Vươn tới đô thị hàng hải toàn cầu
(HPĐT)- Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Hải Phòng đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2050 (gọi tắt là Quy hoạch chung) đề ra yêu cầu Hải Phòng phát triển theo hướng đô thị hàng hải toàn cầu, trở thành thành phố có trình độ phát triển cao trong nhóm các thành phố hàng đầu châu Á và thế giới. Đây là những vấn đề mới, có ý nghĩa rất quan trọng trong Quy hoạch chung lần này, đồng thời cũng là mục tiêu đề ra tại Nghị quyết số 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Đô thị Hải Phòng ngày nay. Ảnh: Hoài Giang
Vững vị thế “cửa ngõ” phía Bắc
Trong những thập niên qua, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa và toàn cầu hóa trên thế giới và nhất là ở khu vực châu Á làm bùng nổ làn sóng đô thị hóa và hình thành một số loại hình phát triển đô thị mới, trở thành xu thế tất yếu trong phát triển đô thị, như thành phố toàn cầu, thành phố xanh, thành phố thông minh, thành phố sáng tạo... Những thành phố này vừa có chức năng là một đô thịtheo tính chất truyền thống, vừa là những trung tâm chính trị, kinh tế - tài chính, trung tâm đổi mới sáng tạo, kết nối mạng lưới xuyên quốc gia, kết nối những dòng chảy về vốn, công nghệ, hàng hóa, dân số và các lĩnh vực văn hóa - xã hội trong nước, khu vực và thế giới. Theo đánh giá, xếp hạng của Tổ chức toàn cầu hóa và các thành phố thế giới (GaWC) năm 2020, tốp 10 thành phố hàng đầu thế giới, được gọi là các thành phố toàn cầu, gồm: New York, London, Singapore, Bắc Kinh, Thượng Hải, Hồng Kông, Paris, Tokyo, Dubai và Sydney, trong đó có 6 thành phố thuộc về châu Á.
So với tuổi đời của các đô thị trên thế giới, Hải Phòng là thành phố “trẻ”, song cũng có rất nhiều tiềm năng. Bắt đầu được hình thành từ năm 1874 trên bến Ninh Hải, Hải Phòng phát triển nhanh chóng, trở thành đô thị loại 1 thời thuộc Pháp, trung tâm kinh tế, đô thị cảng biển lớn nhất phía Bắc. Các công trình kiến trúc Pháp và quy hoạch nội đô thành phố được bảo tồn khá nguyên vẹn cho đến ngày nay với khoảng 400 công trình, trong đó có nhiều công trình có giá trị đặc biệt, mang lại giá trị lịch sử, văn hóa, bản sắc riêng có của đô thị Hải Phòng.
Trong hơn 2 thập niên qua, Hải Phòng có bước phát triển nhanh, đạt được những thành quả có ý nghĩa hết sức quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Tốc độ tăng trưởng GRDP trung bình trong cả thời kỳ 1996- 2022 tăng bình quân gần 11%/năm, cao hơn gần 2 lần so với mức tăng bình quân chung cả nước. Hình thành phát triển một số ngành công nghiệp mới như điện tử, sản xuất ô tô điện mang thương hiệu riêng của Việt Nam, phù hợp xu thế toàn cầu trong phát triển kinh tế số, kinh tế xanh. Việc triển khai nghiên cứu, xây dựng Cảng cửa ngõ quốc tế tại Lạch Huyện, đảo Cát Hải thể hiện “tầm nhìn thế kỷ”, mở lối ra biển không chỉ riêng cho Hải Phòng mà cả khu vực phía Bắc. Quy mô thành phố được mở rộng và phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, gắn với định hướng từng bước trở thành đô thị quốc tế. Hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp được đầu tư phát triển nhanh theo hướng đồng bộ, hiện đại… Tất cả đều đang đặt những viên gạch xây dựng nền móng vững chắc cho những bước phát triển đột phá tiếp theo của thành phố Cảng trên con đường lọt vào nhóm thành phố hàng đầu châu Á và thế giới.
Xây dựng đô thị “3 trong 1”
Để xây dựng và phát triển Hải Phòng trở thành thành phố có trình độ phát triển cao trong nhóm các thành phố hàng đầu châu Á và thế giới cũng như trở thành “đô thị hàng hải toàn cầu” như được nêu trong Quy hoạch chung với khoảng thời gian 20 - 25 năm tới là nhiệm vụ rất khó khăn và thách thức. Xuất phát từ thực tiễn phát triển các đô thị hiện nay trên thế giới, để thực hiện tốt Quy hoạch chung, Hải Phòng cần tập trung đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” dựa trên cơ sở phát triển các ngành sản xuất trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao sản xuất các sản phẩm điện tử, điện tử viễn thông, ô tô điện, năng lượng tái tạo... Để trở thành trung tâm dịch vụ cảng, vận tải biển, logistics lớn của cả nước và quốc tế, việc hiện đại hóa các lĩnh vực dịch vụ, nhất là dịch vụ cảng biển là rất cần thiết. Đồng thời, hiện đại hoá và mở rộng các dịch vụ hàng không, tài chính, ngân hàng; nâng cao chất lượng và đa dạng hoá các dịch vụ thương mại, du lịch; tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới như nghiên cứu xây dựng khu thương mại tự do.
Thành phố cần có nhận thức mới về tầm nhìn xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng theo xu thế phát triển chung của các đô thị trên thế giới, nghĩa là xây dựng và phát triển Hải Phòng theo hướng đô thị tích hợp “3 trong 1”: vừa là thành phố toàn cầu (hoặc thành phố hàng hải toàn cầu), vừa là thành phố thông minh và vừa là thành phố xanh. Thành phố toàn cầu nhằm phát huy vai trò lợi thế của thành phố cảng, nâng cao năng lực cạnh tranh, khả năng kết nối nhằm thu hút các “đại bàng” - các tập đoàn xuyên quốc gia đến đầu tư, làm ăn lâu dài.
Thành phố thông minh giúp tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản trị và phát triển đô thị gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Thành phố xanh hướng tới mục tiêu phát triển xanh, giảm thiểu phát thải khí nhà kính, xây dựng thành phố thân thiện, đáng sống, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Thành phố cần tiếp tục đẩy nhanh quá trình xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại nhất là mở rộng và hiện đại hóa Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện, mở rộng Cảng hàng không quốc tế Cát Bi. Đặc biệt, sớm nghiên cứu quy hoạch xây dựng hệ thống giao thông ngầm hoặctrên cao kết hợp với vận chuyển bằng xe buýt để giảm tắc nghẽn giao thông, kết nối thuận lợi với trung tâm mới của thành phố và các khu công nghiệp. Bên cạnh nhiệm vụ xây dựng Trung tâm đô thị hành chính mới Bắc sông Cấm gắn với thành lập thành phố mới Thủy Nguyên, thành lập một số quận mới, cần coi trọng việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị trung tâm đô thị lịch sử, vì đây là hồn cốt, bản sắc, nét văn hóa đặc trưng mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp. Cần hình thành ở đây một không gian kinh tế, văn hóa sống động, tạo thành một điểm đến hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế.
Cùng với đó, thành phố rà soát, hoàn chỉnh quy hoạch mạng lưới cơ sở đào tạo trên địa bàn. Xây dựng cơ chế, chính sách sử dụng, đãi ngộ nhân lực, nhất là nhân lực cho các khu công nghiệp, khu kinh tế; đẩy mạnh hơn các hoạt động xúc tiến, khuyến khích đầu tư quốc tế vào lĩnh vựcgiáo dục đào tạo. Đầu tư nâng cấp, hoàn thiện Trường đại học Hải Phòng, Trường đại học Hàng Hải, Trường đại học Y Dược Hải Phòng, xây dựng đại học quốc tế... Củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động dạy nghề, phát triển các trường dạy nghề. Xúc tiến, khuyến khích, hỗ trợ cho việc hợp tác đào tạo với các cơ sở đào tạo chất lượng cao của nước ngoài. Thực hiện đào tạo nghề trình độ cao theo chuẩn quốc tế, hình thành đội ngũ lao động có trình độ cao, đáp ứng nhu cầu lao động của các doanh nghiệp trong và ngoài nước...
Để thực hiện thắng lợi Quy hoạch chung, chỉ nguồn lực của Nhà nước là không đủ. Cần thu hút mạnh mẽ nguồn lực đầu tư trong nước và quốc tế gắn với hoàn thiện cơ chế chính sách có tính đột phá cao hơn nữa cho Hải Phòng. Kiến tạo môi trường sống và làm việc thuận lợi, có tính cạnh tranh cao để thu hút các công dân toàn cầu đến sinh sống và làm việc, tận dụng kinh nghiệm và chất xám của họ làm cầu nối, xúc tiến quá trình kết nối, đầu tư của các doanh nghiệp, chọn thành phố là điểm đến lý tưởng để làm ăn lâu dài và sinh sống./.