Vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà được UNESCO ghi danh là di sản thiên nhiên thế giới: Khai thác giá trị di sản để phát triển bền vững

Quần đảo Cát Bà chính thức trở thành Di sản thiên nhiên thế giới. Ảnh: Đức Nghĩa

Hành trình hơn 10 năm để được ghi danh

Tối 16-9, Ủy ban Di sản thế giới chính thức công nhận vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà của Việt Nam là Di sản thiên nhiên thế giới. Chia sẻ từ Ả rập Xê út, nơi diễn ra sự kiện, Phó giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Hải Phòng Trịnh Văn Tú cho biết, việc vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà được UNESCO ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới mang lại nhiều cảm xúc cho đoàn Việt Nam. Bởi, trong quá trình thảo luận còn có ý kiến chưa đồng thuận cao, nhưng cuối cùng, giá trị đặc biệt của quần thể vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà đã được UNESCO công nhận.

Việc tổ chức lập hồ sơ Di sản vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà được thực hiện dựa trên khuyến nghị của Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN) năm 2014. Thời điểm này, vịnh Hạ Long đã 2 lần được công nhận Di sản thiên nhiên thế giới. Trong khi đó, đây là 2 khu vực tiếp giáp nhau và có cảnh quan thiên nhiên khá tương đồng. Sau khi thẩm định, IUCN khuyến nghị Việt Nam xem xét khả năng đề xuất gộp vịnh Hạ Long và quần đảo Cát Bà thành hồ sơ Di sản thế giới mới. Tháng 9-2016, Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho Hải Phòng chủ trì, phối hợp với tỉnh Quảng Ninh xây dựng hồ sơ mở rộng vịnh Hạ Long sang quần đảo Cát Bà để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt gửi tới UNESCO.

Tháng 7-2023, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo truyền đạt ý kiến của Phó thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà về khuyến nghị của IUCN đối với hồ sơ "vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà" đề nghị UNESCO ghi danh di sản thế giới. Theo đó, Phó thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà yêu cầu UBND thành phố Hải Phòng chủ trì, phối hợp UBND tỉnh Quảng Ninh nghiên cứu các khuyến nghị của IUCN để rà soát, cập nhật hồ sơ đề cử di sản và có báo cáo giải trình phù hợp, gửi Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch tổng hợp. Thực hiện chỉ đạo của Phó thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà, UBND 2 tỉnh, thành phố gấp rút hoàn thiện hồ sơ để kịp thời trình tại Kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản thế giới.

Chủ tịch UBND huyện Cát Hải Bùi Tuấn Mạnh cho biết, việc được UNESCO ghi danh, khẳng định giá trị đặc biệt của quần đảo Cát Bà là điều mà chính quyền, người dân huyện Cát Hải nói riêng, Hải Phòng nói chung chờ mong từ nhiều năm nay. Đây là dấu mốc quan trọng, niềm vinh dự nhưng cũng là trách nhiệm lớn lao của huyện đảo Cát Hải, Hải Phòng và cả nước. Hy vọng sau sự kiện này, sẽ có nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến Cát Bà hơn nữa và sẽ tạo động lực để Cát Bà bứt phá trên con đường trở thành khu du lịch quốc tế.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Cùng với sự tự hào và vui mừng khi Cát Bà trở thành Di sản thiên nhiên thế giới, thành phố, huyện Cát Hải cũng đang nỗ lực thực hiện những cam kết trong bảo tồn di sản. Việc bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu về hệ sinh thái, địa chất... sẽ được huyện Cát Hải và các ngành chức năng đặt lên hàng đầu. Trên đảo Cát Bà hiện còn hơn 1.045 ha rừng nguyên sinh, là một trong những nhân tố quan trọng làm nên giá trị sinh thái và đa dạng sinh học của khu vực đề cử. Đặc biệt, voọc Cát Bà là loài quý hiếm, nằm trong danh sách các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất và được ghi vào Sách Đỏ thế giới. Hiện nay, khoảng hơn 80 cá thể phân bố duy nhất ở Cát Bà, không còn nơi nào khác trên thế giới xuất hiện loài này. Phó giám đốc Vườn Quốc gia Cát Bà Phạm Văn Phúc cho biết, dù thoát khỏi tình trạng săn bắt trái phép, quần thể voọc vẫn đang phải đối đầu với nhiều nguy cơ, khó khăn trong công tác bảo tồn. Do đó, Vườn Quốc gia Cát Bà đang phối hợp Dự án bảo tồn voọc Cát Bà, các nhà khoa học hàng đầu cả nước và quốc tế về voọc khảo sát, nghiên cứu đưa ra giải pháp tốt nhất nhằm bảo đảm sinh cảnh thích hợp để quần thể voọc có thể phát triển được tự nhiên.

Đồng chí Phạm Quang Hiển, Bí thư Huyện ủy Cát Hải, khẳng định, việc quần đảo Cát Bà cùng với vịnh Hạ Long trở thành Di sản thiên nhiên thế giới cũng đặt ra yêu cầu, bài toán đối với chính quyền địa phương giữa bảo tồn và phát triển, không chỉ bảo đảm sinh kế cho cộng đồng dân cư, đầu tư hạ tầng, bảo đảm giữ gìn cảnh quan tự nhiên, không ảnh hưởng tới các giá trị nổi bật của Di sản thiên nhiên thế giới. Bên cạnh đó, việc phát triển du lịch, bảo đảm hài hòa cuộc sống của người dân, gắn với bảo tồn thiên nhiên dưới sự quản lý, kiểm soát nghiêm ngặt của các cấp, ngành sẽ mang lại thuận lợi lớn cho việc phát triển bền vững. Ví dụ người dân không tác động đến thiên nhiên mà đồng hành phát triển như: nuôi ong lấy mật, phát triển nông nghiệp sinh thái, trồng cây thuốc…

Cũng như vịnh Hạ Long, quần đảo Cát Bà đứng trước 3 vấn đề lớn cần giải quyết trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới. Đó là việc tiềm ẩn nhiều rủi ro bởi các tác động của thiên tai, khí hậu; nhận thức về bảo vệ di sản, bảo vệ môi trường và xây dựng lối sống xanh chưa có chuyển biến tích cực. Bên cạnh đó, đội ngũ nhân lực chưa theo kịp với yêu cầu quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế xanh trong thời kỳ hội nhập. Tháo gỡ những vướng mắc này sẽ là nhiệm vụ trọng tâm không chỉ của huyện Cát Hải mà còn là các cấp, ngành trong thời gian tới./.

NGUYỄN DƯƠNG