo Trưởng Ban Tuyển sinh Trường cao đẳng Hàng hải 1 Đỗ Đức Lợi, để trường nghề thu hút được người học, đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm ban hành Thông tư quy định về khối lượng kiến thức văn hóa bậc THPT trong các cơ sở GDNN theo quy định tại Điều 33 Luật GDNN, Điều 28 của Luật Giáo dục. Ngoài ra, hiện nay chưa có quy định liên thông cho người học sau tốt nghiệp trình độ cao đẳng lên trình độ đại học. Vì vậy đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo bổ sung quy định về đào tạo liên thông từ trình độ trung cấp, cao đẳng lên trình độ đại học với học sinh có giấy chứng nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, giấy chứng nhận đủ yêu cầu khối lượng kiến thức văn hóa THPT, có bằng tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp đủ điều kiện liên thông đại học theo quy định tại Luật Giáo dục năm 2019.

 -------------------

Kỳ 3: Khắc phục hạn chế về phân bố, cơ sở vật chất đào tạo

Bài và ảnh: HUY HOÀNG