Tiểu thuyết lịch sử: “Làn gió mát” từ những cây bút trẻ

Bộ tiểu thuyết lịch sử nổi tiếng văn đàn của nhà văn Trường An.

Ngay từ nền văn học cách mạng Việt Nam có những nhà văn thành công khi viết về đề tài lịch sử, như Nguyễn Huy Tưởng với các tác phẩm nổi tiếng Vũ Như Tô, Đêm hội Long Trì, An Tư công chúa; Nguyên Hồng có Núi rừng Yên Thế; nhà văn Nguyễn Đình Thi với tiểu thuyết Con nai đen, Nguyễn Trãi ở Đông Quan, Rừng trúc… đem lại cho bạn đọc một cách nhìn của hậu thế về lịch sử với những biến cố, những tâm trạng, khát vọng cùng bi kịch của những nhân vật lịch sử. Trong khi đó, nhà văn Tô Hoài, tác giả của Dế mèn phiêu lưu ký chính là cây bút viết nhiều về lịch sử, như bộ tiểu thuyết Mười năm, Cát bụi chân ai, Chiều chiều với tư duy và bút pháp đặc sắc, đem lại một cái nhìn rất hiện thực về những giai đoạn lịch sử đương đại.

Khoảng hơn 10 năm trở lại đây, tiểu thuyết lịch sử nở rộ trong đời sống văn học Việt Nam với những tác giả, tác phẩm nổi bật. Đó là Tám triều vua lý, Bão táp triều Trần (nhà văn Hoàng Quốc Hải), Nắng Kinh thành của nhà văn Siêu Hải, Hồ Quý Ly, Mẫu Thượng Ngàn và Đội gạo lên chùa của Nguyễn Xuân Khánh, Bóng nước Hồ Gươm của Chu Thiên, Vằng vặc sao Khuê của Hoàng Công Khanh, Minh sư của Thái Bá Lợi, Thông reo Ngàn Hống do nhà văn Nguyễn Thế Quang chắp bút, Từ Dụ Thái hậu của nhà văn Trần Thùy Mai…

Hầu hết những tác phẩm kể trên đều được viết bởi những cây bút lớn tuổi, nhưng tràn đầy sức sáng tạo. “Ngoài đóng góp về giá trị văn chương, sáng tác của họ còn đóng góp với nghiên cứu tìm hiểu lịch sử và giáo dục, giảng dạy trong nhà trường, và như vậy nó ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tinh thần của nhân dân ta trước yêu cầu bức thiết tăng cường bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng con người mới”, nhà văn Bùi Việt Mỹ, Phó chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội phát biểu tại cuộc tọa đàm “Tiểu thuyết lịch sử- những chuyển động” diễn ra tại Thủ đô cách đây không lâu.

Một điều đáng mừng, hiện có nhiều tác giả trẻ tiếp bước thế hệ cha anh đến với tiểu thuyết lịch sử và tác phẩm của những người viết trẻ tạo được tiếng vang trên văn đàn, với bạn đọc. Nhà văn Đinh Phương, sinh năm 1989 chia sẻ, viết tiểu thuyết lịch sử, riêng chuyện phải đi đọc, nghiên cứu tư liệu mất nhiều thời gian. Từ đó lại phải viết làm sao để chinh phục những bạn đọc khó tính. Nhưng tiểu thuyết lịch sử vẫn có đất sống, vẫn có lượng bạn đọc nhất định. Chính vì thế, Đinh Phương có một số tiểu thuyết lịch sử để lại dấu ấn.

Đinh Phương giành giải “Tác giả trẻ” của Hội Nhà văn Việt Nam với tiểu thuyết Nắng Thổ Tang. Đây là cuốn tiểu thuyết tạo nhiều câu chuyện trong một tổng thể chằng chịt, chồng lấn… khiến bạn đọc như ngộp thở trước chiều sâu không gian và độ rộng thời gian. Tác giả để lại một sợi chỉ thoắt ẩn thoắt hiện cho người đọc lần mò theo đó mà đi suốt 16 chương với hơn 300 trang sách. Những chí sĩ yêu nước của cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm xưa, những di dân từ Hà Nội xuống Hải Phòng năm 1954, những người làm nghề đao phủ mang đầy ẩn ức của sự miệt thị, những thân phận của thị trấn buồn Mạo Khê… tưởng chẳng có điểm chung, nhưng đều là sự sắp đặt đầy dụng ý cho những bí mật mà tác giả kỳ công tạo ra trong tác phẩm. Cái buồn trong văn Đinh Phương luôn là trĩu lòng nhưng vẫn rất đẹp.

Ở tuổi 33, nhà văn Lục Hường gây ấn tượng trên văn đàn Việt với tiểu thuyết Nguyên khí ngàn đời về đời nhà Mạc. Tác phẩm vẽ lên một bức tranh cuối triều Mạc với những tranh đấu và đầy rẫy những mối lo từ chốn cung đình. Thế nhưng lại chứng minh cho tất cả chúng ta một điều: Ở đâu có trí tuệ và tình yêu chân thành, ở đó có sự bình an. Dù đó là bao thị phi, dù đó là những đao kiếm, dù vây quanh là sự đe dọa cả tính mạng, nhưng mọi thử thách, khó khăn đều quá nhỏ bé, đều khuất phục trước sự hy sinh bằng chính trí tuệ và tình yêu như mối tình trong veo, tươi đẹp của Công chúa Triều Mạc, con gái của Vua Mạc Phúc Nguyên với tiến sĩ Phạm Thọ Khảo- Lễ Bộ Thượng thư Tả thị lang.

Với nhà văn nữ thế hệ 8X Trường An, chị khiến giới chuyên môn và bạn đọc thán phục, ngưỡng mộ khi kể lại theo một cách rất riêng những câu chuyện về triều Nguyễn, nhất là về cuộc chiến Tây Sơn – nhà Nguyễn qua bộ tiểu thuyết gồm 3 cuốn Thiên hạ chi vương, Hồ Dương (2 tập) và Vũ tịch. Tiểu thuyết Thiên hạ chi vương là lời giải đáp cho những ẩn số cuộc đời của hoàng đế Gia Long – vị vua dựng nghiệp của vương triều cuối cùng tại Việt Nam. Vũ tịch lại xoay quanh số phận của công chúa Lê Ngọc Bình, chính cung Hoàng hậu của vua Cảnh Thịnh triều Tây Sơn, sau này trở thành Đức phi của vua Gia Long Nguyễn Ánh, người được coi là tội nhân của luân thường đạo lý và là nạn nhân của thời ly loạn.

Đến bộ tiểu thuyết 2 tập Hồ Dương, nhà văn Trường An mạnh dạn đưa ra một góc nhìn mới mẻ hơn, toàn diện hơn về cuộc nội chiến khốc liệt Tây Sơn- nhà Nguyễn, cũng như những mất mát khôn tả của những chứng nhân ngày ấy để thống nhất toàn cõi Việt Nam. Những con người được hun rèn trong khói lửa, dù là vị chúa thất thế, hay anh võ biền nông dân cũng đều chung lý tưởng, chung gánh nặng xã tắc. Trong những năm tháng đó, ai đúng ai sai không còn quan trọng, chỉ là họ không một giây phút nào từ bỏ việc hàn gắn những mảnh vụn của đất đai, con người, màu da... để hồi sinh đất nước. Nhà văn gạo cội Hoàng Quốc Hải bày tỏ sự khâm phục một tác giả trẻ như Trường An có thể kiên nhẫn viết hơn 2.000 trang tiểu thuyết lịch sử. Hơn thế nữa, nhà văn Hoàng Quốc Hải đánh giá cao là kiến thức của tác giả về lịch sử rất vững vàng, cách kể chuyện bài bản, cuốn hút./.

HOÀNG ANH