Điều trị bệnh lý đột quỵ: Thời gian là vàng

Người mắc bệnh đột quỵ được khám và điều trị tại Khoa Đột quỵ (Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp). Ảnh: Minh Minh

- Đề nghị bác sĩ cho biết những thông tin cơ bản về bệnh đột quỵ?

- Đột quỵ hay tai biến mạch máu não thường xảy ra đột ngột khi dòng máu bị tắc nghẽn hoặc suy giảm dẫn đến máu không đưa được ô-xi hoặc dinh dưỡng lên nuôi tế bào, khiến tế bào não bị tổn thương trong khoảng 30 phút và ảnh hưởng tới tính mạng người bệnh hoặc để lại di chứng nặng nề. 3 nhóm trường hợp có nguy cơ cao mắc bệnh đột quỵ gồm: người có bệnh lý về tim, hay gặp ở người bệnh mắc rung nhĩ, van tim; người bệnh bị xơ vữa mạch máu hoặc người bệnh mắc bệnh lý mạch máu nhỏ. Bên cạnh đó, người bị đột quỵ cũng có thể xuất phát từ việc mắc các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, sử dụng chất kích thích như rượu, bia, lười vận động, béo phì…

Đối với người bị đột quỵ, nếu xử lý không đúng cách, không kịp thời, phần lớn người bệnh bị liệt, hoặc bị các di chứng khác như động kinh, suy giảm trí nhớ hoặc nặng hơn là tử vong. Hệ quả của mắc đột quỵ trước hết là ảnh hưởng tới cuộc sống của người bệnh, tạo gánh nặng đối với gia đình và xã hội.

- Theo ghi nhận của Bộ Y tế, số người mắc bệnh lý đột quỵ ở Việt Nam có xu hướng gia tăng. Bác sĩ có thể cho biết tình trạng này ở Hải Phòng?

- Theo thống kê của Hội Đột quỵ thế giới, người bệnh đột quỵ đang gia tăng ở các nước đang phát triển, còn các nước phát triển lại ngược lại. Việt Nam nằm trong nhóm các nước đang phát triển nên tình trạng người mắc đột quỵ gia tăng, phù hợp xu hướng thế giới, với khoảng 200.000 người bệnh mỗi năm. Trong đó, Hải Phòng không nằm ngoài xu hướng này. Số người bệnh nhập viện tại Khoa Đột quỵ (Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp) thời gian gần đây có sự gia tăng, với khoảng hơn 2.200 người bệnh/năm, trong khi năm 2019 số người bệnh chỉ khoảng 1.800 người.

Bên cạnh số người bệnh có xu hướng gia tăng, bệnh cũng có xu hướng trẻ hóa. Tại Hải Phòng mới đây ghi nhận người mắc đột quỵ khi mới có 16, 17 tuổi. Một trong những nguyên nhân được xác định là do lối sống và nhịp sống như thói quen ăn uống thay đổi, người dân hay sử dụng đồ hộp và cường độ lao động căng thẳng.

- Để nhận biết người mắc đột quỵ, người dân có thể căn cứ vào các dấu hiệu phổ biến nào?

- Theo lâm sàng, người bệnh vào Khoa Đột quỵ thường bị liệt ½ người bên phải hoặc bên trái, nói khó hoặc hôn mê. Vậy những dấu hiệu để nhận biết sớm người mắc đột quỵ và xử trí sớm, không bỏ lỡ “thời gian vàng” được gói gọn trong cụm từ “FAST”, trong đó: Face (khuôn mặt) - quan sát khuôn mặt người bệnh thấy miệng méo; Arm (tay) - quan sát người bệnh thấy tay, chân yếu; Speak (lời nói), người bệnh thường nói khó, nói nhịu. Khi thấy người bệnh có những dấu hiệu này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế có chuyên khoa càng nhanh càng tốt (Time).

- Vậy khi phát hiện người mắc chứng đột quỵ, người dân cần xử trí như thế nào?

- Khi phát hiện người có các triệu chứng của bệnh đột quỵ, người chung quanh cần gọi ngay xe cấp cứu để vận chuyển người bệnh tới cơ sở y tế chuyên khoa nhanh nhất vì việc đến chậm 1 phút có thể làm 2 triệu tế bào não bị chết. Trong quá trình chờ đợi xe, có thể cho người bệnh nằm nghiêng sang một bên để tránh nôn, hít vào đường thở hoặc sử dụng các cách khai thông đường thở cho người bệnh. Lưu ý, người chung quanh không được cho người bệnh sử dụng các loại thuốc, kể cả thuốc huyết áp hay các viên “an cung” vì đột quỵ có 2 thể chảy máu và thể không chảy máu, nếu cho người bệnh mắc chảy máu, người bệnh uống viên an cung có thể gây tiếp tục chảy máu, chưa kể việc người bệnh uống thuốc có thể bị sặc, tắc đường thở. Mặt khác, người chung quanh cũng không nên châm, trích, nặn máu đầu ngón tay, ngón chân của người bệnh có thể gây ra tình trạng nhiễm trùng, làm cho bệnh cảnh nặng thêm; người thân cũng không nên cạo gió vì sẽ làm mất thời gian vận chuyển người bệnh tới bệnh viện.

Tôi nhấn mạnh, trong điều trị đột quỵ, bác sĩ phải chạy đua với thời gian để cứu chữa người bệnh. Trong đó, có 2 phương pháp hiện đang được áp dụng là sử dụng thuốc tiêu sợi huyết trong “thời gian vàng” là 3 - 4,5 giờ kể từ khi người bệnh khởi phát dấu hiệu đầu tiên và can thiệp mạch, lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học trong “thời gian vàng” là 6 giờ. Người bệnh được điều trị càng sớm càng tốt, đem lại cơ hội phục hồi cao, tránh được các biến chứng, di chứng sau này. Hiện nay tại Hải Phòng, hệ thống y tế điều trị đột quỵ có sự kết nối, liên thông với nhau giữa Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp với các bệnh viện tư nhân hoặc tuyến cơ sở với mục đích làm thế nào để tiếp nhận thông tin, vận chuyển người bệnh nhanh nhất để điều trị hiệu quả nhất.

Để phòng bệnh đột quỵ, chúng tôi khuyến cáo người dân khám sức khỏe định kỳ để phát hiện, kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu…; xây dựng chế độ ăn uống, sinh hoạt phù hợp; chịu khó vận động, 3-4 lần/tuần, mỗi lần 30-40 phút.

- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!

VIỆT HOÀNG (thực hiện)