Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Nhật Bản – Hàn Quốc: “La bàn mới” cho hợp tác ba bên
(HPĐT)- Hội nghị thượng đỉnh ba bên mới diễn ra tại Trại David (Mỹ) đặt nền móng lâu dài cho Mỹ - Hàn Quốc - Nhật Bản hợp tác về an ninh, kinh tế, quân sự trong "kỷ nguyên mới" giữa các đồng minh. Tuy nhiên, mọi thứ không phải đều “thuận buồm xuôi gió”, còn một số rào cản mà ba bên chưa thể vượt qua.
Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol, Tổng thống Mỹ Joe Biden và Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio tại Trại David, ngày 18-8. Ảnh: Reuters
Củng cố liên minh
Tại hội nghị thượng đỉnh vừa qua, Tổng thống Mỹ Joe Biden, Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol và Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida nhất trí tham vấn với nhau trong trường hợp xuất hiện các mối đe dọa chung, nâng quan hệ đối tác ba bên lên một tầm cao mới, như một phản ứng trước những thách thức về an ninh và kinh tế đặt ra. Thỏa thuận này nhấn mạnh sự cấp thiết của phản ứng trước những thách thức chung, như mối đe dọa hạt nhân và gián đoạn chuỗi cung ứng, sau lịch sử nhiều năm căng thẳng giữa Seoul và Tokyo ngăn chặn hợp tác ba bên sâu hơn.
Cam kết Tham vấn là một trong số nhiều thỏa thuận đạt được tại hội nghị thượng đỉnh. Thỏa thuận bao trùm, nằm trong một tuyên bố chung có tiêu đề "Tinh thần của Trại David", kêu gọi tổ chức các cuộc họp ba bên thường niên giữa các nhà lãnh đạo, các bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Quốc phòng và Cố vấn an ninh quốc gia, cũng như cuộc gặp ba bên lần đầu giữa các bộ trưởng Bộ Tài chính. Bên cạnh đó, các nhà lãnh đạo công bố kế hoạch tiến hành các cuộc tập trận phòng thủ ba bên; triển khai chia sẻ dữ liệu thời gian thực về cảnh báo tên lửa Triều Tiên trong năm nay; thành lập một nhóm làm việc để chống lại các mối đe dọa trên mạng. Các lãnh đạo ba nước cũng thảo luận về an ninh kinh tế và cam kết hợp tác về khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và ngăn chặn xuất khẩu bất hợp pháp hoặc đánh cắp các công nghệ tiên tiến.
Ngoài ra, tuyên bố chung bày tỏ mối quan ngại chung của ba nước về "những hành động không phù hợp với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ", nhắc lại lập trường đã được công bố riêng của mỗi bên về an ninh ở biển Đông cũng như khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Đồng thời, các nhà lãnh đạo tái khẳng định tầm quan trọng của hòa bình và ổn định trên eo biển Đài Loan.
Đánh giá về kết quả hội nghị thượng đỉnh vừa qua, Tổng thống Mỹ Joe Biden nhận định Nhật Bản và Hàn Quốc là những đồng minh "có năng lực và không thể thiếu" và các thỏa thuận đạt được tại sự kiện vừa kết thúc tượng trưng cho khởi đầu mới trong hợp tác ba bên. Ông Biden khẳng định Mỹ - Nhật Bản - Hàn Quốc sẽ đưa hợp tác quốc phòng ba bên lên "mức độ chưa từng có" và ba nước sẽ theo đuổi kỷ nguyên hợp tác mới này.
Cân bằng lợi ích
Hội nghị thượng đỉnh này được lên kế hoạch từ lâu. Ông Biden ngay từ khi nhậm chức đầu năm 2021 xác định cần cải thiện quan hệ Hàn Quốc - Nhật Bản, cũng như cho rằng quan hệ đối tác ba bên sẽ trở thành "xương sống của liên minh" ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Hợp tác ba bên với Hàn Quốc và Nhật Bản là một phần quan trọng trong mạng lưới quan hệ đa phương mà chính quyền ông Biden đang phát triển, nhằm duy trì chiến lược mà Mỹ và đồng minh gọi là "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở". Bên cạnh việc thắt chặt quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật Bản - Hàn Quốc, hội nghị thượng đỉnh vừa diễn ra tại Mỹ còn giúp hàn gắn hơn nữa mối quan hệ giữa 2 nước Đông Bắc Á là Nhật Bản và Hàn Quốc. Một trong những tín hiệu rõ nét nhất được phát đi sau hội nghị là việc Thủ tướng Nhật Bản Kishida và Tổng thống Hàn Quốc Yoon nhất trí nối lại các cuộc đàm phán cấp cao về kinh tế và chính trị vào cuối năm nay.
Tuy nhiên, còn đó sự nghi ngờ lẫn nhau giữa Nhật Bản và Hàn Quốc. Hiến pháp Nhật Bản khiến nước này khó có thể tham gia các liên minh quân sự mới. Trong khi đó, với Hàn Quốc, quá khứ đô hộ của Nhật Bản ở bán đảo Triều Tiên còn gây tranh cãi. Mặt khác, Washington, Tokyo và Seoul có những ưu tiên an ninh khác nhau. Với Hàn Quốc, trọng tâm tiếp tục là Triều Tiên. Nhật Bản tỏ ra quan tâm hơn về Trung Quốc và khả năng về một cuộc xung đột tiềm tàng tại eo biển Đài Loan, vấn đề Hàn Quốc vẫn chưa sẵn sàng để thảo luận.
Các nhà quan sát nhận định, hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Nhật Bản - Hàn Quốc đánh dấu giai đoạn mới nhất trong quá trình tăng cường hợp tác 3 bên để củng cố trật tự dựa trên luật lệ trong bối cảnh Trung Quốc trỗi dậy ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, xung đột Ukraine và căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên, với khuôn sâu sắc hơn trong các lĩnh vực an ninh, kinh tế và ngoại giao. Tuy nhiên, khả năng Bắc Kinh trả đũa kinh tế là mối lo ngại nghiêm trọng đối với Hàn Quốc và Nhật Bản, bởi Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất với cả 2 nước. Do đó, Seoul và Tokyo sẽ phải linh hoạt trong nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng giữa việc hợp tác, cạnh tranh và đối đầu./.