Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Ý nghĩa và giá trị lịch sử
(HPĐT)- Tổng khởi nghĩa trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 trên địa bàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Kiến An diễn ra trong 10 ngày, từ ngày 15 đến 25-8-1945.
Nhân dân Hải Phòng mít tinh trong ngày giành chính quyền tại Nhà hát thành phố, ngày 23-8-1945. Ảnh tư liệu
Những ngày đầu tháng 8, mưa lớn, ngập lụt ở khắp nơi, Lệnh tổng khởi nghĩa về chậm, nhưng Việt Minh các huyện và tỉnh Kiến An chủ động chớp thời cơ, tiến hành khởi nghĩa. Mở đầu là huyện Kiến Thụy. Đêm 14 rạng ngày 15-8-1945, Ban lãnh đạo khởi nghĩa huy động lực lượng tự vệ huyện lỵ tước vũ khí và giành chính quyền thắng lợi. Tiếp đó, khởi nghĩa nổ ra ở các huyện Tiên Lãng (16-8), An Lão (17-8), Thủy Nguyên (17-8), An Dương (19- 8), Vĩnh Bảo (20-8), Đồ Sơn (24-8), Hải An (25-8), đảo Cát Bà (28-8).
Khởi nghĩa ở tỉnh lỵ Kiến An, sáng 21-8-1945, lực lượng tự vệ huyện An Lão chia thành 3 mũi tiến vào tỉnh lỵ cắt đường dây liên lạc từ Hải Phòng sang; đột nhập dinh Tỉnh trưởng; phối hợp với nhân mối, tiến hành tước vũ khí của lính Bảo an. Sau đó, một bộ phận ở lại quản lý tài sản, chốt giữ các vị trí quan trọng, còn lại rút về Câu Trung, chưa xóa bỏ chính quyền cũ, thành lập chính quyền mới. Ngày hôm sau, 22- 8-1945, Ban lãnh đạo khởi nghĩa tỉnh huy động lực lượng tự vệ huyện Kiến Thụy, Tiên Lãng kéo lên tỉnh lỵ giành chính quyền. Lực lượng tự vệ các huyện tiến hành bắt giữ Tỉnh trưởng, thu tiếp vũ khí ở trại Bảo an binh. Chiều hôm đó, đông đảo quần chúng tuần hành, thị uy trên các đường phố. Chiều 24-8-1945, hơn 5 vạn nhân dân tỉnh Kiến An tham dự cuộc mít tinh chào mừng sự ra đời của chính quyền cách mạng.
Khởi nghĩa ở thành phố Hải Phòng cũng diễn ra ngay sau khi phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh (15-8), Thành bộ Việt Minh Hải Phòng hoạt động công khai, công nhân, lao động và nhân dân khẩn trương chuẩn bị cho khởi nghĩa giành chính quyền. Khí thế cách mạng trong công nhân và nhân dân lao động dâng lên sôi sục. Công nhân nhà máy Xi măng, Cảng, thảm len, Caron, Daucette, Conbel, Robert... rèn sắm vũ khí. Nhân dân các xóm thợ, đường phố, học sinh các trường học nô nức chuẩn bị cổng chào, băng, cờ đỏ sao vàng, áp phích, rèn thêm vũ khí đợi lệnh vùng lên. Ngày 21-8-1945, Xứ ủy Bắc Kỳ cử đồng chí Vũ Quốc Uy về Hải Phòng lãnh đạo khởi nghĩa. Đồng chí họp với Thành bộ Việt Minh Hải Phòng, quyết định thành lập Ủy ban khởi nghĩa. Sau đó, đồng chí làm việc với Thị trưởng thành phố Vũ Trọng Khánh và cùng gặp viên chỉ huy quân đội Nhật yêu cầu không can thiệp vào công việc của Việt Minh và trả tự do cho những người yêu nước đang bị chúng giam giữ. Sáng 23-8- 1945, đông đảo dân chúng cùng tự vệ từ các đường phố, các huyện của tỉnh Kiến An và các chiến sĩ của Chiến khu Đông Triều, đổ về Quảng trường Nhà hát thành phố. Đúng 10 giờ, cuộc mít tinh khổng lồ trọng thể khai mạc. Lá cờ đỏ sao vàng cỡ lớn được kéo lên trước mặt tiền Nhà hát. Ông Vũ Quốc Uy trịnh trọng tuyên bố xoá bỏ chính quyền tay sai của phát xít Nhật, thành lập UBND cách mạng lâm thời Hải Phòng giữa tiếng hoan hô vang dậy.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là sự kiện vĩ đại trong lịch sử của dân tộc Việt Nam: phá tan hai xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp kéo dài hơn 80 năm (1858-1945) và của phát xít Nhật; lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế Việt Nam từ một nước thuộc địa và nửa phong kiến trở thành nước độc lập, người dân từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình. Đối với thành phố Hải Phòng (Hải Phòng- Kiến An), thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 cũng có ý nghĩa rất lớn đối với cả nước. Thắng lợi này là kết quả của quá trình vận động liên tục của phong trào cách mạng, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ từ năm 1929 đến năm 1945. Bởi ngay từ đầu những năm 1920, thành phố Cảng Hải Phòng, cùng với Sài Gòn, đã được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chọn làm "đầu cầu" để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin về Việt Nam; từ cuối năm 1928 là địa bàn "vô sản hóa" của hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng cách mạng từng bước được truyền vào đội ngũ công nhân, lao động, vào phong trào đấu tranh của thợ thuyền, nông dân, trí thức thành phố. Do vậy, Hải Phòng là một trong ít địa phương có tổ chức Cộng sản ra đời sớm nhất cả nước.
Trong 78 năm qua, ý nghĩa, giá trị lịch sử, bài học kinh nghiệm và tinh thần Cách mạng Tháng Tám luôn được Đảng bộ, quân và dân thành phố Hải Phòng phát huy, vận dụng sáng tạo và giành được những thắng lợi to lớn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược và những thành tựu quan trọng trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ đất nước. Đáng chú ý, trong hai thập niên đầu thế kỷ 21, Hải Phòng đạt được những thành tựu nổi bật, có tính đột phá và sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn.