Cung cấp nước sạch khu vực nông thôn: Gỡ vướng về cơ chế, chính sách

Chất lượng nguồn nước thô tại Trạm cấp nước Khởi Nghĩa, huyện Tiên Lãng không bảo đảm. Ảnh: Hoàng Phước

Cung chưa đáp ứng cầu

Theo thống kê, hiện tỷ lệ người dân nông thôn trên địa bàn thành phố được cấp nước sạch từ các nhà máy nước tập trung đạt hơn 94,1%. Tuy nhiên, trong đó mới có 74,4% người dân được cấp nước đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống; 19,7% người dân, tương ứng với 234.100 người đang sử dụng nước từ nhà máy nước tập trung đạt quy chuẩn nhưng không bền vững, ổn định từ các nhà máy nước mini; còn lại từ nguồn khác. Thực tế gần đây, trên địa bàn các huyện: Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Kiến Thụy, người dân có phản ánh nhiều về chất lượng nước sinh hoạt cung cấp từ các nhà máy nước mini. Giữa tháng 6 và 7- 2023, nhiều hộ dân tại xã Đông Phương (huyện Kiến Thụy) kiến nghị về việc chất lượng nước sinh hoạt của nhà máy nước xã Đông Phương thuộc Công ty TNHH Xây dựng và Dịch vụ thương mại Đại Thái cung cấp không bảo đảm chất lượng. Sau đó, vùng cấp nước xã Đông Phương được bàn giao cho Công ty CP Cấp nước Hải Phòng thực hiện.

Hiện vấn đề bảo đảm nước sạch cho khu vực nông thôn được thành phố đặc biệt quan tâm. Giữa tháng 8 vừa qua, đồng chí Lê Tiến Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy trực tiếp khảo sát một số nhà máy cấp nước và lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của người dân về việc cung cấp nước sạch tại các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo. Qua kiểm tra thực tế Trạm cấp nước Khởi Nghĩa, huyện Tiên Lãng do Công ty cổ phần Phát triển nước sạch Hưng Đạo quản lý và Nhà máy nước số 1 xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Bảo, do Công ty TNHH dịch vụ thương mại Hùng Kim quản lý có nhiều hạn chế. Các nhà máy được đầu tư xây dựng từ lâu với hệ thống lấy nước, công nghệ lọc khá thô sơ. Chất lượng nguồn nước thô không bảo đảm. Công tác quản lý, vận hành còn nhiều bất cập.

Theo báo cáo của UBND thành phố, từ năm 1998 đến năm 2015, thành phố đầu tư xây dựng 161 nhà máy nước nông thôn có công suất dưới 1000m3/ngày đêm. Đến nay, do suy giảm chất lượng nguồn nước thô, 62 nhà máy dừng hoạt động và chuyển giao vùng phục vụ cho các nhà máy có chất lượng nước tốt hơn. Hiện, thành phố có 113 nhà máy tham gia cấp nước cho khu vực nông thôn hoạt động, gồm: 99 nhà máy mini; 10 nhà máy nước của Công ty cổ phần Cấp nước Hải Phòng; 4 nhà máy nước mini xây dựng bằng nguồn vốn tư nhân. Phần lớn các nhà máy nước mini đang hoạt động cầm chừng. Phó giám đốc Công ty CP Phát triển nước sạch Hưng Đạo Trần Đức Tiến cho biết, Trạm cấp nước Khởi Nghĩa (huyện Tiên Lãng) của công ty đang phục vụ nước sạch cho 2.660 hộ dân của 3 xã: Khởi Nghĩa, Tiên Thanh và Khởi Nghĩa. Tuy nhiên, hoạt động của đơn vị đang rất khó khăn do vướng mắc về cơ chế, chính sách đầu tư, giá bán, quỹ đất dẫn đến chất lượng cung cấp cũng chưa đáp ứng nhu cầu của người dân.

Nhà máy nước mini trên địa bàn xã Tân Dân, huyện An Lão hiện đã xuống cấp. Ảnh: Trung Kiên

Nghiên cứu, thực hiện đồng bộ các giải pháp

Cùng với sự phát triển của thành phố, nhu cầu về sử dụng nước sạch chất lượng cao của người nông thôn ngày càng tăng. Hiện chỉ có một số ít nhà máy nước mini đủ điều kiện mở rộng quy mô sản xuất bảo đảm đủ tiêu chuẩn phục vụ ăn uống. Mặc dù toàn bộ các nhà máy cấp nước nông thôn đã thực hiện giám sát chất lượng nước theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt (QCVN01- 1:2018/BYT), nhưng theo kết quả kiểm tra, phân loại của thành phố, 31 nhà máy nước hoạt động bền vững, duy trì chất lượng nước ổn định, lâu dài, nguồn nước thô có chất lượng tốt; 27 nhà máy nước hoạt động bình thường chất lượng nước ổn định. Dẫu vậy, về lâu dài các nhà máy này không có khả năng nâng cấp đáp ứng nhu cầu; 55 nhà máy khó có thể duy trì chất lượng ổn định do chịu tác động lớn của nguồn nước thô cấp từ các tuyến kênh thuỷ lợi cấp cho nông nghiệp.

Trong khi đó, năng lực sản xuất nước sạch của các công ty cấp nước lớn vẫn đang dư thừa. Tổng giám đốc Công ty CP Cấp nước Hải Phòng Trần Văn Dương cho biết, vướng mắc hiện nay là theo Nghị định 117, ngày 11-7-2007 của Chính phủ về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch quy định mỗi vùng phục vụ chỉ do một đơn vị cấp nước thực hiện. Do vậy, các xã đang có nhà máy nước mini cung cấp thì Công ty CP cấp nước Hải Phòng và các đơn vị khác không thể cung cấp dịch vụ.

Trước thực tế trên, để bảo đảm cấp nước ổn định cho khu vực nông thôn, UBND thành phố giao Sở Y tế xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước sinh hoạt chung, đang hoàn thiện để trình UBND thành phố. Đồng thời, đề xuất tích hợp vào Quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 các nội dung: tiếp tục duy trì các nhà máy nước nông thôn đang hoạt động bền vững; mở rộng 8 nhà máy nước đô thị cấp cho khu vực nông thôn, bảo đảm 100% người dân nông thôn sẽ được cấp nước đạt quy chuẩn sau khi Quy hoạch được phê duyệt. Bên cạnh đó, tiếp tục hỗ trợ các nhà máy nước nông thôn đang hoạt động có quy mô lớn, bảo đảm bền vững, phù hợp với quy hoạch cấp nước hiện tại. UBND thành phố đang chỉ đạo cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát, yêu cầu các nhà máy nước quy mô lớn lắp đặt hệ thống phân phối nước đến các khu dân cư nông thôn, bảo đảm hệ thống phân phối nước sạch đến các gia đình người dân nông thôn. Thành phố đang nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi khuyến khích, thu hút đầu tư vào lĩnh vực cung cấp nước sạch nông thôn./.

NGỌC LAN